Ο ασθενής ως “πελάτης”

Του Δημήτρη Ν. Πατσάκη Οι δαπάνες λειτουργίας των υπηρεσιών υγείας έχουν αυξηθεί για λόγους που σχετίζονται με την αύξηση του μ.ό. ηλικίας, το υψηλό κόστος νέων διαγνωστικών και θεραπευτικών μεθόδων και ιατρικής τεχνολογίας, τα φάρμακα για εξειδικευμένες παθήσεις κ.τ.λ. Η πρόσβαση και χρήση των δομών, καλυπτόμενη από κρατικά ή ιδιωτικά ασφαλιστικά σχήματα, είναι, σε γενικές γραμμές, ανεμπόδιστη για το σύνολο σχεδόν του πληθυσμού. Παρατηρείται από σχετικές έρευνες πως, το εισόδημα επηρεάζει καθοριστικά την συχνότητα των συνεδριών και το κόστος που εξοφλούν οι ασφαλισμένοι και τα ταμεία τους. Από την άλλη, η οικονομική κρίση που διανύουμε, είναι πιθανότατα ένα άμεσο μελλοντικό αίτιο μείωσης του γενικού επιπέδου υγείας και του προσδόκιμου ζωής των ατόμων. Σε περιπτώσεις «βίαιης» μετάβασης από την πλήρη προστασία (πρώην κράτη της Αν.Ευρώπης) σε μορφές ευρωπαϊκού «κοινωνικού» κράτους, το τελευταίο μειώθηκε δραστικά, σε επικίνδυνο επίπεδο (π.χ. ακύρωση εμβολιασμών, προληπτικών δράσεων για φυματίωση κ.τ.λ). Αποκλείοντας ακραία παραδείγματα (πλήρης & δωρεάν κάλυψη και 100% ίδια συμμετοχή) το πιθανότερο είναι να οδηγηθούμε σε ένα μικτό σύστημα αποζημίωσης, βασιζόμενο στο ατομικό/οικογενειακό εισόδημα, την κάλυψη ποσοστού των χρεώσεων από το κράτος μέσω των εισφορών ή την γενική φορολογία και επαγγελματική ή ιδιωτική ασφάλιση. Αρκετά παραδείγματα είναι διαθέσιμα και στην Ελλάδα. Ομαδικές ασφαλίσεις πλέον των υποχρεωτικών, καλύπτουν ένα μέρος ή και το σύνολο της δαπάνης που δεν είναι εγκεκριμένη ή το «ξενοδοχειακό» μέρος, στις περιπτώσεις νοσοκομειακής (in-patient) περίθαλψης, μετά από ένα προκαθορισμένο ελάχιστο ποσό κατά περίπτωση (deductible) που καταβάλλει ο ασθενής. Σήμερα, μετά την α΄φάση της ασφαλιστικής μεταρρύθμισης, σε ό,τι αφορά στην περίθαλψη, τα δεδομένα έχουν ως εξής: -Το 90% σχεδόν των ασφαλισμένων (κυρίως μισθωτοί) καλύπτεται από ένα κεντρικό φορέα (E.Ο.Π.Υ.Υ), έχοντας ενιαία αντιμετώπιση. -Η αποζημίωση των παρόχων είναι επίσης ενιαία (ΚΕΝ-DRG’s) -Το «ξενοδοχειακό» μέρος καλύπτεται μόνον στο βασικό επίπεδο διαμονής (Γ΄θέση) κ.ά. Ωστόσο, παραμένει ζητούμενο εάν και κατά πόσο η διατήρηση ενός ενιαίου ποσοστού συμμετοχής (Φαρμακευτική περίθαλψη εκτός νοσοκομείου) είναι ορθή, έχοντας υπόψη τις υψηλές αποκλίσεις μεταξύ των ασφαλισμένων. Τι ακριβώς συμβαίνει εκτός Ελλάδος όμως; Παραθέτουμε επιλεγμένα παραδείγματα από διάφορες χώρες, προκειμένου να αντιληφθούμε τι ακριβώς απολαμβάνουν οι «ευτυχισμένοι» πολίτες της Ε.Ε. έναντι των «δυστύχων» Ελλήνων. 1. Εισφορές Επί των αποδοχών (μισθωτοί) ή των εσόδων (ελεύθεροι επαγγελματίες), το ποσοστό κυμαίνεται (βλ. Πίνακα),ενώ υπάρχει και σταθερή καταβολή σε ορισμένες χώρες ή και ποσοστό του φόρου εισοδήματος. Στην Ελλάδα, το συνολικό ποσοστό επί των μικτών αποδοχών ανέρχεται σήμερα στο 6,45% . Σε 6 από 18 συνολικά περιπτώσεις, υπάρχει «οροφή» επιβολής εισφορών. Στις υπόλοιπες, οι εισφορές επιβάλλονται στο σύνολο. 2. Συμμετοχή Σε κάθε χώρα, με σκοπό την εκλογίκευση της συχνότητας πρόσβασης στους παρόχους υγείας και την σχετική μείωση του κόστους για τα ταμεία και τον προϋπολογισμό, υπάρχουν ποικίλα συστήματα και διαφορετικοί βαθμοί συμμετοχής. Ο συνημμένος πίνακας είναι αρκετά διαφωτιστικός. 3. Μηχανισμοί προστασίας Χωρίς αμφιβολία, το «κοινωνικό» κράτος, όπως ακριβώς το γνωρίζουμε, έχει σαν αφετηρία την ισότητα στις ευκαιρίες, άρα και στην υγεία. Ωστόσο, για λόγους που σχετίζονται με την κοινωνικο-οικονομική δομή, τις πολιτικές θεωρήσεις και τις εξελίξεις, ορισμένοι, τελευταία αυξανόμενοι ως ποσοστό του πληθυσμού, αδυνατούν βάσιμα να καλύψουν έστω και το ελάχιστο ποσοστιαίο ή πάγιο τμήμα της συμμετοχής τους. Γι’αυτούς ακριβώς, διάφορες μορφές προστασίας είναι καθιερωμένες (βλ. Πίνακα). Στην Ελλάδα, ο θεσμός της «Πρόνοιας», αν και βάλλεται τελευταία, αν όχι άδικα, εξαιρεί της καταβολής της ιδιωτικής δαπανής (out-of-pocket money) τους κατόχους των σχετικών εγγράφων. Τα συμπεράσματα από τα όσα παρατίθενται είναι, προφανώς, διαφορετικού σκεπτικού. Δεν παύει όμως να αποτελούν την βάση συζήτησης για το συνολικό μέλλον της διατήρησης, σε όποιο βαθμό είναι δυνατός, της Υγείας ως συλλογικού δημόσιου και συνταγματικά κατοχυρωμένου, άρα αδιαπραγμάτευτου, αγαθού.