Κυριάκος Μιχ. Χονδρός: Εκκλησίες και Μοναστήρια της Ρόδου προς τιμή της Μητέρας του Χριστού

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Κυριάκος Μιχ. Χονδρός

chondros.kyr@gmail.com

Η Κοίμηση της Θεοτόκου στέκει στην καρδιά του ελληνικού Αυγούστου και, κυρίως, κατέχει ύψιστη και πρωτεύουσα θέση ανάμεσα στις υπόλοιπες θρησκευτικές εορτές του καλοκαιριού.

Στη Ρόδο, στα υπόλοιπα Δωδεκάνησα μα και σε ολόκληρη την Ελλάδα, πλήθος οι εκκλησιαστικές προσωνυμίες με τις οποίες τιμάται η Μητέρα του Χριστού, Παναγία.

Η σεμνή μορφή της έχει αποτυπωθεί εικαστικά και δογματικά σε άπειρες παραλλαγές, αν και ο Ευαγγελιστής Λουκάς, σύμφωνα με την παράδοση, έχει αποτυπώσει την Παναγία ως τον τύπο της Οδηγήτριας.

Η πρώτη πόλη που τίμησε την Παναγία ήταν η Ιερουσαλήμ, ένας ιερός χώρος όπου οι χριστιανοί διαπίστωσαν θαυματουργές ιδιότητες. Λείψανα της Παναγίας έφτασαν στη Βασιλεύουσα από την Ιερουσαλήμ. Η Κωνσταντινούπολη προσέδωσε μια δημόσια πλευρά και ένα ιδιαίτερο βυζαντινό περιεχόμενο. Στον υλικό πολιτισμό του Βυζαντίου είναι δύσκολο να διακρίνουμε μεταξύ της ιδιωτικής και της δημόσιας λατρείας της Παναγίας.

Στα Δωδεκάνησα, δεν υπάρχει νησί ή χωριό που να μην έχει εκκλησία ή μοναστήρι προς τιμήν της Μητέρας του Θεού.

Κατά την περίοδο της Ιπποτοκρατίας στη Ρόδο, ιδρύθηκαν εκκλησίες, μοναστήρια και εξωκκλήσια στην πόλη και στα χωριά της Ρόδου και των άλλων νησιών, αφιερωμένα στην Παναγία, καθιστώντας το ιερό της πρόσωπο με τους περισσότερους ναούς, και όχι μόνο στα νησιά, αλλά και στην ηπειρωτική χώρα. Η Θεοτόκος κατέχει τα πρωτεία στην ελληνική ορθόδοξη παράδοση, με αμέτρητα προσκυνήματα διάσπαρτα από την πιο μικρή βραχονησίδα μέχρι τις κορυφές των βουνών.

Η περιουσία της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ρόδου παραμένει (1451 – 1453) στους ορθόδοξους κληρικούς του νησιού. Ο Μέγας Μάγιστρος και το συμβούλιό του, ως αρμόδια αρχή, διόριζαν ηγουμένους στα μοναστήρια και εφημέριους στις εκκλησίες χωριών και πόλεων. Επίσης, επικύρωναν την προσφορά αφιερωμάτων και την αξιοποίηση των εκκλησιαστικών κτημάτων.

Χωρίς την έγκριση του Τάγματος απαγορευόταν οποιαδήποτε αγοραπωλησία, απαλλοτρίωση ή παραχώρηση κτημάτων, καθώς και η ενεχυρίαση αντικειμένων εκκλησιών και μονών. Το Τάγμα ανέθετε τη φροντίδα, καθώς και την επισκευή και συντήρηση των ιερών αυτών ιδρυμάτων, άλλοτε σε ηγούμενο, ο οποίος να είναι υπεύθυνος για τη μονή του, και άλλοτε σε λαϊκό, να είναι διαχειριστής και ρυθμιστής.

Ωστόσο, για την κατεδάφιση εκκλησιών και κτισμάτων, χρειαζόταν η συγκατάθεση του ορθόδοξου Μητροπολίτη.

Εκκλησίες και Μοναστήρια της Ρόδου, προς τιμήν της Παναγίας, κατά την Ιπποτοκρατία:

Παναγίας Καλάθου

Εκκλησία στο χωριό Κάλαθος της καστελανίας Λίνδου.Κτίτορας της ο πελεκάος (μαραγκός) του ίδιου χωριού Ξένος Καπάσας, ο οποίος και την προικοδότησε με ζώα, απαλλαγμένα από τον φόρο προς το Τάγμα.

Παναγίας του Ελέους στον βούργο

Λατινική εκκλησία στην πόλη της Ρόδου. Μαρτυρείται από το 1364, Φέρει το προσηγορικό Misericordia (του Ελέους).

Παναγία Αληθινή

Εκκλησία τιμώμενη από κοινού με τον Άη Γιάννη.

Παναγιά Διγενή.

Παναγία Βλαχερωνίτισσα

Εκκλησία ή εκκλησάκι στην ομώνυμη συνοικία, στον βούργο.

Παναγίας Δαμασκηνή

Εκκλησία μέσα στα τείχη κοντά στον ισπανικό τομέα άμυνας. Ανήκε στον οερέα Νικόλα Καλαμιά.

Παναγία Ευκολίτισσα

Εκκλησία ή εκκλησάκι στον βούργο.

Παναγίας της Μητρόπολης

Εκκλησία στη συνοικία στον βούργο. Μητροπολιτικός ναός ορθοδόξων Ελλήνων).

Παναγίας Νεοχωρίτισσα

Εκκλησία στον βούργο.

Παναγίας Πραμυθίας

Εκκλησία ή εκκλησάκι στην πόλη της Ρόδου. Δεν συνδέεται με το μοναστήρι της Παναγίας Παραμυθίας που ιδρύθηκε τελευταία στη Ρόδο, ανάμεσα σε Αφάντου και Κολύμπια.

Παναγίας Χαριτωμένης

Εκκλησία. Αναφέρεται ως συνοικία στον βούργο.

Παναγίας (χωρίς προσηγορικό)

Εκκλησία στον βούργο, στη συνοικία ή περιοχή του «Μεγάλου Κήπου της Πλατείας».

Ίσως ταύτισή της με την Παναγία της Μητρόπολης.

Παναγίας του Κάστρου

Εκκλησία στο Κολλάκιο

Η εκκλησία της Παναγίας του Κάστρου,

Παναγίας Ελεημονήτρας

Εκκλησία ιδιωτική που πέρασε στον ιερέα Νικόλα Καλαμιά ως προίκα της γυναίκας του Ιωάννας (τέλη 15ου – αρχές 16ου αι.) ‘ εδώ εφιλοξενείτο και η βυζαντινή εικόνα της Ελεημονήτρας που μεταφέρθηκε αργότερα στη Μάλτα. Η εκκλησία ήταν χτισμένη λίγο έξω από τα τείχη, απέναντι από τον τομέα ευθύνης των άγγλων Ιπποτών.

Παναγίας Οδηγήτριας

Εκκλησία στο κάτω μέρος του χωριού Αρχάγγελος, ιδιοκτήτης ο παπα-Μιχάλης του Χαρκιά, την οποία έχτισαν οι πρόγονόνοι του.

Παναγίας Καλυβιώτισσας

Εκκλησία.

Παναγίας Τσαμπίκας

Μοναστήρι που ανήκει στο χωριό Αρχάγγελος. Για το κτίσιμο της Μονής μεταφέρθηκαν κολόνες από το Νησί Άης Νικόλας που βρίσκεται στη ΒΑ παραλία της Ρόδου.

Παναγίας Φιλερήμου

Μοναστήρι στον ομόνυμο λόφο, της Ιαλυσού.

Παναγίας Λίνδου

Εκκλησία της Λίνδου. Στα 1493, ολοκλήρωσε το γράψιμο ο αναγνώστης και χωρικογράφος Ροδίτης.

Παναγίας Φαρακλού

Εκκλησία και ομώνυμη συνοικία στην πόλη. Δεν πρόκειται για το βυζαντινό και ιπποτικό κάστρο της Μαλώνας Ρόδου.

Πηγές: 1.Ζαχαρίας Ν. Τσιρπανλής, Ανέκδοτα έγγραφα για τη Ρόδο και τις Νότιες Σποράδες από το Αρχείο των Ιωαννιτών Ιπποτών 1421 – 1453, Ρόδος 1995 και 2.Ζαχαρίας Ν. Τσιρπανλής Η Ρόδος και οι Νότιες Σποράδες στα χρόνα των Ιωαννιτών Ιπποτών (14ος – 19ος αι.), Ρόδος 1991.