Αγαπητός Ξάνθης: Η πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη γενέθλια ημέρα μέχρι και σήμερα

Rodiaki NewsRoom

(Ένα βιβλίο για όλους μας!)

Γράφει ο Αγαπητός Ξάνθης, αρχιτέκτονας

Η Ευρώπη σήμερα ψάχνει να βρει την περπατησιά της στον νέο περίπλοκο κόσμο που κτίζεται δίπλα της. Με τις συμμαχικές ΗΠΑ σε περιδίνηση στον ηγεμονικό ρόλο μετά τον 2ο ΠΠ, αλλά και με μια μεγάλη Δύση σε αβεβαιότητα και επίσης με δύο πολέμους στην πλάτη της γηραιάς ηπείρου, η διεθνής κατάσταση βρίσκεται σε μια αστάθεια, απρόβλεπτη και ικανή για τα χειρότερα ή τα καλύτερα για την κοινωνία των πολιτών. Η ΑΙ αλλά και η υβριδική απειλή μαζί με την κλιματική αλλαγή δηλώνουν τη νέα μορφολογία του κελύφους ανασφάλειας που οικοδομείται υπενδεδυμένο με πλήθος περιφερειακών συγκρούσεων και αιματηρών καταστάσεων.

Σε αυτή την πλανητική «θολούρα» πολλά βιβλία εκδίδονται για τη διεθνή κατάσταση σε παγκόσμιο εύρος με μελλοντικές προβλέψεις για έναν κόσμο των «ρομπότ» ή της «χειραγωγικής ελευθερίας» από έναν μεγάλο αδελφό σε συνδυασμό με την έξαρση του εθνικισμού και της κατάπτωσης των υπαρχόντων δημοκρατικών θεσμών.

Σε αυτήν τη «μεταβλητή γεωμετρία», η Ευρώπη αναζητάει έναν ρόλο, μια θέση στο τραπέζι ισχύος και «φωνής».

Εδώ έρχεται ένα θαυμάσιο και πρακτικό «δοκίμιο» για την ταυτότητα της ΕΕ από τις εκδόσεις: πεδίο (με βασική έκδοση της Οξφόρδης), με τίτλο «Ευρωπαϊκή Ένωση-Μια πολύ σύντομη εισαγωγή» (2026), των Usherwood, S., & Pinder, J. (Μτφρ. Α. Κίκηρας), με επιστημονική επιμέλεια και σχετική ουσιώδη εισαγωγή του καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και προέδρου Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου κ. Σωτήρη Ντάλη, για να φανερώσει κωδικοποιημένα τα βήματα ενηλικίωσης της Ένωσης που επιδιώκει μέσα στο υπάρχον ταραγμένο παγκόσμιο περιβάλλον και τα περαιτέρω βήματά της.

Ένα βιβλίο για όλους μας, για αυτούς/αυτές που νοιάζονται για τη μεγάλη ευρωπαϊκή Οικογένεια στην οποία και εμείς υπαγόμαστε, ώστε να είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε, να κρίνουμε ορθά, να αξιολογήσουμε για να καταθέσουμε την υποστήριξή μας ή και όχι ακόμη σε περιπτώσεις.

Και όπως λέει και ο σοφός λαός: «όποιος δεν παινέψει το σπίτι του θα πέσει και θα τον πλακώσει».

Πράγματι, το πόνημα είναι ένα άλμπουμ στιγμών, δράσεων, ενεργειών ενός Οργανισμού από 27 Κ-Μ που από τις 9-5-1950 διαδραματίζει έναν κεντρικό ρόλο στο διεθνές τοπίο με τις συνεκτικές του αδυναμίες αλλά και με την επίδειξη της ήπιας ισχύος, πράγμα που τον τοποθετεί ισότιμα στο πάνελ των μεγάλων δυνάμεων.

Μάλιστα, ο κ. Ντάλης στο εισαγωγικό σημείωμα αναφέρει ενδεικτικά: «για τις δύσκολες προκλήσεις που διατρέχει το ευρωπαϊκό υπάρχον σχέδιο και την ανάγκη για περισσότερη ενοποίηση με μια νέα αλληλεγγύη συμφερόντων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, που θα συμπληρώνει, χωρίς να ακυρώνει, το εθνικό συμφέρον».

Όμως, η Ένωση παραμένει (ευτυχώς) ένα σύνολο αξιών και κανόνων οι οποίοι βάση έχουν την αλληλεγγύη, τη δημοκρατία, τη σκέψη, την ειρήνη και τη συνεργασία μέσω ενός «διακυβερνητικού» σχήματος, δηλαδή ενός ευρύτερου κοινού χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης.

Το βιβλίο που απαρτίζεται από έντεκα κεφάλαια (11) αναλύει με υποδειγματικό αλλά και εκπαιδευτικό ρόλο τον χαρακτήρα των βημάτων της Ένωσης από τη γενέθλια ημέρα μέχρι και τις ημέρες μας.

Ο διλημματικός σημερινός διάλογος: «διεύρυνση ή εμβάθυνση» του Οργανισμού επεξηγείται ικανοποιητικά σε βαθμό που κάθε αναγνώστης/στρια μπορεί να βγάλει τα σχετικά συμπεράσματα, επισημαίνοντας όμως ότι η διαδικασία της διεύρυνσης θα πρέπει να θεωρείται ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της ΕΕ και της συνεχιζόμενης ανάπτυξής της (σ. 149), χωρίς όμως να εγκαταλείπεται η τήρηση των κανόνων και των θεσμών της για τα προς ένταξη μέλη-χώρες (σ. 154).

Υπάρχει ειδική μνεία για την κοινή εξωτερική πολιτική άμυνας και ασφάλειας- ΚΠΑΑ, η οποία είναι από τα κεφάλαια που παίζουν σπουδαίο ρόλο για όλους και ειδικά για την Ελλάδα. [επιδιώκοντας την αυτόνομη διαχείριση κρίσεων από την Ένωση, «όπου το ΝΑΤΟ ως σύνολο δεν εμπλέκεται»] (σ. 144).

Το βιβλίο παρουσιάζει την ευαισθησία της Ένωσης σε θέματα περιβάλλοντος, κλιματικής αλλαγής, κοινωνικής δικαιοσύνης, απασχόλησης και κοινής αγροτικής πολιτικής και εμπορίου σ’ έναν κόσμο ανταγωνιστικό και του συμφέροντος.

Επίσης, οι συγγραφείς δεν αρνούνται την παρουσία της Ένωσης στο ευρύτερο πεδίο της παγκόσμιας σφαίρας, προκρίνοντας ένα μοντέλο μιας ευέλικτης, δυναμικής και επιδραστικής δύναμης με πλουραλιστική μορφή που θα επιφέρει όφελος προς τους πολίτες της αλλά και θα οδηγήσει στον γενικότερο μετασχηματισμό σε μια δημοκρατική ευρύτερη κατεύθυνση στερεωμένη σε θεσμούς και στις αρχές του διακυβερνητισμού (σ. 186).

Εκείνο που κάνει το πόνημα αρκετά ενδιαφέρον είναι η ειδική αναφορά στις δύο τάσεις που επικρατούσαν εντός του Οργανισμού την εποχή της άνθησής του, μετά δηλαδή το ψυχροπολεμικό πολιτικό όριο. Παρουσιάζεται η διπλή υφή της προσέγγισης για τα επόμενα στάδια της ΕΕ, όπου η Γαλλία επιθυμούσε την ενίσχυση των διακυβερνητικών θεσμών και ειδικότερα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, ενώ αντίθετα η Γερμανία εμφανιζόταν ευνοϊκά διακείμενη προς τη μετακίνηση σε ένα ομοσπονδιακό σύστημα, με παράλληλη ενίσχυση του Ευρωκοινοβουλίου, ενώ η Μεγάλη Βρετανία (ΜΒ) δεν επιθυμούσε τίποτα από τα δύο, με τη σχετική απόρριψη εμπλοκής των θεσμικών οργάνων της τότε ΕΚ σε αυτήν την Ένωση (σ. 140).

Σήμερα αυτό που είναι επιθυμητό κατά τους συγγραφείς είναι η αναγκαία «ευελιξία», η οποία προκύπτει μέσα από συλλογική δράση όλων των τάσεων και γραμμών, ώστε να υπάρχει η αποτελεσματικότητα των αποφάσεων (σ. 197) εντός ενός πλαισίου αποφασιστικής Ένωσης για την επίλυση των οξυμένων συγκοινωνούντων προβλημάτων που απαιτούν διασυνοριακές λύσεις (σ. 199).

Οι εξελισσόμενες κρίσεις οφείλουν να γίνουν ευκαιρίες παρά απειλές. Το ερώτημα έρχεται από μόνο του, ήτοι: η Ένωση μπορεί να είναι μια μεγάλη πολιτική δύναμη ή μήπως μπορεί να γίνει κάτι λιγότερο στον νέο συναλλασσόμενο κόσμο, όπου νέες δυνάμεις αναδύονται (π.χ. Κίνα, Ινδία κ.ά.) και με τις ΗΠΑ σε μια εγωκεντρική θέση, εκμεταλλευόμενες την ΤΝ και την εμπορική κεντρομόλα πολιτική της στον χώρο της Δύσης.

Όλα είναι ρευστά και αβέβαια.

Το βιβλίο κλείνει με την επισήμανση ότι η Ευρώπη βρίσκεται ακόμη σε εφηβική ηλικία, παρότι η ΕΕ έχει συμβάλει σ’ έναν ασφαλέστερο και πιο ευημερούντα κόσμο. Ο υπαρξιακός σκοπός της, όμως, οφείλει να είναι η ένταξη των πολιτών της σ’ ένα μοντέλο νομιμοποίησης και συμμετοχής. Η απώλεια της Μεγάλης Βρετανίας (ΜΒ) βοήθησε να καταλάβει η υπόλοιπη Ευρώπη την αξία του Οργανισμού αλλά και την παράλληλη στόχευση για την επιβίωσή του στο μακροπρόθεσμο μέλλον. Ως τότε, η πορεία της ΕΕ προς την ωριμότητα παραμένει ασαφής και αβέβαιη (σ. 200).

Το εκπαιδευτικό πόνημα στις τελευταίες σελίδες συνδέεται με σχετικές παραπομπές αλλά και με πλούσια περαιτέρω βιβλιογραφία, καθώς επίσης και μ’ ένα αναλυτικό Χρονολόγιο/ανά δεκαετία της ΕΕ από το 1946-2026. Στο τέλος, εμφανίζεται ένα πρακτικό Γλωσσάρι με έννοιες και δράσεις της ΕΕ, καθώς και ένα συνημμένο ευρετήριο διευκόλυνσης του αναγνώστη/στριας.

Αξίζει το βιβλίο να έχει μια δική του ενεργή γωνιά στη βιβλιοθήκη μας.