Αγαπητός Ξάνθης: Ο σχεδιασμός και η διαχείριση, εργαλεία επιτυχίας στον δρόμο της αειφορίας

Rodiaki NewsRoom

Ένα βιβλίο που αγγίζει τον τουρισμό από την πλευρά του βιώσιμου προορισμού

Γράφει ο Αγαπητός Ξάνθης, αρχιτέκτονας-τ. Δ/ντης του ΕΟΤ

Είναι κάποια βιβλία που σου παρέχουν ένα πλήρες «γεύμα» γνώσεων πάνω στο αντικείμενο που διαπραγματεύεται με τη συμμετοχή του/της αναγνώστη/στριας. Στο θέμα του Τουρισμού που από μόνο του και σήμερα αποτελεί ένα διεπιστημονικό κεφάλαιο μπορεί να διερευνηθεί και να παρουσιαστεί με ποικίλους τρόπους. Ένας από αυτούς ανακαλύπτεται στο παρόν πόνημα των: Σαραντάκου, Ε. και Καραχάλη, Ν., Σχεδιασμός και Διαχείριση Τουριστικών Προορισμών (2024). Αθήνα: Κριτική.

Το βιβλίο με επίκεντρο τον «προορισμό» αναλύει, και προσδιορίζει όλα τα τεκταινόμενα στο πεδίο του τουρισμού με αρχική προσέγγιση ότι ο προορισμός έχει μια τριπλή πτυχή ως: 1. Τόπος και χωρική ενότητα, 2. Συνολικό προϊόν προς εξυπηρέτηση του τουρίστα και 3. Ένα σύστημα που επηρεάζεται από εξωγενείς και ενδογενείς προϋποθέσεις για την τελική ανάπτυξη του τουριστικού γεγονότος (σ. 26).

Ο «προορισμός» επιλέγεται από τους συγγραφείς ως το θεμέλιο ανάλυσης γιατί αποτελεί ένα δυναμικό, ανοιχτό και προσαρμοστικό σύστημα με κοινωνικές, χωρικές, οικονομικές και πολιτιστικές διαστάσεις, το οποίο εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου κάτω από την αλληλεπίδραση πολύμορφων παραμέτρων.

Μέσα από τον «προορισμό» ξεφυλλίζεται όλη η εγκυκλοπαίδεια του τουριστικού στοιχείου με τον κύκλο ζωής του, με την τυπολογία και την κατηγοριοποίηση των προορισμών αλλά και την ανάπτυξη, διαχείριση και μάρκετινγκ του εξεταζόμενου τουριστικού προορισμού.

Αγγίζει τον τουρισμό, στα νησιά μας παρουσιάζοντας θέματα για ένα επιτυχημένο σχεδιασμό των αναλόγων και ευαίσθητων προορισμών ώστε να υπάρξει ορθή διαχείριση (σ. 68). Επισημαίνεται βεβαίως, η σπουδαιότητα του τουριστικού σχεδιασμού για την ενίσχυση της ελκυστικότητας ενός τουριστικού προορισμού και η αναγκαιότητα ύπαρξης του για ένα ολιστικό πλαίσιο της βιώσιμης ανάπτυξης με πολλαπλούς στόχους (σ. 15).

Η παρουσία των επιπτώσεων (σσ. 96-97) της τουριστικής ανάπτυξης στα πεδία της οικονομίας, κοινωνίας και του περιβάλλοντος αλλά και οι δράσεις αντιμετώπισης μέσα από θεραπευτικές προτάσεις για ένα τόπο, μια περιοχή που δέχεται το τουριστικό κύμα αποδιώκοντας βεβαίως το βιώσιμο και πράσινο προορισμό είναι πολύ ενδιαφέρουσες (σ. 147).

Ενδιαφέρον επίσης εμφανίζει η νέα τάση του τουριστικού περιεχόμενου μέσω των νέων τεχνολογιών και της ψηφιακής μετάβασης όπου από τον κλασικό τουρισμό αναψυχής έχουμε περάσει στον e-tourism για να καταλήξουμε μελλοντικά στον τουρισμό metaverse μέσω του smart tourism (σ. 135). Αυτή η διαδρομή αποτελεί πρόκληση για όλη την Ευρώπη, και μάλιστα η ΕΕ έχει θεσπίσει και ετήσια βράβευση της πρωτεύουσας έξυπνου τουρισμού με στόχο την προώθηση της καινοτομίας (σ. 142).

Στην ενότητα του «υπερτουρισμού» (σ. 160) ως δείγμα προβληματισμού για την ποιοτική συμπεριφορά του τουριστικού φαινομένου, εκτός των άλλων 17 κεντρικών στόχων αειφορίας που θέσπισε ο ΟΗΕ το 2015, αποτυπώνεται η όλη υπέρβαση της Φέρουσας Ικανότητας (ΦΙ). ενός τόπου που δέχεται την υπερβολική παρουσία επισκεπτών σε συγκεκριμένη περίοδο δείχνοντας την αρνητική συνεισφορά του τουρισμού στην περιγραφόμενη επιτακτική τάση.

Περιγράφονται συγκεκριμένοι δείκτες μέτρησης της αντοχής μιας περιοχής στις ροές επισκεπτών για την εκδήλωση σειράς μέτρων αντιμετώπισης του φαινομένου το οποίο πολύ ευανάγνωστα παρουσιάζεται ως παράδειγμα στη Βενετία και Βαρκελώνη (σ. 161). Σε συνδυασμό με αυτό, περιγράφονται επίσης και άλλες σύγχρονες προκλήσεις για το μέλλον των τουριστικών προορισμών (σ. 185) που βρίσκονται σε εξέλιξη επηρεάζοντας την γενικότερη εικόνα όπως είναι η κλιματική αλλαγή.

Το βιβλίο ξεδιπλώνει προσθετικά τις πολιτικές διακυβέρνησης αλλά και οι ΣΔΙΤ και το DMMO (Destination Management and Marketing Organizations) ως παράμετροι επίλυσης των προκλήσεων μέσα όμως από τη συμμετοχή των stakeholders (σσ. 193, 203) και των εργαλείων όπως είναι τα DMMO, ο οποίος φέρεται ως ένας οργανισμός με την ευθύνη για το σχεδιασμό και το μάρκετινγκ του προορισμού ή του τόπου σε συνδυασμό με τη νομιμοποίηση και τους πόρους για την οργάνωση και εκτέλεση σκοπών προς την επίτευξη των σχετικών καθοριζόμενων στόχων του προορισμού μελέτης (σ. 235). Γίνεται ειδική αναφορά επίσης για τα παρατηρητήρια τουρισμού και την εισφορά τους στην βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη (σ. 258).

Το πόνημα συνεχίζει στο «σχεδιασμό του τουριστικού προορισμού» στη βάση τριών προσεγγίσεων: των χαρακτηριστικών που τον διέπουν, στη διαδικασία δημιουργίας του και τέλος στις αναγκαίες διευθετήσεις που πρέπει να περιλαμβάνει η προετοιμασία για κάθε είδους σχεδιασμό σε τοπικό επίπεδο.

Ο διαχωρισμός σε εξωτερικό και εσωτερικό περιβάλλον τακτοποιεί το περιεχόμενο με σειρά δεικτών και μέτρων για την αξιολόγηση του επιπέδου βιωσιμότητας ενός τουριστικού προορισμού, αποκαλύπτει την έννοια της Φέρουσας Ικανότητας (Φ.Ι.) και τέλος εκθέτει την εικόνα της «αγοράς» και πώς αυτή να επηρεάζει και να επηρεάζεται με την ακολουθούμενη αξιολόγηση από τον τουριστικό προορισμό (σ. 304).

Το βιβλίο ανοίγει επίσης, το θέμα της «διαμόρφωσης στρατηγικής και σχεδιασμού», ως πυξίδα επέμβασης και παρουσίας μέσα από τη δομή της και τα κατάλληλα βήματα στρατηγικής διοίκησης και διαχείρισης λειτουργιών σε επίπεδο προορισμού (σ. 327). Επίσης γίνεται αναφορά στην ανάλυση βασικών παραγόντων ζήτησης και των ειδικών ομάδων που απαρτίζουν την αγορά και τους τρόπους με τους οποίους οι υπεύθυνοι ενός οργανισμού σε επίπεδο προορισμού και χρήσης DMMO μπορούν να παρακολουθούν τις τάσεις, ώστε να δομείται η κατάλληλη αξιολόγηση και βέβαια τα επιτυχημένα αποτελέσματα επίδοσης των στόχων της ήδη σχεδιαζόμενης στρατηγικής.

Τα τελευταία κεφάλαια περί: «σχεδιασμού των τουριστικών προορισμών στο χωρικό πεδίο» διακρίνουμε την αναγκαιότητα ενσωμάτωσης της χωρικής διάστασης στο σχεδιασμό των τουριστικών προορισμών στην ενδιαφέρουσα κατεύθυνση της αειφόρου ανάπτυξης, όπου ο τουριστικός σχεδιασμός (tourism planning) και ο χωρικός σχεδιασμός (spatial planning) συντρέχουν σε μια αλληλεξαρτώμενη διαδρομή.

Η δε κατανομή του χωρικού σχεδιασμού σε εθνικό, περιφερειακό, τοπικό αλλά και σε διακρατικό (ευρωπαϊκό ή και παγκόσμιο) χαρίζει τη σπουδή της συνεργασίας στη διαχείριση των παγκόσμιων προβλημάτων όπως είναι η κλιματική αλλαγή με την τάση των διακρατικών συνεργασιών σε μια πολύμορφη, πλανητική διάσταση (σ. 366). Το κεφάλαιο διαχωρίζεται σε -2- μέρη όπου το πρώτο αναφέρεται στην εικόνα του επιθυμητού προορισμού, το δε δεύτερο επεξεργάζεται την ελκυστικότητα και την αυθεντικότητα του κάτω από συγκεκριμένα εργαλεία επεξεργασίας, πλαίσια και θεσμούς.

Το έξυπνο του πονήματος είναι ότι όλα τα κεφάλαια συνοδεύονται από παραδείγματα με χάρτες, στοιχεία και καλές πρακτικές απ’ όλο τον κόσμο σε μια παρουσία πειστικότητας και προσαρμοστικότητας του ειδικού αντικειμένου.

Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα γλωσσάρι με την ορολογία των όρων και αναφορών ώστε το περιεχόμενο να γίνει περισσότερο ευανάγνωστο και αντιληπτό για φοιτητές, τοπικούς φορείς, επαγγελματίες του τουρισμού και για όποιον/όποια ενδιαφέρεται για το βιώσιμο μέλλον του τουρισμού και των τόπων που τον υποδέχονται.

Εκτιμώ ότι είναι ένα βιβλίο μπούσουλας για την πορεία του επιδιωκόμενου «πρασίνου», οικολογικού, έξυπνου τουρισμού εκτιμώντας ότι: η «γη με τις χρήσεις της» προσδίδουν μια από τις κύριες δυνάμεις του τουρισμού στη σύγκλιση του με τις άλλες συνισταμένες στα βήματα της ανθεκτικότητας και της αειφορίας ενός τόπου.

Καλοδιάβαστο!