Η ψυχολόγος Ελένη Κορωναίου για τη νεανική παραβατικότητα: Αιτίες, προκλήσεις και προοπτικές

Rodiaki NewsRoom

Όταν οι νέοι ψάχνουν διέξοδο: Τι λέει η επιστήμη για την παραβατικότητα και τη βία

Συνέντευξη στη Στέλλα Παπασάββα

Η νεανική παραβατικότητα αποτελεί ένα φαινόμενο που απασχολεί έντονα την κοινωνία μας, ειδικά σε μια εποχή όπου οι πιέσεις και οι προκλήσεις για τη νέα γενιά γίνονται ολοένα και πιο σύνθετες.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η ψυχολόγος Ελένη Κορωναίου μοιράζεται στη «Ροδιακή» τις πολύτιμες γνώσεις και την επιστημονική της εμπειρία, φωτίζοντας τις αιτίες, τις κοινωνικές και ψυχολογικές παραμέτρους της παραβατικότητας, αλλά και τις λύσεις που προτείνει μέσα από την ανθρώπινη κατανόηση και την πρόληψη.

Από την αφετηρία της ψυχολογικής της πορείας μέχρι τις σύγχρονες προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι νέοι, η κα Κορωναίου αναδεικνύει τη σημασία της ενίσχυσης της οικογένειας, της στήριξης και της επιστημονικής προσέγγισης, καλώντας σε έναν διάλογο που δεν αφήνει κανέναν νέο μόνο στην αναζήτηση της δικής του διέξοδου.

Ακολουθεί η συνέντευξη στη «Ροδιακή»:

Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για το πώς ξεκίνησε η πορεία σας στην ψυχολογία;

Η πορεία μου στην ψυχολογία ξεκίνησε από μια πολύ εσωτερική ανάγκη∙ ήταν κάτι που με ενδιέφερε ανέκαθεν. Από νεαρή ηλικία ένιωθα ότι με γοητεύει ο τρόπος που σκέφτονται και βιώνουν τα πράγματα οι άνθρωποι και ήξερα ότι αυτός ο δρόμος μου ταίριαζε απόλυτα. Δε θα μπορούσα να φανταστώ τον εαυτό μου σε κάποιο άλλο επάγγελμα, γιατί η ψυχολογία συνδυάζει την αγάπη μου για τη γνώση με την αληθινή μου ανάγκη για ανθρώπινη επαφή.

Μου αρέσει να ακούω και να επικοινωνώ με τους ανθρώπους και αυτή η διάθεση με έκανε να νιώσω ότι η ψυχολογία δεν είναι απλώς μια επιστήμη, αλλά ένας τρόπος ζωής που με εκφράζει σε βάθος. Για μένα, κάθε συνάντηση με έναν άνθρωπο αποτελεί μια μοναδική ευκαιρία για κατανόηση, στήριξη και εξέλιξη.

Παράλληλα, φροντίζω να ενημερώνομαι συνεχώς και να παρακολουθώ τις εξελίξεις στον τομέα της ψυχολογίας, γιατί λατρεύω κάθε τι καινούργιο που με εμπλουτίζει και με εξελίσσει τόσο ως επαγγελματία όσο και ως άνθρωπο.

Θα αποτελούσε παράλειψη να μην αναφέρω ότι, εκτός από την ενασχόλησή μου με τους νέους, έχω μετεκπαιδευτεί σε ζητήματα που αφορούν την Τρίτη Ηλικία, όπως η άνοια, ο χρόνιος πόνος και η ανακουφιστική φροντίδα, αποκτώντας παράλληλα γνώσεις και δεξιότητες στην υποστήριξη ατόμων που βιώνουν απώλεια, κατάθλιψη και άλλες ψυχολογικές προκλήσεις, ώστε να παρέχεται ολοκληρωμένη φροντίδα και ψυχολογική στήριξη σε όλες τις φάσεις της ζωής.

Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με την ψυχολογία και ειδικά με ζητήματα που αφορούν τους νέους;
Η απόφασή μου να ασχοληθώ με την ψυχολογία ήταν κάτι που ήξερα από πάντα ότι με εκφράζει. Το πτυχίο μου είναι επικεντρωμένο στη δουλειά με παιδιά, εφήβους και ενήλικες, αλλά με γοητεύουν ιδιαίτερα τα παιδιά. Κάθε παιδί είναι μοναδικό, με τις δικές του ανάγκες, τον δικό του τρόπο να εκφράζεται και να αλληλεπιδρά.

Αυτό που με ενθουσιάζει στη δουλειά με τα παιδιά είναι ότι χρειάζονται χρόνο, προσοχή και ουσιαστική παρουσία. Μέσα από αυτή την αλληλεπίδραση αναπτύσσεται μια σχέση εμπιστοσύνης που επιτρέπει στην παρέμβαση να είναι πραγματικά αποτελεσματική. Για μένα, η εργασία με τους νέους δεν είναι απλώς επάγγελμα – είναι τρόπος να προσφέρω ουσιαστικά, να βλέπω τη δυναμική τους να ανθίζει και να στηρίζω την ψυχοκοινωνική τους ανάπτυξη.

Ποιες είναι οι βασικές αξίες και αρχές που διέπουν την προσέγγισή σας ως ψυχολόγος;

Ως ψυχολόγος, η επαγγελματική μου προσέγγιση καθοδηγείται από συγκεκριμένες αξίες και αρχές. Πρώτα απ’ όλα, θεωρώ θεμελιώδη τον σεβασμό στην αξιοπρέπεια και την αυτονομία του ατόμου, διασφαλίζοντας την εμπιστευτικότητα και το δικαίωμα στην ελεύθερη έκφραση.

Παράλληλα, βασίζομαι στην επιστημονική τεκμηρίωση∙ επιλέγω μεθόδους και παρεμβάσεις που έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές μέσα από την έρευνα, ενώ φροντίζω να ενημερώνομαι συνεχώς για τις εξελίξεις της επιστήμης μας.

Δίνω ιδιαίτερη έμφαση στην ακεραιότητα και την υπευθυνότητα. Για μένα είναι σημαντικό να υπάρχει ειλικρίνεια, διαφάνεια και συνέπεια στη συνεργασία με κάθε άτομο.

Επιπλέον, η αρχή της ευεργεσίας και της μη βλάβης καθορίζει κάθε μου παρέμβαση∙ στόχος μου είναι να στηρίζω τους ανθρώπους ώστε να βελτιώνουν την ψυχική τους ευημερία με τρόπο που τους ενδυναμώνει και δεν τους επιβαρύνει.
Τέλος, πιστεύω ακράδαντα στην αξία της πολιτισμικής ευαισθησίας και της κοινωνικής δικαιοσύνης, αναγνωρίζοντας ότι η ψυχολογική στήριξη πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις κοινωνικές και πολιτισμικές συνθήκες που επηρεάζουν τον άνθρωπο.

Με λίγα λόγια, επιδιώκω μια ισορροπία ανάμεσα στην επιστημονική εγκυρότητα και την ανθρωπιστική διάσταση της ψυχολογίας, ώστε η παρέμβασή μου να είναι τόσο αποτελεσματική όσο και ουσιαστικά ανθρώπινη.

Πιστεύετε ότι έχει αυξηθεί η παραβατικότητα στους νέους τα τελευταία χρόνια; 

Ναι, θεωρώ ότι η παραβατικότητα στους νέους έχει αυξηθεί αισθητά τα τελευταία χρόνια. Η βάση για να κατανοήσουμε το φαινόμενο βρίσκεται στην πρωταρχική ομάδα κοινωνικοποίησης, δηλαδή την οικογένεια. Παραδοσιακά, η οικογένεια λειτουργούσε πιο ενωμένα, με περισσότερες κοινές στιγμές και χρόνο που αφιερωνόταν στα παιδιά, γεγονός που προσέφερε σταθερότητα, όρια και συναισθηματική ασφάλεια.

Σήμερα, οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής, οι αυξημένες επαγγελματικές απαιτήσεις, αλλά και οι κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις, έχουν μειώσει σημαντικά τον ποιοτικό χρόνο που περνούν τα μέλη της οικογένειας μαζί. Αυτό συχνά οδηγεί σε αδυναμία ουσιαστικής επικοινωνίας, σε έλλειψη ορίων και σε συναισθηματικά κενά, τα οποία οι νέοι μπορεί να προσπαθήσουν να καλύψουν μέσα από παρέες ή δραστηριότητες που τους οδηγούν σε παραβατικές συμπεριφορές.

Παράλληλα, σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και οι εξωτερικοί παράγοντες, όπως η επιρροή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η έλλειψη θετικών προτύπων, καθώς και οι κοινωνικές ανισότητες. Όλοι αυτοί οι παράγοντες αλληλεπιδρούν με την οικογένεια και το σχολείο, επηρεάζοντας την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του νέου.
Συνεπώς, η πρόληψη της παραβατικότητας απαιτεί ενίσχυση της οικογενειακής συνοχής, υποστήριξη των γονέων στον ρόλο τους, αλλά και συλλογικές παρεμβάσεις που θα προάγουν την υγιή κοινωνικοποίηση των νέων.

Μπορούμε να μιλήσουμε για «επιδημία» βίας ή αντικοινωνικής συμπεριφοράς μεταξύ των νέων;
Δε θα χρησιμοποιούσα τον όρο «επιδημία» με την αυστηρή του έννοια, αλλά πράγματι παρατηρούμε μια ανησυχητική αύξηση της βίας και της αντικοινωνικής συμπεριφοράς στους νέους. Πρόκειται για ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο∙ επηρεάζεται από την οικογένεια, το σχολείο, τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, αλλά και από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που συχνά προβάλλουν αρνητικά πρότυπα.

Το κρίσιμο είναι να κατανοήσουμε ότι οι νέοι δε γίνονται βίαιοι από μόνοι τους∙ η συμπεριφορά τους είναι αντανάκλαση του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο μεγαλώνουν. Γι’ αυτό και χρειάζεται πρόληψη, στήριξη της οικογένειας και θετικά πρότυπα που θα τους δώσουν εναλλακτικούς δρόμους έκφρασης.

Τι διαφορές παρατηρείτε ανάμεσα στις προηγούμενες γενιές και στους σημερινούς νέους;

Οι σημερινοί νέοι μεγαλώνουν σε ένα εντελώς διαφορετικό κοινωνικό και τεχνολογικό περιβάλλον σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές.
Από τη μία πλευρά, έχουν πολύ περισσότερες δυνατότητες πρόσβασης στη γνώση και στην πληροφόρηση, είναι πιο εξοικειωμένοι με την τεχνολογία και πιο ανοιχτοί στη διαφορετικότητα.
Από την άλλη, όμως, βιώνουν αυξημένο άγχος και πίεση, κυρίως λόγω της αβεβαιότητας για το μέλλον, των κοινωνικοοικονομικών δυσκολιών και της συνεχούς έκθεσης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Επίσης, η παραδοσιακή οικογένεια, που παλαιότερα ήταν πιο δεμένη με περισσότερο χρόνο μαζί, σήμερα συχνά δεν μπορεί να προσφέρει την ίδια στήριξη και σταθερότητα.
Συνολικά, θα έλεγα ότι οι νέοι σήμερα είναι πιο ενημερωμένοι και κοινωνικά ευαισθητοποιημένοι, αλλά ταυτόχρονα πιο ευάλωτοι στις πιέσεις και στις προκλήσεις της εποχής.

Τι μήνυμα θα θέλατε να στείλετε στους νέους που νιώθουν ότι δεν έχουν επιλογές;
Θα ήθελα να πω στους νέους που νιώθουν ότι δεν έχουν επιλογές ότι αυτό το συναίσθημα είναι κατανοητό, αλλά δεν αντιστοιχεί στην πραγματικότητα.

Στην ψυχολογία, γνωρίζουμε ότι όταν βρισκόμαστε σε περίοδο πίεσης ή απογοήτευσης, ο τρόπος που βλέπουμε τα πράγματα στενεύει και μας κάνει να πιστεύουμε ότι δεν υπάρχει διέξοδος.

Στην πράξη, όμως, υπάρχουν πάντα εναλλακτικές – αρκεί να αναζητήσουμε στήριξη και να δώσουμε χρόνο στον εαυτό μας.
Θα τους ενθάρρυνα, λοιπόν, να μιλήσουν σε ανθρώπους που εμπιστεύονται, να μη φοβηθούν να ζητήσουν βοήθεια από κάποιον ψυχολόγο και να θυμούνται ότι καμία δυσκολία δεν είναι μόνιμη.

Η ζωή είναι γεμάτη προοπτικές και συχνά, εκεί που νομίζουμε ότι όλα έχουν τελειώσει, ανοίγουν νέοι δρόμοι. Το πιο σημαντικό είναι να πιστέψουν στη δύναμή τους και να δώσουν στον εαυτό τους την ευκαιρία να ξαναδοκιμάσει.

Σας ευχαριστώ πολύ για τη φιλοξενία και για την ευκαιρία που μου δώσατε να μοιραστώ σκέψεις και προβληματισμούς γύρω από το ζήτημα της νεανικής παραβατικότητας. Πρόκειται για ένα θέμα που αγγίζει βαθιά την κοινωνία μας και που, μέσα στις προκλήσεις της εποχής, απαιτεί διάλογο, κατανόηση και επιστημονική προσέγγιση.