Στέφανος Φευγαλάς: Σούστα και Φοξ Τροτ: Oι μουσικοδιδάσκαλοι και το ρεπερτόριο του «Διαγόρα» Ρόδου στις αρχές του 20ούαιώνα

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Στέφανος Φευγαλάς

Συγγραφέας, υποψήφιος διδάκτορας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Τρία ονόματα ξεχωρίζουν στη μουσική ζωή της Ρόδου τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα: ο Γεώργιος Μπαλής, ο Δρόσος Σκώτης και ο Ιερόθεος Σχίζας, οι κύριοι μουσικοδιδάσκαλοι του συλλόγου «Διαγόρας». Ο Μπαλής, χαρακτηρισμένος από τον Τύπο της εποχής ως «εκ των αρίστων μουσικοδιδασκάλων», ανέλαβε το 1915 τη διεύθυνση της μαντολινάτας. Σύντομα δίπλα του εμφανίστηκε ο Σκώτης, με τον οποίο συνεργάστηκε για πολλά χρόνια. Από το 1927, ο Μπαλής στράφηκε κυρίως στη φιλαρμονική, ενώ ο Σκώτης ανέλαβε πιο ενεργό ρόλο στη μαντολινάτα -σύνολο με το οποίο συνδέθηκε και ο Σχίζας, γνωστός και ως αξιόλογος σολίστ μαντολίνου.

Ο Ιερόθεος Σχίζας, μαζί με τον αδερφό του Ευάγγελο, διατηρούσε κατάστημα μουσικών οργάνων στο παλιό τελωνείο της Σκάλας, ενώ και οι δύο διακρίνονταν για τις φωνητικές τους ικανότητες. Αργότερα ο Ιερόθεος έφυγε για την Αμερική, όπου ανέπτυξεέντονη μουσική δραστηριότητα. Μετά την επανασύσταση του συλλόγου το 1945, επέστρεψε στη Ρόδο και ανέλαβε τη διεύθυνση του μουσικού τμήματος, συμβάλλοντας στη δημιουργία της νέας φιλαρμονικής. Αξίζει να σημειωθεί ότι και οι τρεις δάσκαλοι δεν περιορίζονταν αποκλειστικά στον «Διαγόρα» -συμμετείχαν και σε άλλα σύνολα της πόλης. Επιπλέον, ο Μπαλής άφησε και συνθετικό έργο, με κομμάτια όπως το «Ενθύμιον Ρόδου», τα «Δάκρυα Χαράς», τον «Ύμνο του Λαβάρου», το «Παλαιαί αναμνήσεις», το βαλς «Μαύρα Τριαντάφυλλα» και «Το αγριολούλουδο», όλα γραμμένα πριν το 1923.

Χάρη στα προγράμματα των εκδηλώσεων της εποχής, γνωρίζουμε σήμερα αρκετά για τη μουσική που ακουγόταν στη Ρόδο εκείνα τα χρόνια. Η μαντολινάτα είχε πλούσιο και ποικίλο ρεπερτόριο. Εκτός από τις συνθέσεις του Μπαλή, στο ρεπερτόριο υπήρχαν τραγούδια όπως «Υπό το φως της Σελήνης», «Ο Αποχωρισμός» και «Πρώτο φίλημα». Δεν έλειπαν ξένα κομμάτια, όπως το γαλλικό «Matchichinette» του Vincent Puget, αποσπάσματα από τον «Faust» και η «Σερενάτα Τρεντίνα».Στις χοροεσπερίδες του «Διαγόρα» ακούγονταν Τσάρλεστον, Ουέν-στεπ, Ταγκό, Φοξ Τροτ, Εζιτασιόν αλλά και λαϊκοί χοροί της υπαίθρου όπως σούστα, συρτό και καλαματιανό.

Η φιλαρμονική, από την πλευρά της, εμφανιζόταν κυρίως με εμβατήρια (πένθιμα ή χαρμόσυνα), ενώ στα πανηγύρια εκτελούσε και χορευτικά κομμάτια. Το 1922, στο πανηγύρι της Κρεμαστής και παρουσία του Ιταλού διοικητή, εκτελέστηκε και ο ιταλικός εθνικός ύμνος. Πέρα από το ρεπερτόριο, τα δημοσιεύματα της εποχής αποκαλύπτουν μια ζωντανή μουσική κοινωνία: Δάσκαλοι πιάνου και βιολιού, αναζήτηση παρτιτούρων και μουσικές εκδηλώσεις στις οποίες συμμετείχαν -ως ακροατές ή ως εκτελεστές- Έλληνες, Τούρκοι, Ισραηλίτες και Ευρωπαίοι. Η Ρόδος εκείνης της εποχής ήταν, μουσικά τουλάχιστον, ένας τόπος συναντήσεων.

Πηγές:

Αρχείο εφημερίδας «Ροδιακή» 1915-1928

Βρατσάλης, Α. (1990). Νιοχωρίτικα. Ρόδος: Τυπογραφείο «Τέχνη».

Νικολάου Ν. & Αγγελής Α. (2009). Η Ρόδος του εικοστού αιώνα. Ρόδος: Δέντρο.

Παπαϊωάννου, Ε. (2005). Διαγόρας Ολυμπιονίκης ο Ρόδιος. Γυμναστικός Σύλλογος «Διαγόρας» (2η έκδ.). Αθήνα: Ζαχαρόπουλος.

Φευγαλάς, Σ. (2022). Η Μουσική Σχολή του Συλλόγου «Διαγόρας» Ρόδου από το 1915 ως το 1929. Στο: 7ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Πολιτισμός και εκπαίδευση στον 21ο αιώνα», Πρακτικά Συνεδρίου, Τόμος Δ΄, Μουσείο Σχολικής Ζωής και Εκπαίδευσης του ΕΚΕΔΙΣΥ, Παιδαγωγική Εταιρεία Ελλάδος, 15-17 Απριλίου 2022, 430-441.