Αγαπητός Ξάνθης: Το «ομπρελοκάθισμα» της παράλιας στον διάλογο για το δικαίωμα στον δημόσιο χώρο

Rodiaki NewsRoom

Γράφει o
Αγαπητός Ξάνθης
Αρχιτέκτονας

Οι παραλίες των νησιών μας είναι ο πλούτος, είναι το διαμάντι, είναι η τοπική μας ταυτότητα.

Μέχρι και πριν χρόνια αποτελούσαν σημείο συνάντησης, εξοχής, ξεκούρασης. Πολλές καρτ-ποστάλ έδειχναν την παραλία του νησιού ως αξιοθέατο, ως χώρο επίσκεψης.

Σήμερα τείνουν να γίνουν χώροι εμπορεύσιμης υπηρεσίας, σκληρού ανταγωνισμού με τις ανάλογες υπέρογκες μισθώσεις. Παράλληλα έχουμε το ελληνικό Σύνταγμα να προτάσσει τον δημόσιο χαρακτήρα τους με την ανάγκη προστασία τους από τους «καταπατητές» για τη διατήρηση της ελεύθερης και ακώλυτης πρόσβασης του κοινού προς αυτές.

Το τραγικό είναι ότι το ξέγνοιαστο «ελληνικό καλοκαίρι» που δομήθηκε πάνω στη ζήτηση του γνήσιου τουριστικού προϊόντος, έχει μετατραπεί σε «παραθαλάσσιο εργοστάσιο» για το απόλυτο κέρδος που προκαλείται από την εκμετάλλευση της ξαπλώστρας και της ομπρελάς με συνοδεία των beach bar. Αυτό με τη σειρά του επιφέρει την αμετροέπεια, την αυθαιρεσία, τον αποκλεισμό, την περιθωριοποίηση ως αποτέλεσμα του άκρατου συμφέροντος και της νοθευμένης ανταγωνιστικής παραμέτρου.

Αυτοί που δεν θέλουν να υποχωρήσουν για να πληρώσουν το μη νόμιμο, που δεν επιδεικνύονται στις πλατφόρμες, αυτοί που δεν αποδέχονται την πλήρη ιδιοτικότητα του δημόσιου, μένουν στην γωνία της παράλιας ή έστω πάνω σε κανένα βραχάκι που δεν μπορεί να στερεωθεί η οποία τύπου ομπρέλα ή γκαζέπο.

Είναι μία ενδιαφέρουσα περίοδος που δείχνει την Ελλάδα να χωρίζεται (άλλη μία φορά!) σε ξαπλωστρο-λάτρεις και ξαπλωστρο-μάχους.

Οι μεν θέλουν να επεκτείνουν την ξαπλώστρα τους παντού, να αποσπάσουν τον δημόσιο χώρο της παραλίας, να νιώσουν «αφέντες και κυρίαρχοι» του χώρου που πληρώνουν.

Οι δε φέρονται σαν αυτούς που «κυνηγούν» τη ξαπλώστρα, εναλλακτικοί, που θέλουν να προωθήσουν τη μινιμαλιστική πλευρά της κατάστασης της παραλίας του καλοκαιριού.

Κι ένα «λερναίο κράτος» να τρέχει πίσω από τα γεγονότα, πελαγοδρομώντας μεταξύ επτά υπουργείων, αδυνατώντας να ελέγξει την κατάσταση μεταφέροντας τις ευθύνες από την μία κρατική υπηρεσία στην άλλη.

Μέσα στο δίπολο των μεν και των δε, γεννιέται ένα αυθόρμητο κίνημα που έχει αφυπνίσει τις τοπικές κοινωνίες που νιώθουν την καταστρατήγηση του νόμου να γίνεται επάγγελμα σε βάρος τους και επιμένει στην εφαρμογή της νομιμότητας, η οποία έχει ήδη καταρρακωθεί πολυμερώς. Είναι ένα κίνημα πολιτών γεμάτο ελπίδα και διάθεση προσφοράς χωρίς ακρότητες (ευτυχώς) αλλά με μία φωνή για το δικαίωμα στην παραλία, το δικαίωμα του ευ ζην.

Εναντιώνεται το κίνημα στην «οικειοποίηση» παραλιών από επιχειρήσεις ή και κατοικίες, γατί απλά ιδιωτικές παραλίες δεν υπάρχουν, είναι «κοινόχρηστο κτήμα» από το 1940.

Οι πρόσφατες πολλαπλές κινητοποιήσεις ακόμη και στη Ρόδο, συνθέτουν ένα πλέγμα κραυγής αγωνίας για τον δημόσιο χώρο της ακτής που να «ανήκει» σ’ όλους, σ’ αυτούς που θέλουν το μέτρο, την ελευθερία έκφρασης. Ουσιαστικά μιλάμε για τη διεκδίκηση της ταυτότητας του δημότη στην πόλη. «Η πόλη δεν είχε και δεν έχει νόημα, παρά μόνο σαν έργο, σκοπός, τόπος ελεύθερης απόλαυσης, τομέας της αξίας της χρήσης. Γιατί απλά η πόλη σαν χώρος είναι πολιτικός και ιδεολογικός1».

Το κίνημα για την ελεύθερη πρόσβαση στην παραλία και για την ελεύθερη έκφραση του δικαιώματος του δημότη στα δημόσια αγαθά (παραλία) αποτελείται από μία σύνθεση ποικιλόμορφή, από όλες τις τάξεις και ηλικίες, από γυναίκες και άνδρες, χωρίς καθοδήγηση και συνδικαλιστική, κομματική απόχρωση. Αυτό κάνει το κίνημα να κινείται αξιόπιστα και ελπιδοφόρα.

Ο κόσμος κρατάει επιφυλάξεις σε τέτοιες πρωτοβουλίες ως προς την επιτυχία του καλοπροαίρετου επιδιωκόμενου στόχου αλλά και τη διάρκεια της επίδοσης.

Ίσως το παρελθόν να έχει αποδώσει απογοήτευση και αποτυχία. Παρόλα αυτά καταγράφεται ότι μόνο μέσα από την ύπαρξη, τη βοή, την ηχώ, τη δημιουργία μπορείς να πετύχεις κάτι.

Ο Αλμπέρ Καμύ γράφει: «Υπάρχουμε γιατί έχουμε ανάγκη τους άλλους σε μία συλλογική δράση κάτω από μία πειθαρχία που το άτομο χωρίς αυτό τον νόμο είναι μόνο ένας ξένος που λυγίζει κάτω από την εχθρικότητα του (διεφθαρμένου) συνόλου2».

Και τα κινήματα που έχουν ξεσηκωθεί αυτή τη περίοδο στην Ελλάδα στη βάση της ελεύθερης και δίκαιης πρόσβασης στην παραλία επιδιώκουν τη συλλογικότητα να δράση ως ένα ξύπνημα, ένα εγερτήριο από τη βόλεψη των ολίγων (και ισχυρών). Το ηθικό ξυπνητήρι το κουρδίζουμε εμείς οι δημότες με τις αξίες και τις αρχές μας ευελπιστώντας στο δημόσιο καλό και δεν πρέπει να εγκαταλειφθεί στα χέρια των «ολίγιστων».

Σημειώσεις:
1) Βλ. Lefebvre, H. (207). Δικαίωμα στη πόλη-Χώρος και πολίτικη. Αθήνα: Κουκίδα, σ.231
2) Βλ. σχετ. Καμύ, A. (2013). Ο επαναστατημένος άνθρωπος. Μτφρ. Ν. Καρακίτσου & Μ. Κασαμπάλογλου. Αθήνα: Πατάκη, σ.477.