Η αποκατάσταση του ιστορικού «Καταρράκτη», η μόνιμη έκθεση, η ανανέωση των δεσμών με τη Val di Fiemme και η συνέχεια της ιστορικής μνήμης στην Ελεούσα

Rodiaki NewsRoom

Μια ξεχωριστή βραδιά ιστορικής μνήμης, πολιτισμού και ανθρώπινης συνάντησης έζησε η Ελεούσα της Ρόδου το Σάββατο 3 Οκτωβρίου, με την παρουσίαση του αποκατεστημένου «Καταρράκτη» και τα εγκαίνια της Μόνιμης Ιστορικής Έκθεσης για την Ελεούσα–Campochiaro και τον «Καταρράκτη».

Δεν επρόκειτο απλώς για την παρουσίαση ενός παλαιού μηχανήματος ή για τα εγκαίνια μιας ακόμη έκθεσης. Ήταν η ολοκλήρωση μιας προσπάθειας που ξεκίνησε πριν από έξι χρόνια, όταν ένα σημαντικό τεκμήριο της ιστορίας της ξυλείας στη Ρόδο κινδύνευσε να χαθεί, αλλά και η αφετηρία μιας νέας προσπάθειας για τη διάσωση, την έρευνα και την ανάδειξη της ιστορικής μνήμης της Ελεούσας.
Παράλληλα, η συνάντηση επανέφερε στο προσκήνιο τους ιδιαίτερους ιστορικούς δεσμούς που συνδέουν τη Ρόδο με τη Val di Fiemme και τις οικογένειες των Ιταλών που εγκαταστάθηκαν στο τότε Campochiaro κατά τη δεκαετία του 1930.

Από το Campochiaro στη σημερινή Ελεούσα
Η ιστορία του τόπου συνδέεται άμεσα με την ιταλική περίοδο της Δωδεκανήσου και με την πολιτική δασικής εκμετάλλευσης και εποικισμού που εφαρμόστηκε τότε στη Ρόδο.
Από το 1935 άρχισαν να φθάνουν στο νησί δασεργάτες, πριονιστές και άνθρωποι με βαθιά γνώση της επεξεργασίας του ξύλου, προερχόμενοι κυρίως από τη Val di Fiemme, αλλά και από άλλες περιοχές του Trentino, του Alto Adige και των λαδινικών περιοχών.
Μαζί με τις οικογένειές τους δημιούργησαν μια μικρή κοινότητα στο Campochiaro, τη σημερινή Ελεούσα. Η παρουσία τους άφησε ίχνη στην ιστορία του τόπου, στην αρχιτεκτονική, στην εργασία και κυρίως στις ανθρώπινες σχέσεις που εξακολουθούν να ενώνουν, πολλές δεκαετίες αργότερα, τη Ρόδο με τη Val di Fiemme.
Η μόνιμη έκθεση ανασυνθέτει αυτή την ιστορία μέσα από ιστορική έρευνα, αρχειακά τεκμήρια, φωτογραφικό υλικό και προφορικές μαρτυρίες.

Ο «Καταρράκτης» που σώθηκε την τελευταία στιγμή
Στο επίκεντρο της εκδήλωσης βρέθηκε ο αποκατεστημένος «Καταρράκτης», ένα μεγάλο μηχάνημα πρίσης ξυλείας που συνδέθηκε μεταγενέστερα με το ιστορικό καρνάγιο Χατζηνικολάου στη Ρόδο.
Η ιστορία της διάσωσής του ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2020. Κατά τη διάρκεια εργασιών στον χώρο όπου βρισκόταν, το μηχάνημα απομακρύνθηκε και κατέληξε σε χώρο ανακύκλωσης παλαιών μετάλλων, με ορατό πλέον τον κίνδυνο οριστικής απώλειάς του.
Ο Καπετάνιος Γιώργος Χαριτάκης, αντιλαμβανόμενος την ιστορική και τεχνική του αξία, ενημέρωσε άμεσα την Ειρήνη Τόλιου, Προϊσταμένη των Γενικών Αρχείων του Κράτους – Τμήματος Ρόδου. Ακολούθησε άμεση κινητοποίηση ανθρώπων και φορέων, ώστε το μηχάνημα να σωθεί πριν καταστραφεί.
Η αγορά του πραγματοποιήθηκε από τον Πολιτιστικό Σύλλογο «Το Φουντουκλί», καθώς τα Γενικά Αρχεία του Κράτους δεν είχαν τη δυνατότητα να προχωρήσουν στην αγορά του. Ο «Καταρράκτης» μεταφέρθηκε και φυλάχθηκε στην Ελεούσα και, έξι χρόνια αργότερα, ο Γιώργος Χαριτάκης ανέλαβε την απαιτητική τεχνική αποκατάσταση, την επανασυναρμολόγηση και την τελική εγκατάστασή του.
Καθοριστική υπήρξε παράλληλα η συμβολή της Ingrid Zancanella, η οποία κινητοποίησε ανθρώπους και φίλους στη Val di Fiemme και συνέβαλε ουσιαστικά στη διατήρηση και ενίσχυση των δεσμών συνεργασίας ανάμεσα στις δύο περιοχές.

Οι άνθρωποι στο επίκεντρο
Στην εκδήλωση συναντήθηκαν εκπρόσωποι της Ρόδου και της Ιταλίας, άνθρωποι που εργάστηκαν για τη διάσωση και την αποκατάσταση του μηχανήματος, απόγονοι οικογενειών που συνδέονται με το Campochiaro, ερευνητές, εκπρόσωποι φορέων και κάτοικοι της περιοχής.
Χαιρετισμούς και ομιλίες απηύθυναν η Μαριέττα Καλιβούρη, Πρόεδρος του Πολιτιστικού Συλλόγου «Το Φουντουκλί», ο Γιώργος Τόππος, Αντιδήμαρχος Δημοτικής Ενότητας Καμείρου, ο οποίος εκπροσώπησε τον Δήμο Ρόδου, ο Πρόεδρος της Κοινότητας Διμυλιάς–Ελεούσας Αλέξης Γιορδαμνής, η Πρόεδρος της Δωδεκανησιακής Ένωσης Επιστημόνων Πανεπιστημίων Ιταλίας Αναστασία Αλεξάνδρου, καθώς και οι Paolo Bonelli, Presidente della Pro Loco Castello-Molina di Fiemme, Sergio Finato, πρώην Δήμαρχος του Cavalese, και Mauro Gilmozzi, Scario della Magnifica Comunità di Fiemme.

Ιδιαίτερα συγκινητική ήταν η παρουσία της Ingrid Zancanella, κόρης του αείμνηστου Raffaele Zancanella, ενός ανθρώπου που συνέβαλε καθοριστικά στην επανασύνδεση της Val di Fiemme με το Campochiaro και στη διατήρηση της μνήμης των οικογενειών που έζησαν στη Ρόδο.
Για την ιστορική έρευνα, την αρχειακή τεκμηρίωση και την επιστημονική επιμέλεια της έκθεσης μίλησε η Ειρήνη Τόλιου, ενώ ο Καπετάνιος Γιώργος Χαριτάκης αναφέρθηκε στη διάσωση και στην τεχνική αποκατάσταση του «Καταρράκτη», αλλά και στη δύναμη της συλλογικής προσπάθειας. Τον συντονισμό της εκδήλωσης είχε η Άννα Κώστα.

Η μουσική, οι γεύσεις και η φιλοξενία ένωσαν τις δύο πλευρές
Η βραδιά πλαισιώθηκε μουσικά, υπογραμμίζοντας με έναν διαφορετικό τρόπο τη συνάντηση των δύο τόπων και των δύο πολιτισμών. Ο Maestro Marco Graziola συμμετείχε με το ακορντεόν, ενώ το μουσικό πρόγραμμα συμπλήρωσαν η Ελευθερία Ζαράκη, σόλο σοπράνο, η Σεβαστή Χατζηστρατή στο πιάνο και η Oksana Glushkova στο τσέλο.
Οι Ιταλοί φίλοι έφεραν μαζί τους γεύσεις από την περιοχή τους και από την Ιταλία: παρμεζάνα, σαλάμι ελαφιού και ιταλικό ψωμί προσφέρθηκαν στους παρευρισκομένους, προσθέτοντας στη συνάντηση και τη διάσταση της γαστρονομικής παράδοσης.
Μετά την ολοκλήρωση της επίσημης εκδήλωσης ακολούθησε δείπνο για τους προσκεκλημένους, σε μια θερμή και ανεπίσημη ατμόσφαιρα, με τραγούδια και μουσική συνοδεία του Maestro Marco Graziola. Η βραδιά έκλεισε όπως ακριβώς είχε ξεκινήσει: με ανθρώπους από δύο τόπους γύρω από την ίδια ιστορία.

Η ιστορική αφήγηση συνεχίζεται: από το Campochiaro στο Σανατόριο
Η έκθεση δεν σταματά στην περίοδο του Campochiaro και στη δασική ιστορία του τόπου. Η αφήγηση συνεχίζεται στην επόμενη, μεταπολεμική περίοδο, όταν η Ελεούσα συνδέθηκε με τη λειτουργία του Σανατορίου, με μια ξεχωριστή «ανάσα» της Ίριδας Μαυράκη που ανοίγει το επόμενο κεφάλαιο της ιστορίας του χώρου.
Με αυτή τη συνέχεια, η Ελεούσα αποκτά πλέον έναν σταθερό ρόλο ως σταθμός πολιτισμού και ιστορικής μνήμης για την ευρύτερη περιοχή του Campochiaro και του Προφήτη Ηλία: έναν τόπο όπου η ιστορία δεν παρουσιάζεται αποσπασματικά, αλλά ως μια διαδρομή ανθρώπων, χρήσεων, μνημών και εποχών.

Η Ελεούσα στον ιταλικό Τύπο
Η σημασία της πρωτοβουλίας ξεπέρασε ήδη τα όρια της Ρόδου. Την επομένη της εκδήλωσης, η εφημερίδα l’Adige, στη σελίδα της για τις Valli di Fiemme e Fassa, αφιέρωσε εκτενές δημοσίευμα στη Ρόδο, στο Campochiaro, στον αποκατεστημένο «Καταρράκτη» και στην έκθεση.
Ο χαρακτηριστικός τίτλος «L’amicizia con Campochiaro rinnovata nel segno del bosco» — «Η φιλία με το Campochiaro ανανεώνεται στο σημάδι του δάσους» — αποτυπώνει το νόημα αυτής της συνάντησης.
Το δημοσίευμα του Andrea Orsolin ανατρέχει στην ιστορία των ανθρώπων που έφθασαν στη Ρόδο από τη Val di Fiemme και τις άλλες περιοχές της βόρειας Ιταλίας, αναφέρεται στη συμβολή του Raffaele Zancanella και στη σημερινή συνεργασία των δύο πλευρών και παρουσιάζει την αποκατάσταση του «Καταρράκτη» ως ένα απτό παράδειγμα διάσωσης της κοινής μνήμης.

Ευχαριστίες σε όσους στήριξαν την εκδήλωση
Η επιτυχία της βραδιάς στηρίχθηκε και σε ανθρώπους που εργάστηκαν αθόρυβα για κάθε πρακτική λεπτομέρεια. Θερμές ευχαριστίες απευθύνονται στον Βασίλη Καιμενάκη για τη φωτογραφική κάλυψη, στον Γιώργο Τζεδάκη για την τηλεοπτική και οπτικοακουστική κάλυψη από το κανάλι «Θάρρι» και στον Τάκη Γιορδαμνή, ο οποίος φρόντισε με συνέπεια την προετοιμασία και την οργάνωση του χώρου — τις καρέκλες, την κονσόλα, την καθαριότητα, τον φωτισμό και τον ήχο — ώστε όλα να λειτουργήσουν όπως έπρεπε.

Με ευγνωμοσύνη στους δωρητές
Η διάσωση και η αποκατάσταση του «Καταρράκτη» έγιναν δυνατές χάρη σε μια εξαιρετική συλλογική προσπάθεια.
ο 2020, όταν το ιστορικό μηχάνημα κινδύνευσε να χαθεί οριστικά, άνθρωποι, οικογένειες και σύλλογοι από τη Ρόδο, την Ελλάδα και την Ιταλία ανταποκρίθηκαν άμεσα στην έκκληση για τη διάσωσή του.
Η συνεισφορά τους επέτρεψε την αγορά και την ασφαλή φύλαξη του μηχανήματος και συνέβαλε στην πορεία που οδήγησε στην αποκατάσταση και την ανάδειξή του.
Γι’ αυτό και η αναφορά των ονομάτων τους δεν αποτελεί μια τυπική ευχαριστία. Αποτελεί μέρος της ίδιας της ιστορίας του «Καταρράκτη».

ΡΟΔΟΣ – ΕΛΛΑΔΑ
• Αφοί Καλιβούρη
• Γιορδαμνή Παρασκευή
• Γιορδαμνής Γ. Παναγιώτης
• Γιορδαμνής Αλέξης
• Δωδεκανησιακή Ένωση Επιστημόνων Πανεπιστημίων Ιταλίας
• Θυριάκης Νικήτας
• Καραβέλαζης Γιώργος
• Κανελλάκης Μαρτίνος
• Κώστα Άννα
• Νικηταράς Θωμάς
• Νικολάου Σπύρος
• Παρτσακουλάκης Δημήτρης
• Παρτσακουλάκης Φιλήμονας
• Πολίτης Ιωάννης

• Πούλλος Γιώργος
• Σαρούκος Νικόλαος

• Σκούρου Παναγιώτα (Γιώτα)
• Τζεδάκης Γιώργος
• Τσιόγκας Γρηγόρης
• Τόππος Γιώργος
• Τόλιου Ειρήνη
• Τόλιος Στέφανος
• Χαριτάκης Γιώργος

ΙΤΑΛΙΑ

• Andretta Mario / Silvia Delugan
• Bernardini Andrea
• Famiglia Betta – Alda, Monica, Chiara
• Bonelli Paolo
• Boschetto Tullio
• Casal Alberto
• Comini Claudio
• Corradini Giampaolo
• Famiglia Degiampietro Leone – Franca, Rosa, Ada – Demattè Paolo
• Dellantonio Arnaldo e Liliana
• Giacomuzzi Gustavo
• Larger Marco e Zorzi Manuela
• Mazzucchi Marcello
• Paluselli Renzo e Zorzi Luigina, a memoria di Massimiliano Bonelli
• Postal Giorgio e Grazia
• Rizzi Tanja
• Rizzoli Mario
• Tavernar Eros
• Famiglia Vanzo Teresina, Vaia Fernanda, Vaia Giuseppe
• Vanzo Martino, Vittorio e Nicolas
• Famiglia Vanzo Floriana, Alessia, Sandra
• Ventura Andrea
• Famiglia Zancanella Raffaele – Elida, Carolina, Ingrid, Valerio, Federico – Stix Konstantin
• Famiglia Zancanella Silvano – Nicola, Stefano
• Zanon Giovanni

ΣΥΛΛΟΓΟΙ – ΦΟΡΕΙΣ
• Τοπική Κοινότητα Διμυλιάς
• Πολιτιστικός Σύλλογος «Το Φουντουκλί»
• Amici di Rodi Fiemme e Fassa – Zorzi Giorgio, Zorzi Annalisa, Nizzi Roberto, Donei Cristina, Jellico Loretta, Valentino Micaela
• Pro Loco Castello-Molina di Fiemme A.P.S.
• Voce delle Donne Cavalese

ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
• Ασημακόπουλος Κώστας
• Βενέρης Πάνος
• Δασακλή Νεκταρία
• Μαστής Μιχάλης
• Μπακάρη Μαρία
• Χατζηιωάννου Τέρης
• Χατζημανώλης Φάνης
Τα ονόματά τους αποτελούν πλέον μέρος της ιστορίας που συνέβαλαν να διασωθεί.

Από τη διάσωση στη νέα ευθύνη
Η ολοκλήρωση της αποκατάστασης και η δημιουργία της μόνιμης έκθεσης δεν αποτελούν το τέλος αυτής της διαδρομής. Αποτελούν, αντίθετα, την αρχή μιας μεγαλύτερης ευθύνης.
Όπως επισημάνθηκε και στο ιταλικό δημοσίευμα από την Ειρήνη Τόλιου:
«Τώρα έχουμε μια ακόμη μεγαλύτερη ευθύνη: να συνεχίσουμε. Να προστατεύσουμε την Ελεούσα, τα ιστορικά της κτίρια, τα τεκμήρια και τις μνήμες της. Να συνεχίσουμε την έρευνα. Και να παραδώσουμε αυτόν τον τόσο ξεχωριστό τόπο, ζωντανό, στις επόμενες γενιές».
Γιατί η πραγματική αξία της πολιτιστικής κληρονομιάς δεν βρίσκεται μόνο σε όσα καταφέρνουμε να διασώσουμε. Βρίσκεται και σε όσα καταφέρνουμε να κατανοήσουμε, να τεκμηριώσουμε και να παραδώσουμε στους επόμενους.

Και ίσως αυτό να ήταν τελικά το ισχυρότερο μήνυμα της βραδιάς στην Ελεούσα: ότι ένα παλιό μηχάνημα που πριν από έξι χρόνια κινδύνευε να χαθεί έγινε η αφορμή να ξανασυναντηθούν άνθρωποι, οικογένειες και δύο τόποι που μοιράζονται ένα κομμάτι κοινής ιστορίας.
Ρόδος – Val di Fiemme Μια κοινή ιστορία, ένας ζωντανός δεσμός.