Δωδεκανησιακοί Σύλλογοι: Αμερική – Τήλος

Rodiaki NewsRoom

Το μεταναστευτικό ρεύμα των Τηλίων στην Αμερική, άρχισε στις αρχές του 20ου αιώνα και εντάθηκε με την επικράτηση των Νεότουρκων στην Τουρκία και την κατάληψη της Δωδεκανήσου από την Ιταλία. Οι περισσότεροι Τηλιακοί ήλθαν από την Τήλο και αρκετοί από την Τουρκία και την Αίγυπτο, όπου υπήρχαν αξιόλογες Τηλιακές παροικίες. Οι περισσότεροι Τηλιακοί εγκαταστάθηκαν στη Νέα Υόρκη ενώ άλλοι πήγαν στην Utica, NY και στο Milwaukee, WI. Οι Τηλιακοί υπήρξαν από τους πρώτους Δωδεκανησίους και ομογενείς που ίδρυσαν συλλόγους στην Αμερική.

Στη συλλογική πρωτοπορία των Τηλίων συνετέλεσε η παρουσία αρκετών Τηλίων στη Νέα Υόρκη, όπου υπήρχε ομογενειακή συλλογική δραστηριότητα. Μεταξύ αυτών, υπήρχαν αρκετοί Τηλιακοί με συλλογικές εμπειρίες από τη Μικρά Ασία και την Αίγυπτο. Από το τελευταίο τέταρτο του 19ου υπήρχε στο Ναλζί της Μικράς Ασίας, η Τηλιακή «Φιλόπτωχος Αδελφότης Ναλζίου», με πλούσια προσφορά στην Τήλο και από τις αρχές του 20ου αιώνα υπήρχε στην Αλεξάνδρεια η Τηλιακή Αδελφότης Αιγύπτου «Πρόοδος», με αξιοσημείωτη αγαθοεργή δράση στην Αίγυπτο και την Τήλο.

«Πρόοδος»
Στις 2 Ιανουαρίου 1910, 33 Τηλιακοί σε Γ.Σ. στη Νέα Υόρκη εξέλεξαν το πρώτο Δ.Σ. της Αγαθοεργού Αδελφότητας των Τηλίων Αμερικής «Πρόοδος». Ο Σύλλογος πρέπει να οργανώθηκε νωρίτερα, γιατί το πρακτικό αναφέρει, ότι οι αρχαιρεσίες διεξήχθησαν μετά την ανάγνωση του καταστατικού.

Ιδρυτικά μέλη τής «Προόδου» αναφέρονται: Θεόδωρος Δ. Αντώνης, Νικόλαος Βασιλάκης, Ιωάννης Γ. Βασιλειάδης, Μιχαήλ Βεργής, Σταμάτης Βεργής, Νικόλας Γιαννόπουλος, Μιχαήλ Εμμανουήλ, Παναγιώτης Θεοδώρου, Μιχαήλ Καβαλιώτης, Ιάκωβος Καλημέρης, Δημήτρης Καμμάς, Νικόλαος Καραγεωργίου, Παντελής Καραντώνης, Ανδρέας Καρταπάνης, Νικόλαος Α. Καρταπάνης, Νικόλας Κωνσταντάκης, Παντελής Κωνσταντάκης, Ιωάννης Λογοθέτης, Λεωνίδας Μαγγαφάς, Αντώνης Μανικάτος, Νικόλαος Νοτάριος, Παντελής Παντελίδης, Απόστολος Παπακεντρής, Ζαχαρίας Πεντούβης, Ιωάννης Πετρούτσος, Νικόλαος Πουράκης, Ηλίας Σκαναβής, Γεώργιος Σκανδάλιος, Επαμεινώνδας Σκουλαρίκης, Αντώνης Φραντζής, Γεώργιος Φραντζής, Αχιλλέας Χ΄΄ Μιχάλης, Νικόλαος Μ. Χρυσότιμος.

Επίσημα, ο Σύλλογος αναγνωρίστηκε από την πολιτεία της Νέας Υόρκης στις 12 Μαΐου 1910 και μέσα στον ίδιο χρόνο, τα μέλη της «Προόδου» έφτασαν τα 124. Στα επόμενα τέσσερα χρόνια, προστέθηκαν 68 νέα μέλη από νέους μετανάστες που έφτασαν στην Αμερική πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Μέσα σε τέσσερα χρόνια, τα μέλη της «Προόδου» πέρασαν τα 200, σημαντικός αριθμός για ένα νησί που ο πληθυσμός του δεν υπερέβαινε τους 1.500.

Την ίδια περίπου εποχή, ιδρύθηκε και δεύτερος Τηλιακός σύλλογος με την επωνυμία «Πατρίς» και με έξοδα του συλλόγου έγινε η οικοδόμηση της εκκλησίας της Μεταμόρφωσης στα Λειβάδια το 1931. Αργότερα, η «Πατρίς» συγχωνεύτηκε στην «Πρόοδο», και ενωμένοι οι Τήλιοι συνέχισαν τη συλλογική τους δράση. Το 1910, η «Πρόοδος» έγινε μέλος της «Πανελληνίου Ενώσεως» που ιδρύθηκε στη Νέα Υόρκη για να συντονίσει τη δράση των Ομογενών. Το 1915, η έδρα της «Προόδου» μεταφέρθηκε στην Utica, αλλά τον επόμενο χρόνο επανήλθε στη Νέα Υόρκη, για άλλα δυο χρόνια στην Utica λειτουργούσε παράρτημα της «Προόδου». Ο Σύλλογος συνέχισε την πορεία του, με σχετική ανάκαμψη μετά τη μεγάλη οικονομική κρίση (1928-1940), που παράλυσε κάθε συλλογική δραστηριότητα. Όμως, από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι σήμερα, συνεχίζει τη δράση του.

Η σύνθεση του πρώτου Δ.Σ., που υπηρέτησε από 2/1/1910-6/1/1911, είχε ως εξής: πρόεδρος Νικόλαος Νοτάριος, γεν. γραμμ. Μιχαήλ Ν. Καβαλιώτης, ταμίας Παντελής Καραντώνης, εισπράκτορας Αντώνης Μανικάτος, σύμβουλοι: Απόστολος Παπακεντρής, Επαμεινώνδας Σκουλαρίκης, Ζαχαρίας Πεντούβης.

Από την ίδρυση της «Προόδου» μέχρι το 2010, που εόρτασε τα 100 της χρόνια, πρόεδροι υπηρέτησαν: Νικόλαος Νοτάριος (1910-12), Ηλίας Σκαναβής (1912-14, 1915-16, 1918-19), Παντελής Ι. Παντελίδης (1914-15, 1919-21), Αντώνης Μανικάτος (1916-1918), Νικόλαος Παντελίδης (1919, 1930-32), Φώτιος Νισυρίου (1921), Μιχαήλ Χατζηιωάννου (1921-22), Αντώνης Σκεφυλακάκης (1922-23), Φώτιος Νισυριάδης (1923-24), Peter Miller (1924-30), Νικόλαος Νικόλης (1932-43), Λάμπρος N. Χατζηκώστας (1943-62), Στέφανος Ε. Κασιώτης (1962-63), Λάμπρος Π. Χατζηκώστας (1963-71), Ιωάννης Βαγιανός (1971-73), Παντελής Παναγιωτάκης (1973-75), Ηλίας Ρωμαίος (1975-81, 1990-92), Ηλίας Λαρδόπουλος (1981-84), Παντελής Καραντώνης (1984-88, 1994-96, 1998-2004), Δημήτρης Μαυρομιχάλης (1988-90), Παναγιώτης Χατζηγεωργίου (1992-94), Ιωάννης Γιαννουράκης (1996-98), Κατίνα Μαυρομιχάλη (2004-2008), Αλέκος Ρωμαίος (2008-10).

Το 2010, όταν ο Σύλλογος συμπλήρωσε τα 100 χρόνια, η σύνθεση του Δ.Σ. είχε ως εξής: πρόεδρος Αλέκος Ρωμαίος, αντιπρόεδρος Παντελής Καμμάς, γεν. γραμματέας Άννα Καραντώνη, ειδ. γραμματέας Ματία Καπάρου, ταμίας Στέλλα Βογιατζή, βοηθός ταμία Θωμάς Κωτσίδης, σύμβουλοι Πόπη Σπαντοπανάγου, Στέλλα Περδικογγιάνη, Μαρία Καραντώνη, Ειρήνη Καραντώνη, Γιάννης Γιαννουράκης, Παναγιώτης Χατζηγεωργίου.

Οι πρώτοι Τηλιακοί μετανάστες, ερχόμενοι στην Αμερική, άφηναν τις οικογένειές τους στην πατρίδα, σκόπευαν να δουλέψουν μερικά χρόνια, να εξοικονομήσουν δυο τρεις χιλιάδες δολάρια και να επιστρέψουν στην Τήλο να συνεχίσουν τη ζωή τους. Γνώριζαν όμως, ότι φεύγοντας από το νησί τους, άφηναν μαζί με τις οικογένειές τους και πολλά προβλήματα. Τα σχολεία και οι εκκλησίες έπρεπε να κτιστούν, οι δάσκαλοι να πληρωθούν, τα σοκάκια να φτιαχτούν, οι πηγές να τύχουν φροντίδας και οι αγροτικοί δρόμοι να ανοιχθούν και να καθαριστούν. Είχαν την αίσθηση τής υποχρέωσης να βοηθήσουν στην επίλυση αυτών των προβλημάτων.

«Δεκάτη»
Σύμφωνα με το καταστατικό, ένας από τους κύριους σκοπούς της «Προόδου» ήταν η ηθική και υλική βοήθεια στην Τήλο, και για την πραγματοποίηση του σκοπού, καθόρισαν σε δυο δολάρια τη μηνιαία συνδρομή του κάθε μέλους. Το 1910, την εποχή που μια ουγγιά χρυσού άξιζε $20.67, 24 δολάρια τον χρόνο, ισοδυναμούν με 2745 σημερινά δολάρια, δηλαδή γύρω στα 10% του μισθού ανειδίκευτου εργάτη. Ήταν σαν τη «Δεκάτη», που πλήρωναν επί Τουρκοκρατίας.

Σύμφωνα με τα πρακτικά της «Προόδου» που διασώθηκαν, στη διάρκεια των πρώτων 100 χρόνων (1910-2010), η «Πρόοδος» διέθεσε 230 χρυσές λίρες και 57.184 δολάρια που, ανάλογα με την εποχή που διατέθηκαν, ισοδυναμούν με 1749 χρυσές λίρες ή με $1,364,220 σημερινά δολάρια. Περισσότερα από 80% διετέθησαν για έργα υποδομής στην Τήλο και τα υπόλοιπα για φιλανθρωπικούς και εθνικούς σκοπούς στην Αμερική και αλλού. Στο διάστημα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου, ο Σύλλογος ενίσχυσε οικονομικά Τηλίους πρόσφυγες που κατέφυγαν στην Κύπρο και στη Μέση Ανατολή, το Πατριαρχείο Αλεξανδρείας και τα ορφανά της Κύπρου μετά την Τουρκική εισβολή.

Βασικός σκοπός της «Προόδου» ήταν και η διατήρηση της πολιτισμικής κληρονομιάς της Τήλου στην Αμερική και της νοσταλγίας για το νησί, με την οργάνωση χοροεσπερίδων, εορταστικών εκδηλώσεων Χριστούγεννα, Πάσχα και επετείους τοπικών πανηγυριών. Ο Σύλλογος δημιούργησε χορευτικό συγκρότημα Νεολαίας, με τοπικά όργανα και παραδοσιακές ενδυμασίες. Το 1999, ο αείμνηστος δήμαρχος Τήλου Αναστάσιος Αλιφέρης, τίμησε με την παρουσία του τη χοροεσπερίδα και τη Γενική Συνέλευση της «Προόδου».

Παράλληλα, η «Πρόοδος» βοήθησε μέλη της που βρέθηκαν άνεργοι και άρρωστοι, χωρίς καμιά κοινωνική ασφάλεια και φρόντισε για την ιατρική και νοσοκομειακή τους περίθαλψη και στην ταφή αποθανόντων, όπως και στην καταβολή εξόδων επιστροφής στην πατρίδα απόρων μελών.

Η «Πρόοδος» ασχολήθηκε και με τα Δωδεκανησιακά θέματα. Το 1943, έγινε μέλος του Εθνικού Δωδεκανησιακού Συμβουλίου Αμερικής και συμμετείχε στο Πανδωδεκανησιακό Συνέδριο της Νέας Υόρκης. Το 1950, ο Σύλλογος πρωτοστάτησε στην ίδρυση της Δωδεκανησιακής Ομοσπονδίας και αργότερα, το 1970, στη αναδιοργάνωσή της. Κάθε χρόνο, συμμετέχει στην εορτή της Ενσωμάτωσης και σ’ όλες τις εκδηλώσεις της Δωδεκανησιακής Ομοσπονδίας, παίρνει μέρος στους αγώνες για τα εθνικά θέματα της Ελλάδας και κάθε χρόνο συμμετέχει στην Εθνική παρέλαση της Νέας Υόρκης. Η μεγάλη προσφορά του Συλλόγου προς την Ελλάδα, τη Δωδεκάνησο και την Τήλο, αναγνωρίστηκε από την Ακαδημία Αθηνών, που την βράβευσε το 1986.

Εκατοντάχρονα
Ο πανηγυρικός εορτασμός για τα εκατοντάχρονα της «Προόδου», άρχισε την Κυριακή 7 Φεβρουαρίου 2010 στην Αστόρια της Νέας Υόρκης, με μνημόσυνο στην εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης στη μνήμη των ιδρυτών τής Αδελφότητας και των εκατοντάδων άλλων αειμνήστων μελών που πρόσφεραν τις υπηρεσίες στον Σύλλογο και στην Τήλο για ένα αιώνα. Το Σάββατο 27 Φεβρουαρίου, έγινε η χοροεσπερίδα της Αδελφότητας στο Leonard’s of Great Neck της Νέας Υόρκης, όπου παρευρέθηκαν οι γενικοί πρόξενοι Ελλάδας και Κύπρου και άλλοι επίσημοι. Με την ευκαιρία του εορτασμού των εκατό χρόνων, η «Πρόοδος» έκδωσε αναμνηστικό λεύκωμα, με πλούσια ιστορική ύλη για την Τήλο, την Αδελφότητα, την Τηλιακή παροικία της Αμερικής για τις άλλες συλλογικές δραστηριότητες των απανταχού Τηλίων. Επίσης, η Αδελφότητα συμμετείχε με άρμα στην Εθνική παρέλαση της Νέας Υόρκης.

Οι εορταστικές εκδηλώσεις συνεχίστηκαν στην Τήλο, από τον Σύλλογο Τηλίων Ρόδου «Άγιος Παντελεήμων» με τη συνεργασία της Νομαρχίας Δωδεκανήσου, του δήμου Τήλου και Τηλιακών επιχειρήσεων Ρόδου και Τήλου. Το Σάββατο 21 Αυγούστου, με πρόεδρο τον δήμαρχο Τήλου Αναστάσιο Αλιφέρη, διοργανώθηκε στα Λειβάδια ημερίδα, με θέμα τα 100 χρόνια της «Προόδου». Μίλησαν οι Μανώλης Μακρής (πρόεδρος της ΣΓΤΔ), Χάρης Κουτελάκης, Μανώλης Κασσώτης και Νίκος Παπαεμμανουήλ και απεύθυναν χαιρετισμούς η αντινομάρχης Ανδριάνα Μπαφίτη, ο πρόεδρος της «Προόδου» Αλέκος Ρωμαίος και ο πρόεδρος του Συλλόγου Τηλίων Αττικής, Ιωάννης Καρταπάνης.

Την Κυριακή, μετά την καθιερωμένη λειτουργία στην εκκλησία των Ταξιαρχών στο Μεγάλο Χωριό, τελέστηκε μνημόσυνο στη μνήμη των ιδρυτών και αποθανόντων μελών της «Προόδου» και ακολούθησε δεξίωση στο μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα. Το ίδιο βράδυ, ο εσπερινός της Παναγίας Πολίτισσας και το γλέντι που ακολούθησε, ήταν αφιερωμένα στα εκατοντάχρονα της «Προόδου», όπως και η παραδοσιακή εορτή της «Κούπας», που γιορτάστηκε στην αυλή της εκκλησίας των Ταξιαρχών στο Μεγάλο Χωριό.