Μαρία Καρίκη: Γιατί κάποιοι άνθρωποι λένε τόσα ψέματα;

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Μαρία Καρίκη
Ψυχολόγος, Msc

Όλοι σχεδόν οι άνθρωποι μπορούν περιστασιακά να πουν κάποιο ψέμα σε διάφορες φάσεις της ζωής τους. Ως ένα βαθμό, κάτι τέτοιο είναι αναμενόμενο και κατανοητό. Είναι διαφορετικό, όμως, το περιστασιακό ψέμα για κάτι ασήμαντο ενδεχομένως, από το σταθερό μοτίβο ψεύδους! Σε αυτή την περίπτωση αναφερόμαστε σε μια συνεχή παραποίηση της πραγματικότητας, ανάλογα με την εκδοχή που βολεύει το ίδιο το άτομο, αδιαφορώντας για τις συνέπειες που αυτό μπορεί να επιφέρει στη ζωή και στην ψυχική ισορροπία των υπόλοιπων ανθρώπων.

Πώς φτάνει, όμως, στο σημείο κάποιος να υιοθετεί ως παγιωμένο τρόπο στάσης προς τους άλλους αυτό το σταθερό μοτίβο ψεύδους; Τι κρύβεται από πίσω; Πολλοί καταφεύγουν στο ψέμα ως την εύκολη λύση για να αποφύγουν την κριτική, την τιμωρία, τον θυμό ή ακόμα και μια δύσκολη συζήτηση. Δεν μπορούν ή δεν θέλουν να έρθουν αντιμέτωποι με την αντίδραση που μπορεί να έχει ο άνθρωπος απέναντί τους. Δεν θέλουν να παραδεχτούν τα λάθη τους ή ότι έχουν άδικο ή ότι οι επιλογές τους μπορεί να έχουν επηρεάσει αρνητικά τα άτομα γύρω τους.

Υπάρχει σε πολλούς, επίσης, έντονη η ανάγκη να προστατεύσουν πάση θυσία την εικόνα που διατηρούν προς τα έξω! Προσπαθούν διακαώς να διατηρήσουν τη θετική εντύπωση που έχουν οι άλλοι για εκείνους και για αυτό τον σκοπό είναι διατεθειμένοι να κάνουν το οτιδήποτε! Το ενισχυμένο “εγώ” τους ή οι ανασφάλειες και τα συμπλέγματά τους, τους κάνουν να θέλουν να “κατασκευάζουν” ιστορίες επιτυχημένες ή υπερβολικές για να φαίνονται πάντα ενδιαφέροντες και σημαντικοί. Τα ψέματα είναι ένα πολύ καλό μέσο για αυτό που επιθυμούν τόσο πολύ!

Ένας άλλος λόγος που καταφεύγει κανείς στα ψέματα είναι να αποφύγει να αισθανθεί σε βάθος κάποια αρνητικά συναισθήματα: την ντροπή, την ενοχή, αλλά και το αίσθημα της ευθύνης. Χρησιμοποιεί το άτομο το ψέμα για να δικαιολογήσει τον εαυτό του, να μεταθέσει αλλού την ευθύνη και έτσι να απαλλαχτεί προσωρινά από δυσάρεστα συναισθήματα και δυσάρεστες αντιπαραθέσεις. Μερικές φορές, το εντυπωσιακό είναι ότι κάποιοι, προκειμένου να προστατεύσουν τον εαυτό τους και να νιώσουν οι ίδιοι καλύτερα, δε διστάζουν να “επιτεθούν” στους άλλους και να τους “πείσουν”, μάλιστα, ότι εκείνοι φταίνε για όλα!

Το ψέμα, όμως, δεν είναι μόνο ένα μέσο αποφυγής. Αρκετά συχνά, χρησιμοποιείται και ως μέσο χειραγώγησης και ελέγχου. Το χρησιμοποιούν συνειδητά για να επηρεάσουν τη συμπεριφορά κάποιου άλλου ατόμου ή για να αποκτήσουν οι ίδιοι κάποιο “πλεονέκτημα” στη σχέση. Αισθάνονται ότι αποκτούν μια υπεροχή και μια δύναμη έναντι του άλλου ατόμου, που τη χρησιμοποιούν ανάλογα με την περίσταση. Στόχος είναι πάση θυσία να μπορούν μέσα από τα ψέματα να ελέγξουν τις αντιδράσεις των άλλων ανθρώπων με τέτοιο τρόπο, ώστε να μην αποβούν ποτέ εις βάρος των ίδιων. Πρόκειται για μια αρκετά μεθοδευμένη και στοχευμένη, συνειδητή διαδικασία από μέρους τους.

Μπορεί, βέβαια, κάποιος που χρησιμοποιεί κατά κόρον τα ψέματα ως τρόπο ζωής να έχει μεγαλώσει και σε ένα ανάλογο περιβάλλον ως παιδί. Αν στο οικογενειακό πλαίσιο τα ψέματα από τους ενήλικες ήταν συνηθισμένα, αν αυτός ήταν ο τρόπος να μην παραδέχονται τις αλήθειες που συνέβαιναν ως γεγονότα, κι αν ακόμα η ειλικρίνεια είχε δυσάρεστες συνέπειες και τιμωρίες, τότε ένα παιδί μη συνειδητά καταλήγει στο συμπέρασμα ότι αυτός είναι ο τρόπος επικοινωνίας και προστασίας! Επαναλαμβάνοντάς το δε συνέχεια, μεγαλώνοντας στα χρόνια που ακολουθούν, η χρήση του ψέματος γίνεται σταδιακά μια σχεδόν “αυτόματη” αντίδραση.

Το κακό με το συστηματικό ψέμα, ως στάση ζωής, δεν είναι μόνο οι πληγές που προκαλεί στους ανθρώπους που σχετίζονται με τα άτομα αυτά. Το χειρότερο είναι ότι ένα ψέμα χρειάζεται κι άλλα ψέματα για να διατηρηθεί κι αυτό οδηγεί σε φαύλους κύκλους χωρίς τέλος. Ιστορίες που παραποιούνται συνεχώς, γεγονότα που διαστρεβλώνονται κατά βούληση και κατά συμφέρον, ερμηνείες των συμβάντων μεροληπτικές και παραπλανητικές για να επιβεβαιωθούν οι θεωρίες του προσωπικού συμφέροντος. Ένας ατέρμονος κόσμος ψεύδους, μυστικοπάθειας και αποφυγής της αλήθειας με οποιοδήποτε κόστος. Οι άνθρωποι δίπλα τους αρχίζουν και αμφισβητούν τον εαυτό τους, αρχίζουν να αμφιβάλλουν για την κρίση τους και δυστυχούν. Κάποιες φορές μπορεί να υποβόσκει και κάποια διαταραχή προσωπικότητας στο άτομο που καταφεύγει συστηματικά στα ψέματα. Όπως και να έχει, όμως, είναι σημαντικό να αναγνωρίζει κανείς εκείνον ή εκείνη που χωρίς καμία ενοχή χρησιμοποιεί ασύστολα ψέματα για να διατηρήσει σχέσεις και δεσμούς. Χωρίς αυτοκριτική και παραδοχή, μια τέτοια στάση ζωής δυστυχώς δεν αλλάζει εύκολα...