Μαν. Κασσώτης: Καρπαθιακοί Σύλλογοι στην Αμερική

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Μανώλης Κασσώτης

Μέχρι το 1902, οι Καρπάθιοι της Αμερική που βρίσκονταν διασκορπισμένοι στο Charleston SC, New Orleans LA, Canonsburg PA, Νέα Υόρκη και Καλιφόρνια δεν ξεπερνούσαν τους 50. Τα επόμενα χρόνια, όταν άρχισε η ομαδική μετανάστευση, οι Καρπάθιοι πήγαιναν σε απομακρυσμένες ανθρακοφόρες περιοχές και μέχρι το 1913 είχαν δημιουργηθεί τέσσερις δυναμικές παροικίες στο Canonsburg PA, Wheeling WV, New Castle PA και Dawson NM.

Οι τρεις πρώτες βρίσκονταν σε κοντινή απόσταση μεταξύ τους. Αλλά βρισκόμενοι μακριά από τη Νέα Υόρκη, όπου υπήρχε συλλογική δραστηριότητα, οι Καρπάθιοι δεν είχαν αρχίσει να οργανώνονται, εκτός από ορισμένες ερανικές επιτροπές που δημιούργησαν για να βοηθήσουν τα σχολεία και τις εκκλησίες των χωριών τους.

«Χρυσόστομος»
Το 1914 πέθανε κάποιος άπορος Καρπάθιος στο Wheeling και θα έμενε άταφος, αν οι άλλοι Καρπάθιοι δεν έκαναν έρανο για να τον θάψουν. Το περιστατικό τους συγκλόνισε και για να μπορέσουν να ανταπεξέλθουν στις δύσκολες καταστάσεις που -τυχόν- θα αντιμετώπιζαν σε μια ξένη χώρα ίδρυσαν τον «Χρυσόστομο».

Στη δημιουργία του «Χρυσόστομου» συνέβαλε η συλλογική εμπειρία των Καρπαθίων που ήλθαν από το Αϊδίνι της Μικράς Ασίας, όπου από το 1890 υπήρχε ο Καρπαθιακός σύλλογος «Άγιος Βασίλειος», και των Καρπαθίων από το Σουδάν, όπου από το 1907 υπήρχε η «Ομόνοια». Η ονομασία του «Χρυσόστομου» σχετίζεται με τον «Άγιος Βασίλειος» του Αϊδινίου.

Η σύνθεση του Δ.Σ. είχε ως εξής: πρόεδρος Χατζημανώλης Ν. Αλεξιάδης, αντιπρόεδρος Εμμανουήλ Ν. Παναγιώτου, γραμματέας Αλέξιος Αναστασίου Αλεξιάδης, σύμβουλοι: Χαζαλέξης Ν. Αλεξιάδης, Μιχαήλ Εμμ. Ματσάκης, Χ. Ι. Καπετανάκης και Σταμάτιος Ντινιακός. Ο πρόεδρος του Συλλόγου, προτού μεταναστεύσει στην Αμερική, διέμενε στο Αϊδίνι και στο Σουδάν.

Με παραδοσιακές γιορτές, γλέντια, εκδρομές και άλλες εκδηλώσεις ο Σύλλογος προσπάθησε να φέρει κοντά τους Καρπάθιους των γύρω περιοχών και μέσα στον χρόνο δημιούργησε ταμείο με το σεβαστό ποσό των $1000 (ισοδυναμούσαν με 200 χρυσές λίρες).

Τον επόμενο χρόνο, η έδρα του Συλλόγου μεταφέρθηκε στο New Castle, αλλά μετά από μερικά χρόνια η δραστηριότητα του «Χρυσόστομου» ατόνησε. Γύρω στο 1920 οι Καρπάθιοι του Dorothy WV ίδρυσαν σύλλογο που έδρασε για μερικά χρόνια.

Επίσης το 1926, οι Καρπάθιοι που έμεναν στο Yorkville OH, ίδρυσαν σύλλογο που έδρασε και αυτός για μερικά χρόνια.

ΚΕΠΑ
Σιγά-σιγά, οι πιο προοδευτικοί άφησαν τις ανθρακοφόρες περιοχές και μετακόμισαν στο Pittsburgh, όπου υπήρχαν καλύτερες ευκαιρίες εργασίας και για μόρφωση. Αρκετοί απ’ αυτούς έμαθαν Αγγλικά και εντάχθηκαν στις εργατικές ενώσεις που τους βοήθησε να αποκτήσουν συλλογική οργανωτική πείρα. Έτσι, στο Pittsburgh δημιουργήθηκαν στερεές βάσεις για να μπουν τα θεμέλια της επόμενης συλλογικής Καρπαθιακής προσπάθειας.

Στις 4 Νοεμβρίου 1928 ιδρύθηκε στο Pittsburgh η Παν-Καρπαθιακή οργάνωση “Karpathian Educational and Progressive Association” γνωστή ως ΚΕΠΑ, με σκοπό την αλληλοβοήθεια των Καρπαθίων της Αμερικής και τη βελτίωση της παιδείας στην Κάρπαθο.

Στην ίδρυση της ΚΕΠΑ πρωτοστάτησαν κυρίως νέοι: Νικόλαος Γεωργιάδης, Ευάγγελος Καφετζόπουλος, Εμμανουήλ Καρακατσάνης, Μηνάς Βαρδαούλης, Σωκράτης Ηλιάδης, Ιωάννης Μανωλακάκης, Εμμανουήλ Κοντονικόλας, Εμμανουήλ Κουτσοδόντης, Μηνάς Αγγελίδης, Ιωάννης Δρακομανώλης, Χρήστος Χατζηλιός, Φραγκίσκος Επιτρόπουλος της Μαργαρώς, Μιχαήλ Λέου, Αλέκος Αλεξιάδης, Σακελάριος Σακελλαρίδης, Γεώργιος Βλαστός, Ποθητός (Οικονόμος) Καρακατσάνης, Εμμανουήλ Μανωλακάκης, Μιχάλης Σκευοφύλακας, Ανδρέας Καφετζόπουλος και Γεώργιος Γρίβας. Αρκετοί απ’ αυτούς υπηρέτησαν την ΚΕΠΑ για δεκαετίες.

Ακολούθησε η εκλογή προσωρινού και μόνιμου Δ.Σ.: πρόεδρος Σωκράτης Ηλιάδης, αντιπρόεδρος Μηνάς Αγγελίδης, ταμίας Ιωάννης Μανωλακάκης, γραμματέας Μηνάς Βαρδαούλης και σύμβουλοι Εμμ. Καρακατσάνης, Ιωάννης Δρακομανώλης, Εμμ. Κοντονικόλας, Εμμ. Κουτσοδόντης και Χρήστος Χατζηλιός.

Η οργάνωση της ΚΕΠΑ είχε ομοσπονδιακό χαρακτήρα με αυτοδιοικούμενα τμήματα στο Pittsburgh, New York, Chicago, New Castle, New Kensington, Weirton, Steubenville, Yorkville, Canonsburg, Baltimore, Wheeling, Logan, Cleveland, Allentown, Washington, New Jersey, Tarpon Springs, Portland, Phoenix και Orlando.

Αργότερα ιδρύθηκε παράρτημα στην Κάρπαθο από μέλη της ΚΕΠΑ που επέστρεψαν για μόνιμη εγκατάσταση.

Στην αρχή υπήρχαν γυναικείες στοές, αργότερα τα τμήματα έγιναν μικτά. Στο συνέδριο, τα τμήματα έστελναν αντιπροσώπους που εκλέγαν το Ύπατο Διοικητικό Συμβούλιο που εκτελούσε τις αποφάσεις του συνεδρίου.

Τριήμερο συνέδριο γινόταν κάθε χρόνο σε διαφορετική πόλη στο 4th of July Weekend και αργότερα το Memorial Day Weekend. Την πρώτη μέρα γινόταν συνεδρίαση και το βράδυ ακολουθούσε Καρπάθικο γλέντι. Τη δεύτερη μέρα συνεχιζόταν η συνεδρίαση με την εκλογή του Υπάτου Δ.Σ. και το βράδυ ακολουθούσε χοροεσπερίδα. Την τρίτη μέρα έκλεινε το συνέδριο με εκδρομή σ’ ένα από τα πάρκα της περιοχής.

Η οκταετία 1932-40 ήταν περίοδος δοκιμασίας λόγω της οικονομικής κρίσης με ανάλογο αντίκτυπο στην κάθε συλλογική δραστηριότητα. Όμως, 136 μέλη υπήρξαν συνεπή στις ταμειακές τους υποχρεώσεις και το 1934 η ΚΕΠΑ εξέδωσε λεύκωμα για να γιορτάσει την πρώτη της πενταετία.

Την ίδια εποχή η ΚΕΠΑ συνέχισε να βοηθά τα ελληνικά σχολεία στην Κάρπαθο, από αντίδραση στις προσπάθειες των Ιταλών να αφελληνίσουν τα Δωδεκάνησα.

Επίσης, την ίδια εποχή και στη συνέχεια συμμετείχε στους αγώνες της Δωδεκανησιακής Νεολαίας και του Εθνικού Δωδεκανησιακού Συμβουλίου για την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου και την Ενσωμάτωση των νησιών μας με την Ελλάδα, και παράλληλα βοηθούσε τον κοινό Συμμαχικό αγώνα με τη διάθεση κρατικών ομολόγων (Savings Bonds for Freedom) και με τη συγκέντρωση δωρεών υπέρ του Greek War Relieve Fund και του Αμερικανικού Ερυθρού Σταυρού.

Έρανος για τα Ορφανά
Επειδή κατά τη διάρκεια του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου η Κάρπαθος βρισκόταν σε πολεμική περιοχή, οι Καρπάθιοι της Αμερικής υπέθεσαν ότι, εκτός από τους θανάτους και τις καταστροφές, ο πόλεμος θα δημιουργούσε και ορφανά που θα είχαν ανάγκη περίθαλψης και φροντίδας.

Για την αντιμετώπιση του πιθανού αυτού προβλήματος η ΚΕΠΑ διεξήγαγε Παγκαρπαθιακό έρανο για να βοηθήσει στην προστασία των αθώων θυμάτων του πολέμου. Για τον συντονισμό και την επιτυχία του εράνου η ΚΕΠΑ όρισε κεντρική επιτροπή και τοπικές επιτροπές κατά τμήματα.

Η κεντρική επιτροπή είχε ως εξής: πρόεδρος Βασίλειος Κρητσώτης, αντιπρόεδρος Ιωάννης Σπανομανωλής, Γραμματέας Βασίλειος Μ. Κωστής, ταμίας Ματθαίος Μαντόπουλος, σύμβουλοι Κωνσταντίνος Ι. Μικροπαντρεμένος, Γ. Πετροπουλάκης, Μηνάς Σταυράκης, Μηνάς Ε. Γιαννάκης και Φραγκίσκος Ζερβός.

Υπέρ των ορφανών τα τμήματα διέθεσαν τα κέρδη από τις χοροεσπερίδες που ανήλθαν σε $5.737. Άλλες $10.758 προήλθαν από 213 ατομικές εισφορές. Αυτή την εποχή το συνολικό ποσό των $16.495 ισοδυναμούσε με 1.650 χρυσές λίρες.

Στα χρόνια που ακολούθησαν μετά την απελευθέρωση, η ΚΕΠΑ έστρεψε το ενδιαφέρον της στην Κάρπαθο: αγόρασε γεωργικά εργαλεία και σπόρους για να βοηθήσει την γεωργία του νησιού και κατασκεύασε το μαρμάρινο μνημείο των «πεσόντων» που για μισό αιώνα βρισκόταν στην πλατεία του Επαρχείου.

Επίσης η ΚΕΠΑ έστρεψε το ενδιαφέρον της και στο θέμα υγεία. Επειδή μετά το τέλος του πολέμου διαπιστώθηκε ότι στην Κάρπαθο δεν υπήρχαν ορφανά από πολεμικές επιχειρήσεις, τα χρήματα που είχαν συγκεντρωθεί για τα ορφανά έμεναν αδιάθετα που μαζί με τους τόκους πέρασαν τις $20.000 δολάρια με τα οποία κατασκευάστηκε ο υγειονομικός σταθμός.

Τα χρόνια του πολέμου και αυτά που ακολούθησαν μετά την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου θεωρούνται η χρυσή εποχή της ΚΕΠΑ. Στην περίοδο (1931-1961), εκτός της μηνιαίας εφημερίδας η «ΦΩΝΗ της ΚΕΠΑ», η ΚΕΠΑ εξέδωσε αρκετά μνημειώδη λευκώματα και τα μέλη της πέρασαν τα 500. Από το 1928, που ιδρύθηκε, μέχρι το 1955, η ΚΕΠΑ διέθεσε περισσότερα από $80.000 που ισοδυναμούσαν με 10.000 χρυσές λίρες.

Στο μεταξύ, στο κεντρικό ταμείο της ΚΕΠΑ και των τμημάτων είχαν συγκεντρωθεί $11.000 που, το 1962, η ΚΕΠΑ διέθεσε για την αγορά τριώροφου κτηρίου στο κέντρο του Pittsburgh. Το 1970, που στο Pittsburgh άρχισε την ανάπλαση του εμπορικού κέντρου της πόλης, απαλλοτριώθηκε το κτίριο της ΚΕΠΑ.

Με το ένα τρίτο της αποζημίωσης, η ΚΕΠΑ δημιούργησε το Ίδρυμα υποτροφιών Karpathian Educational Trust, το οποίο προσφέρει υποτροφίες στα Καρπαθόπουλα.

Το 1990, με τα υπόλοιπα χρήματα της αποζημίωσης, η ΚΕΠΑ αγόρασε νέο κτήριο. Επίσης η ΚΕΠΑ πρόσφερε $5.000 στο έρανο του Μητροπολίτη Νεκταρίου όταν επισκέφθηκε την Αμερική.

Από το 1928 που ιδρύθηκε η ΚΕΠΑ μέχρι το 1993, ύπατοι πρόεδροι διετέλεσαν: Νικόλαος Επιτρόπουλος, Σωκράτης Ηλιάδης, Γεώργιος Παπαδόπουλος, Γεώργιος Βασιλειάδης, Ιωάννης Φιλιππίδης, Νικόλαος Γεωργιάδης, Μηνάς Αγγελίδης, Γεώργιος Μικροπαντρεμένος, Γεώργιος Ρήγας, Δημήτριος Βασιλαράς, Ιωάννης Μανωλακάκης, Μιχαήλ Σκούλος, Παναγιώτης Μελισσανός, Λεωνίδας Μανωλακάκης, Φραγκίσκος Επιτρόπουλος της Μαργαρώς, Εμμανουήλ Καρακατσάνης, Παναγιώτης Σκούλος, Ιωάννης Χατζηλιός, Γεώργιος Χαροκόπος, Μηνάς Βαρδαούλης, Ιωάννης Αγγέλου, Μιχαήλ Μανωλακάκης, Κωνσταντίνος Μαύρος, Ιωάννης Ν. Αλεξιάδης, Βασίλειος Καμαράτος, Ηλίας Δ. Αντιμισιάρης, Γεώργιος Φρ. Μπέρτος, Μαρία Μ. Σκούλου, Μιχαήλ Ζαμαλής. Ηλίας Αντιμισιάρης, Μανώλης Φελουζής, Φανή Αγγέλου, Μιχαήλ Ε.Κ. Μπρας, Βενετία Βλαστού-Moreno.