Έκλεισαν 69 χρόνια Λευτεριάς και προόδου

Rodiaki NewsRoom

Σύντομη δωδ/κη διαδρομή από αρχαιοτάτων χρόνων

Γράφει ο
Κυριάκος Ι. Φίνας

Συμπληρώθηκαν εφέτος (2016), 69 χρόνια που τα Δωδεκάνησα ύστερ ααπό δουλεία 638 χρόνων, ενσωματώθηκαν με τη Μητέρα-πατρίδα. Αφού προηγούμενα, τα 12 λαμπερά διαμάντια του Αιγαίου γνώρισαν την απάνθρωπη συμπεριφορά τριών σκληρών κατακτητών:την ιπποτική κυριαρχία, 1309-1522, την τουρκοκρατία, 1523-1912 και την σκληρότερη, την ιταλική κατοχή, από 1912-1945.

Η Γλώσσα, η Θρησκεία και ο Πολιτισμός υπήρξαν ανέκαθεν από τα κοινά γνωρίσματα των Ελλήνων· τα οποία, κατά γενική παραδοχή προσδιορίζουν και τον Εθνικό μας χαρακτήρα. Στα πλαίσια αυτά, η Ρόδος, η Δωδεκάνησος, όλα τα νησιά του Αιγαίου, εκφράζονται με ξεχωριστή θέση, όπως αποδεικνύει η μακραίωνη ιστορική τους πορεία. Στη διαδρομή, δε, των αιώνων η Ρόδος, και γενικά οι κάτοικοι των νησιών του Αιγαίου, δεν έπαυσαν να είναι Έλληνε.ς Διαβιούν και σκέπτονται Ελληνικά. Μιλούν την Ελληνική Γλώσσα, είναι προσηλωμένοι στα Ελληνικά ήθη και έθιμα και κατέχονται από τα ίδια συναισθήματα με το Πανελλήνιο.

Τα νησιά που περιβρέχονται από το Αιγαίο υπήρξαν το Κέντρο ενός λαμπρού Πολιτισμού, ο οποίος ιστορικά καθιερώθηκε να ονομάζεται: ο Αιγαίος Πολιτισμός.

Είναι γνωστό, ότι ήδη κατά την Αρχαιότητα το νησί Ρόδος, τόσον πριν από την ίδρυση της πρωτεύουσας, 408 π.Χ., όσο και μετέπειτα, ήταν αξιόλογο Κέντρο ναυτικής και εμπορικής δραστηριότητας. Ωστόσο, ο πλούτος και η έντονη αυτή δραστηριότητα στον οικονομικό τομέα, δεν σήμαινε και αδιαφορία στον Πολιτισμό. Κάθε άλλο, στη Ρόδο, ταυτόχρονα, υπήρχε και ανεπτυγμένη Παιδεία.

Η οικονομική ευμάρεια, συνδυασμένη με την πρόοδο στις Τέχνες και τα Γράμμα, συνετέλεσαν, ώστε να αναδειχθεί από τις αξιοπρόσεκτες εστίες του Ελληνισμού. Στους Ελληνιστικούς χρόνους, ιδιαίτερα το 323-201 π.Χ., όταν το κύριο Κέντρο του Ελληνιμού μετατοπίστηκε στην Ανατολή, η Αθήνα, καθώς αναφέρει κορυφαίος ιστορικός δεν έσβησε, αλλά “χλώμιασε”, μπροστά στη λάμψη της Αλεξάνδρειας, της Αντιόχειας, της Περγάμου και της Ρόδου.

Χωρίς υπερβολή και κατά συγκεκριμένο τρόπο μπορεί να υποστηριχθεί, ότι ο γεωγραφικός χώρος της Ανατολής, μέσα στον οποίο ακτινοβολούσαν τα Ελληνιστικά Κέντρα, μεταξύ των οποίων και η Ρόδος, δημιούργησε ιστορικές μεταβολές στην Πνευματική πορεία του Ελληνισμού. Εκτός των άλλων, διαμορφώθηκε η Ελληνική Γλώσσα των Ελληνιστικών Χρόνων, η περιλάλητη Αλεξανδρινή κοινή, στην οποία μεταφράστηκε η Παλαιά Διαθήκη και γράφτηκε το μεγαλύτερο μέρος του Ευαγγελίου. Εξάλλου, η Ελληνική Γλώσσα ετοίμασε το δρόμο της Χριστιανικής Διδασκαλίας.

Τα προαναφερθέντα επιτεύγματα συμπορεύονταν και με την ήδη προ εκατονταετηρίδων ίδρυση αποικιών, που εκτείνονταν μέχρι όλων, σχεδόν, των εσχατιών του τότε αρχαίου κόσμου. Δεν είναι, δε, τυχαίο ότι στη Ρόδο φιλοτεχνήθηκε από το γλύπτη το Χάρη το Λίνδιο και αποπερατώθηκε από το Λάχη, επίσης Λίνδιο,α πό το 302-290 π.Χ., ένα από τα επτά θαύματα της Αρχαιότητας, ο περίφημος Κολοσσός της Ρόδου.

Ως και ότι ο Κλεόβουλος ο Λίνδιος, ήταν ένας από τους επτά Σοφούς, ο οποίος, μεταξύ των άλλων και διατύπωσε το απόφθεγμα:”Μέτρον άριστον”, που εκφράζει κατ’ εξοχήν το χαρακτήρα του Ελληνικού Πνεύματος. Ο Ολυμπιονίκης Διαγόρας είναι τέκνο αυτού του νησιού. Ισως και ο Μεγάλος ποιητής Ομηρος: “Σμύρνη, Χίος, Κολαφών, Σαλαμίς, Ρόδος, Άργος, Αθήναι, το παν φιλονικείν τη γέννησή σου Όμηρε”. Στο πέρασμα, δε, των αιώνων έχει να επιδείξει σωρεία και άλλων Πνευματικών προσωπικοτήτων, που διέπρεψαν στον Πολιτικό στίβο, στην Εκκλησία και γενικά στο χώρο των Γραμμάτων και των Τεχνών.

Λόγω περιορισμένου χώρου του άρθρου, μπορούμε να μεταφερθούμε και σε άλλες σφαίρες. Δεν πρέπει, ωστόσο, να περάσει απαρατήρητο, ότι και άλλα νησιά του Δωδεκανησιακού συμπλέγματος έχουν στο ενεργητικό τους ανάλογη συνεισφορά. Στην Πάτμο, “το Ιερό νησί του Αιγαίου”, γύρω στο 95 μ.Χ., ήρθε ο Ευαγγελιστής Άγιος Ιωάννης του Θεολόγου και έγραψε το Ιερό Βιβλίο όλων των Χριστιανών, την Αποκάλυψη, στο ομώνυμο Σπήλαιο.

Η Μονή της Πάτμου, η οποία ιδρύθηκε το 1.088 από τον Μοναχό Χριστόδουλο, συγκέντρωσε και διαφύλαξε, στο πέρασμα των αιώνων, ανεκτίμητα κειμήλια Τέχνης και Πολιτισμού. Παράλληλα και με την Πατμιάδα Σχολή, το “Πανεπιστήμιο Αρχιπελάγους”, όπως τη χαρακτήρισε η Επιστήμη, ενίσχυσε με φωτισμένους Ηγήτορες την Ορθοδοξία, το Γένος, αλλά και αργότερα την Ελληνική Πολιτεία. Όχι μόνο με Ιεράρχες, αλλά και με άλλες καταξιωμένες Πνευματικές Προσωπικότητες, που πρόσφεραν πολύτιμες Υπηρεσίες στο υπόδουλο Έθνος.

Η Πάτμος, πάλιν, έδωκε στον Ελληνισμό τον Εμμανουήλ Ξάνθο, ο οποίος μαζί με τον Σκουφά και τον Τσακάλωφ εμπνεύστηκαν και ίδρυσαν το 1814 τη Φιλική Εταιρεία και στη συνέχεια, με κάθε μυστικότητα και αυταπάρνηση εμύησαν σε αυτήν τους εκλεκτούς και ανδρείους του Γένους. Κι έτσι κατορθώθηκε η συνένωση, η ενθάρρυνση και η προετοιμασία για την Επανάσταση του 1821 κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.

Η Κως πρόσφερε στην ανθρωπότητα του Πατέρα της Ιατρικής, τον Ιπποκράτη. Το Ολοκαύτωμα της Κάσου, (1824), έγινε σύμβολο και σταθμός στη Νεώτερη Ελληνική Ιστορία και στάθηκε η κορυφαία εκδήλωση της αδάμαστης θέλησης των Δωδεκανησίων να ελευθερωθούν από τον Τουρκικό ζυγό. Και στον πόλεμο του 1940, Δωδεκανήσιος ήταν ο πρώτος Αξιωματικός, που έπεσε στο πεδίο της μάχης, ο Αλέξανδρος Διάκος από τη Χάλκη, απόφοιτος του Βενετοκλείου Γυμνασίου Ρόδου.

* * *

Δυστυχώς την εκπολιτιστική ανάταση βάσκανη μοίρα την ανέστειλε, στη συνέχεια για πολλούς αιώνες. Ειδικότερα από τις αρχές του 14ου αιώνα μέχρι το τέλος της πρώτης πεντηκονταετίας του 20ού, δουλεία 638 χρόνων, ως προαναφέρεται, παρεμπόδιζε ηθελημένα κάθε πνευματική καλλιέργεια και για πολλά χρόνια κράτησε αδρανή τον τομέα αυτό στην δωδεκανησιακή περιοχή. Σε εποχή, μάλιστα, όπου με το κοσμοϊστορικό κίνημα του ιταλικού λαού και συν τω χρόνων και των λοιπών Ευρωπαίων, την Αναγέννηση, άνθισαν στην Ευρώπη οι Τέχνες, τα Γράμματα, καθώς και οι Φυσικές Επιστήμες.

* * *

Παραμένει, ωστόσο, αναντίλεκτη πραγματικότητα, καταγραμμένη ιστορικά υπέρ των Δωδεκανησίων ότι, παρόλες τις διαδοχικές τρεις ξένες επικυριαρχίες, ο λαός των Δώδεκα αυτών ηρωικών βράχων (η Δωδεκάνησος), διατήρησε την Ελληνική Γλώσσα, την Ορθοδοξία και γενικά στάθηκε αμετακίνητος στις ρίδες των προγόνων του. Συνέχισε να εμφορείται από τα Ελληνικά ιδεώδη και απαξίωνε να συμμερίχεται κάθε μέτρο τού κατά καιρόν κατακτητή, που απέβλεπε στην απεμπόλιση των Ιερών και Οσίων του Γένους.

Καμία δύναμη δεν μπόρεσε να κάμψει το φρόνημα των Δωδεκανησίων. Είναι ενδεικτική η γνώμη του τότε Έλληνα Προξένου προς το Ελληνικό Υπουργείο των Εξωτερικών. Ο Έλληνας Πρόξενος στη Ρόδο Δημήτριος Παππάς, σε Έκθεσή του προς το Υπουργείο των Εξωτερικών, αρ. 43/Δ1/16.1.1934, που είδε το φως της δημοσιότητας τα πρώτα μεταπελευθερωτικά χρόνια, έγραφε χαρακτηριστικά: «...Οι Δωδεκανήσιοι έχουσι εστραμμένα σταθερώς τα βλέμματα προς την Ελλάδα, πλήρεις εμπιστοσύνης και βεβαιότητος, ότι η Κυβέρνησις της Δημοκρατίας φροντίζιε να μάχεται υπέρ βελτιώσεως της θέσεώς των. Έχοντες την ερριζωμένην ταύτην πεποίθησιν προσφέρουσι προθύμως, ως συμβολήν εις την πατριωτικήν δράσιν, την καρτερικήν των αντοχήν. Είναι άλλωστε, η μόνη συμβολή ην υπό τας σημερινάς, πλέον, συνθήκας είναι δυνατόν να προσφέρωσιν οι Ομογενείς, οι οποίοι διαβιούν εις τας νήσους ταύτας».

Η ίδια καρτερική αντοχή επιδείχθηκε και επί της εποχής της Διοίκησης επί έξαλλου φασίστα Ντε Βέκκι, (1936-1940), όπου η συμπεριφορά του σε σύγκριση με τους προηγούμενους Ιταλούς Διοικητές ήταν περισσότερο άκαμπτη και η γενική κατευθυντήρια γραμμή των οδηγιών του συμπυκνωνόταν: «σκλήρυνση της πολιτικής έναντι των κατοίκων (Δωδεκανησίων) και ιταλοποίηση των πάντων». Κατά την απερίφραστη, δε, δημόσια δήλωση του ίδιου φασίστα Κυβερνήτη, η “Δωδεκάνησος έπρεπε να εξομοιωθεί καθ’ ολοκληρία με την Μητροπολιτική Ιταλία”. Εν τω μεταξύ, το 1937 έκλεισαν οι Ιταλοί όλα τα Ελληνικά Σχολεία της Δωδεκανήσου και τα μετέτρεψαν σε Ιταλικά.

Μπροστά σε αυτή τη σκληρή πραγματικότητα έλαμψε η Ελληνική επινοητικότητα, σε όλο της το μεγαλείο. Ο Μητροπολίτης Ρόδου Απόστολος Τρύφωνος δραστηριοποιείται ενεργότερο και εκμεταλλεύεται ορισμένες συγκυρίες. Επιδέξια και αθόρυβα αποσπά το 1938, με νωπή ακόμη τη μελάνη της υπογραφής του Διατάγματος, που καθιέρωνε τη σκληρή φασιστική Εκπαιδευτική πολιτική αποσπά, τη συγκατάθεση του Τοποτηρητή του φασιστικού καθεστώτος στη Δωδεκάνησο Ντε Βέκκι, να διδάσκεται και στα παιδιά των χωριών το Θρησκευτικό μάθημα στις Εκκλησίες κάθε Κυριακή, μέσα στις Εκκλησίες, στην πόλη της Ρόδου λειτουργούσαν από το 1934, κατά τρόπον, όμως, υποτυπώδη. Το 1938 επεκτάθηκαν σε όλο το γεωγραφικό χώρο της Επαρχίας Ρόδου και φυσικά και σε ολόκληρη τη Δωδεκάνησο.

Χωρίς δόση υπερβολής, είναι γεγονός και πρέπει να διατυπωθεί απερίφραστα: Εάν δεν λειτουργούσαν τα Κατηχητικά Σχολεία στη Ρόδο την περίοδο 1938-1943, όσοι γεννήθηκαν τα χρόνια 1929-1933, η Απελευθέρωση θα τους εύρισκε ακατατόπιστους και στα στοιχειώδη γράμματα και στη γραφή. Χωρίς να υποβαθμίζεται και η συμβολή της μετέπειτα, επίσης, κατοχικής περιόδου, 1943-1945, τα δύσκολα χρόνια για την Εκπαίδευση στη Ρόδο, ήταν της περιόδου 1937-1943.

• Αξιοσημείωτο, επί του προκειμένου, είναι η παρακάτω στιχομυθία, η οποία έγινε αρχές Μαΐου του 1945: Οταν την 15η Μαΐου 1945 ο τότε Αντιβασιλέας και Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος Δαμασκηνός ήρθε στη Ρόδο, με το θρυλικό “Αβέρωφ” για να μεταφέρει το χαιρετισμό της Ελληνικής Πολιτείας προς την απελευθερωθείσα νέα Ελληνική Επαρχία και ταυτόχρονα να κηρύξει τον “αρραβώνα” της Δωδεκανήσου με τη Μητέρα-Πατρίδα, προτού αποβιβαστεί, ρώτησε τον Αρχηγό της Ελληνικής Στρατιωτικής Αποστολής στα Δωδεκάνησα Συνταγματάρχη Χριστόδουλο Τσιγάντε, κατά πόσον θα γινόταν κατανοητός από το Ροδιακό λαό στην επίσημη ανοιχτή συγκέντρωση-ομιλία του.

Οταν ο τελευταίος τον διαβεβαίωσε ότι, όχι μόνο δεν υπήρχε τέτοιο πρόβλημα, αλλά απεναντίας θα συναντούσε παιδευμένους ανθρώποςυ και ένα ανώνυμο λαό, που να μιλά και να γράφει με ευχέρεια την Ελληνική Γλώσσα, εξέφρασε το θαυμασμό τους.