Η γεωπολιτική του Covid-19 και τα παραλειπόμενά του...

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Αγαπητός Ξάνθης
Αρχιτέκτονας

Σε μία εποχή που η πανδημία εξελίχθηκε σε παγκόσμιο γεγονός ως να ήταν ο τρίτος παγκόσμιος πόλεμος με χιλιάδες νεκρούς και με εκατομμύρια ασθενείς κάθε ανάλυση της μπορεί να αγγίζει όλους τους τομείς δράσης.

Σε πρώτη γραμμή βρίσκεται η υγειονομική ασφάλεια και ακολουθεί η οικονομία, η κοινωνική συνοχή, το περιβάλλον ακόμη και ο πολιτισμός μας.
Από αυτό το πλέγμα δεν θα μπορούσε να απουσιάζει η γεωπολιτική και τα παιχνίδια εξουσίας μιας και η πανδημία λειτούργησε ως «διαβρωτική μάζα» σε μία διεθνή δομή η οποία είναι ήδη ασταθής και πολυκεντρική.

Πράγματι, όλοι οι πινάκες σχετικά με την πανδημία παρουσιάζουν τους χιλιάδες νεκρούς, τα κρούσματα, το ποσοστό των εμβολισμένων ανάλογα με τις δόσεις εμβολίου, τους ασθενείς, για να υπάρχει ενημέρωση λόγω σημαντικότητας του προβλήματος. Ο κόσμος βρίσκεται σε παροξυσμό και συνεχή αναβρασμό. Ο Π.Ο.Υ. προσπαθεί να ελέγξει την κατάσταση με συνεχείς παρεμβάσεις και οδηγίες. Από τον Μάρτιο του 2020 η ανθρωπότητα προσπαθεί να προβάλλει δυναμικά την επιστήμη ως το έσχατο «όπλο» έναντι στον ιό διαβλέποντας ωμά τις αναταράξεις που συγκλονίζουν την παγκόσμια ισορροπία σε’όλο το εύρος των ανθρωπίνων δράσεων και δικαιωμάτων.

Το όλο κλίμα το οποίο έχει προκληθεί με την πανδημία ανέδειξε με τον καλύτερο τρόπο τη σημασία που έχουν οι διεθνείς Συνθήκες αλλά και οι διεθνείς Οργανισμοί. Στον υγειονομικό στρόβιλο η Ε.Ε στην αρχή φάνηκε απροετοίμαστη και ασυντόνιστη μέχρι να πάρει εμπρός με το προταθέν Σχέδιο Ανάκαμψης των 750 δις ευρώ ως βοήθεια για τα μέλη της. Η αλληλεγγύη επανήλθε στην Ευρώπη στη βάση όμως για μια καλύτερη λειτουργία του ευρωπαϊκού συστήματος αλλά και στον επανακαθορισμό των πολιτικών του. Το μυστικό είναι να δούμε την Ευρώπη ως μια συνολική οντότητα, αναπτυξιακή, κοινωνική, θεσμική και πολιτική. Τα ερωτήματα που γεννιούνται είναι εύλογα μετά την Covid εποχή. Σε ποια σχέση θα βρίσκεται η κοινωνική και η εδαφική συνοχή της Γηραιής Ηπείρου1.

Οι μεγάλοι παίκτες όπως οι ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Μ. Βρετανία και η Ε.Ε. οφείλουν να προσαρμοστούν στις προκλήσεις των καιρών που εκτός των περιβαλλοντικών ζητημάτων αναδύθηκαν και τα θέματα υγείας πλέον αλλά και ακραιφνώς τα ζητήματα λαϊκισμού που βρίσκουν έδαφος μέσα από την εξελισσόμενη εσωστρέφεια κάποιων κρατών εκμεταλλευόμενα την πανδημία ως όπλο για την επιβολή ακραίων κλειστοφοβικών πολιτικών.

Ο Covid-19, είναι ένα μέγιστο γεγονός που έσπειρε εκτός από πόνο και δυστυχία έδωσε παράλληλα αντιπαλότητες και αντιθέσεις μεταξύ των κρατών και κατέδειξε επίσης το μύθος της δήθεν υπεροπλίας της Δύσης μέσα από την αλαζονεία της προς τον άλλο κόσμο. Έχει υπογραμμιστεί ότι στον Τρίτο κόσμο μόλις το 10% περίπου έχει εμβολιαστεί και αυτό να καθιστά την κατάσταση σε επικινδυνότητα τη στιγμή που ο κορονοϊός δεν γνωρίζει ταυτότητες, χρώματα, θρησκείες αλλά είναι ένας μεταδιδόμενος «εχθρός» χωρίς όπλα στο χέρι. Έτσι, η Δύση μπορεί να υπερηφανεύεται για τον εαυτό της στο θέμα της ποσότητας των εμβολίων όμως ως συγκοινωνούντα δοχεία οφείλει να σκύψει και στις άλλες αναπτυσσόμενες περιοχές με φροντίδα. Ο κόσμος είναι επιτέλους ΕΝΑΣ!!

Η Κίνα σε αυτό το γεωοικονομικό παίγνιο κατόρθωσε από μεγάλος ασθενής να καταστεί ως παγκόσμιο γιατρικό για την πανδημία, έτοιμο να συνδράμει στους υπόλοιπους λαούς χρησιμοποιώντας την «διπλωματία της μάσκας»2.
Η Κίνα επιβεβαίωσε και σε αυτήν την κατάσταση την «ήπια ισχύ» της εκμεταλλευόμενη την πανδημία για να υπογραμμίσει το κεντρικό της ρόλο στη διεθνή σκηνή, παρότι αυτή η ίδια ήταν κατά πολλούς η υπαίτια της πρόκλησης του ιού. Έξυπνος γεωπολιτικός ελιγμός.

Η προσπάθεια αναβίωσης ενός νέου ΨΥΧΡΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ με πρόσχημα τον χειρισμό της πανδημίας από τις δύο υπερδυνάμεις ΗΠΑ και ΚΙΝΑ είναι ένα ζητούμενο το οποίο οφείλει να ελεγχτεί και να αποτεφρωθεί από τους ισχυρούς Θεσμούς και Οργανισμούς χωρίς «καπελώματα» και παραγοντισμούς.

Ευτυχώς στην ηγεσία των ΗΠΑ επανήλθε η πραότητα και η δημοκρατική (συν)αντίληψη και έτσι τουλάχιστον για το θέμα της πανδημίας αποφεύχθηκε η σύγκρουση των δύο μεγάλων χωρών.

Η πανδημία είναι μια ευκαιρία του επαναπροσδιορισμού των πραγμάτων για να αντιμετωπιστούν προβλήματα παγκόσμιας εμβέλειας, όπως είναι η κλιματική κρίση στην αντίληψη ότι η «νοθευμένη» παγκοσμιοποίηση δεν μπορεί να κτίζει τείχη και στεγανά σύνορα. Το μοναδικό ισχυρό όπλο που μπορεί να προσφέρει η παγκόσμια κοινότητα σήμερα είναι η σύνθεση πολυμερών και διαπραγματευτικών ομάδων διακυβέρνησης.

Ακόμη και το χαρτί του παγκόσμιου τουρισμού έχει αποδυναμωθεί σε επικίνδυνο σημείο φοβούμενοι ότι η πανδημία θα ωθήσει την παγκόσμια αγορά και τα παράγωγα σε μια μορφή αποπαγκοσμιοποίησης με οικονομική εξαθλίωση. Όμως υπάρχει ελπίδα ότι αυτό είναι παροδικό και σύντομα θα επανέλθουν τα πράγματα σε μια διαφορετική πάντως νέα κανονικότητα.

Η μετά εποχή του Covid-19, δεν θα είναι όπως εκείνη του 2019.

Η πανδημία δεν αποτελεί ούτε πρωτόφαντο γεγονός, ούτε κάποιου είδους τιμωρία. Είναι ένας μεγεθυντικός φακός που σχετικοποιεί τα παγκόσμια επιτεύγματα, αναδεικνύει τις πολιτικές αστοχίες και προσφέρει παράλληλα τον κοινωνικό φόβο του διπλανού ακόμη και στον ευρύτερο χώρο της γεωπολιτικής. Κατά συνέπεια η Ε.Ε. αντιμετώπισε το θέμα με σοβαρότητα κάνοντας άλματα υποστήριξης με γενναία χρηματοδοτικά πακέτα παρά τις αρχικές αδυναμίες πολιτικής απόφασης βάζοντας το βαθύ σπόρο κοινών δράσεων στη βάση κοινών σκοπών, πράγμα που είχε να συμβεί στην Ένωση εδώ και πολλά χρόνια3.

Αυτό που μας δίδαξε τελικά η πανδημία του κορωνοϊού είναι να μην ξαναπούμε «δεν το ξέραμε» όταν οι συναγερμοί άλλων απειλών έχουν ήδη ηχήσει.
Το μέλλον ανήκει σε όλους μας και η διεθνής συνεργασία είναι επιβεβλημένη.

Υ.Γ. Ο πόλεμος στην Ουκρανία προσέθεσε άλλη μια ανθρωπιστική κρίση. Εκτός από τους νεκρούς και την καταστροφή σε υποδομές και αναδομές έχουμε και τη βίαιη εσωτερική μετανάστευση αλλά και την εξωτερική των Ουκρανών για μια καλύτερη ζωή. Ο άνθρωπος συνεχίζει να εκπλήσσει με τις ενέργειες του. Άλλοτε ωφέλιμες (βλ. εμβόλια) και άλλοτε βάρβαρες (ρουκέτες και τανκς) για να επιβεβαιώσει το κρυφό ένστικτο της επιθετικής ορμής για εξουσία.
Ζήτω ο homo sapiens…(out the warrior)…

1. Βλ. σχετ. Ντάλης, Σ. (2021). Μετά την πανδημία –Η Ελλάδα, η Ευρώπη και ο Κόσμος στη σκιά της δυστοπίας. Αθήνα: Παπαζήση, σ.33.
2. Βλ. σχετ. Boniface, P., (2020). Η γεωπολιτική του COVID-19, Θεσσαλονίκη: Ροπή, σ. 78.
3. Βλ. σχετ. Μποτόπουλος, Κ. (2022). Το τοπίο της Δημοκρατίας. Αθήνα: Παπαζήση, σσ. 202,215.