Ελένη Κορωναίου: Όποιος δεν «καταλαβαίνει», παρερμηνεύει

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Ελένη Κορωναίου
MSc Ψυχολόγος

Υπάρχουν άνθρωποι που – ακόμη κι όταν τους εξηγείς κάτι με σαφήνεια – επιλέγουν να το ακούσουν διαφορετικά. Όχι απαραίτητα επειδή δεν κατάλαβαν. Αλλά επειδή αυτό που πραγματικά ειπώθηκε δεν ταιριάζει με αυτό που θέλουν να πιστέψουν.

Ακούμε πραγματικά αυτό που μας λέει ο άλλος ή αυτό που έχουμε ήδη αποφασίσει ότι εννοεί;

Η παρερμηνεία, πολλές φορές, δεν ξεκινά από τα λόγια του άλλου. Ξεκινά από τον τρόπο με τον οποίο εμείς επιλέγουμε να τα ακούσουμε.

Ένας άνθρωπος που έχει ήδη σχηματίσει μια άποψη μπορεί να ερμηνεύσει ακόμη και μια ουδέτερη φράση ως επίθεση. Ένας άνθρωπος που αισθάνεται ότι απειλείται μπορεί να ακούσει μια συμβουλή ως κριτική. Κάποιος που φοβάται την απόρριψη μπορεί να εκλάβει την ανάγκη μας για απόσταση ως αδιαφορία.

Πόσες φορές έχουμε παρεξηγήσει μια φράση επειδή την ακούσαμε μέσα από τον δικό μας φόβο;

Και κάπως έτσι, η πραγματικότητα περνά μέσα από το φίλτρο των συναισθημάτων, των φόβων, των προηγούμενων εμπειριών και των προσδοκιών μας.

Δεν ακούμε μόνο με τα αυτιά μας. Ακούμε και με όσα έχουμε ήδη μέσα μας.

Γι’ αυτό και δύο άνθρωποι μπορούν να ακούσουν ακριβώς την ίδια φράση και να φύγουν με δύο εντελώς διαφορετικές ερμηνείες.

Όμως, υπάρχει και κάτι ακόμη πιο δύσκολο· η σκόπιμη παρερμηνεία.

Εκεί όπου η εξήγηση έχει δοθεί, η πρόθεση έχει ξεκαθαριστεί και παρ’ όλα αυτά, ο άλλος επιμένει να αποδίδει στα λόγια μας ένα νόημα που δεν είχαν.

Και τελικά, πρόκειται πράγματι για παρεξήγηση ή μήπως κάποιες φορές απλώς δεν θέλουμε να αποδεχτούμε αυτό που ακούσαμε;

Ως Ψυχολόγος, θεωρώ σημαντικό να αναγνωρίζουμε ότι η επικοινωνία δεν είναι μόνο το τι λέμε. Είναι και το πώς ακούμε, το πώς ερμηνεύουμε και κυρίως το πόσο διαθέσιμοι είμαστε να αμφισβητήσουμε τη δική μας πρώτη εντύπωση.

Γιατί όταν έχουμε ήδη αποφασίσει τι «εννοεί» ο άλλος, συχνά σταματάμε να τον ακούμε πραγματικά.

Όταν κάποιος μας εξηγεί ξανά και ξανά τι πραγματικά εννοούσε, έχουμε τη διάθεση να τον ακούσουμε ή έχουμε ήδη αποφασίσει τι συνέβη;

Υπάρχει, λοιπόν, μια λεπτή αλλά σημαντική διαφορά ανάμεσα στο «δεν κατάλαβα» και στο «δεν θέλω να καταλάβω».

Το πρώτο χρειάζεται επικοινωνία. Το δεύτερο χρειάζεται όρια.

Δεν μπορούμε να ελέγξουμε τον τρόπο με τον οποίο κάποιος θα ερμηνεύσει τα λόγια μας. Μπορούμε, όμως, να φροντίσουμε να είμαστε ειλικρινείς, ξεκάθαροι και συνεπείς με όσα λέμε και κάνουμε.

Από εκεί και πέρα, η ερμηνεία ανήκει στον άλλον.

Και αυτό είναι ένα από τα πιο δύσκολα μαθήματα στις ανθρώπινες σχέσεις· δεν χρειάζεται να αποδεικνύουμε ασταμάτητα ποιοι είμαστε σε ανθρώπους που έχουν ήδη αποφασίσει ποιοι θέλουν να πιστεύουν ότι είμαστε.

Πόσο εύκολο είναι, άραγε, να ακούσουμε μια διαφορετική άποψη, χωρίς να νιώσουμε ότι απειλείται η δική μας;

Η ουσιαστική επικοινωνία δεν απαιτεί δύο ανθρώπους που συμφωνούν πάντα. Απαιτεί δύο ανθρώπους που είναι πρόθυμοι να ακούσουν πραγματικά.

Χρειάζεται να μπορούμε να πούμε:

«Μήπως δεν κατάλαβα σωστά αυτό που εννοείς;»

αντί να θεωρούμε αυτονόητο:

«Ξέρω πολύ καλά τι εννοείς.»

Η πρώτη φράση αφήνει χώρο στην επικοινωνία. Η δεύτερη την κλείνει.

Γιατί όταν υπάρχει διάθεση κατανόησης, ακόμη και μια δύσκολη συζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε σύνδεση. Μπορεί να υπάρξει διευκρίνιση, αναγνώριση, ακόμη και επαναπροσδιορισμός μιας σχέσης.

Όταν όμως απουσιάζει η διάθεση να ακούσουμε, ακόμη και η πιο ξεκάθαρη αλήθεια μπορεί να μετατραπεί σε παρεξήγηση.

Μήπως, τελικά, δεν είναι πάντα ο άλλος που δεν εξηγεί σωστά; Μήπως κάποιες φορές είμαστε εμείς που δεν είμαστε έτοιμοι να ακούσουμε αυτό που πραγματικά μας λέει;

Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ώριμη πλευρά της επικοινωνίας: να μπορούμε να ξεχωρίζουμε πότε χρειάζεται να εξηγήσουμε περισσότερο και πότε χρειάζεται απλώς να αποδεχτούμε ότι δεν μπορούμε να ελέγξουμε την αντίληψη του άλλου.

Δεν είναι όλα θέμα του πώς μιλάμε. Είναι και θέμα του αν ο άλλος είναι πραγματικά διαθέσιμος να ακούσει.

Και κάποιες φορές, η πιο ώριμη στάση δεν είναι να εξηγήσεις περισσότερο.

Είναι να σταματήσεις να προσπαθείς να πείσεις κάποιον που έχει ήδη επιλέξει τη δική του εκδοχή της πραγματικότητας.

Μπορούμε μόνο να είμαστε ξεκάθαροι, ειλικρινείς και συνεπείς με την αλήθεια μας.

Και ύστερα, να αφήσουμε τον άλλον να αποφασίσει τι θα κάνει με αυτήν.

Τελικά, δεν είναι όλα θέμα του πώς μιλάμε. Είναι και θέμα του αν ο άλλος είναι πραγματικά διαθέσιμος να ακούσει.

Και κάποιες φορές, η πιο ώριμη στάση δεν είναι να εξηγήσεις περισσότερο.

Είναι να αποδεχτείς ότι δεν μπορείς να πείσεις κάποιον να καταλάβει κάτι που έχει ήδη επιλέξει να παρερμηνεύσει.