Μεγάλες στιγμές της Δωδεκανησιακής Ιστορίας

Τα δραματικά εικοσιτετράωρα πριν την κατάληψη του Καστελλορίζου από το γαλλικό Ναυτικό Η απελευθέρωση Λακερδή και η σύλληψη του υποδιοικητή Ωρολογά Β΄ Όμως, την περίοδο αυτή εκτός των γαλλικών πολεμικών που περιπολούν στην περιοχή, εντοπίζονται ένα άλλο πειρατικό ιστιοφόρο με ελληνική σημαία, με το όνομα «Παναγία», νηολογίου Ύδρας και με πλοίαρχο τον Νικήτα Δακούτρο, και ένα τρίτο υπό ιταλική σημαία. Αυτό κινείται με γκαζολίνη. Μαζί με το άλλο πειρατικό του καπετάν Μάρκου, βρίσκονται υπό τας διαταγάς(1) του Λακερδή και έχουν ως ορμητήριο μια νησίδα κοντά στα Μύρα. Ο καπετάν Μάρκος έχει επίσης ως «έδρες» του το λιμάνι της Ρόδου και τη νησίδα Ταρσανά, κοντά στη Μάκρη και διενεργεί τις ληστοπειρατίες του, από τις οποίες υποφέρουν περισσότερο οι Έλληνες που διαμένουν στα μικρασιατικά παράλια και την ενδοχώρα. Οι καταδιωκόμενοι Τούρκοι, όταν φύγουν οι «απρόσκλητοι επισκέπτες», τότε, εκδικούνται τους Έλληνες και αρπάζουν απ` αυτούς ό,τι έχασαν. Και όλα αυτά γίνονται με το πρόσχημα της ανακάλυψης αποθηκών ανεφοδιασμού των γερμανικών υποβρυχίων που περιπολούν στην περιοχή του νοτιανατολικού Αιγαίου. Η ανοχή των ιταλικών Αρχών, για όλες αυτές τις ενέργειες, είναι οφθαλμοφανής. Απ` αυτούς αντλούν στρατιωτικές πληροφορίες και ό,τι συμβαίνει απέναντι. Μάλιστα στις 5 Οκτωβρίου επιτρέπουν τη μεταφορά στο νοσοκομείο της Ρόδου, δύο Ελλήνων, τους οποίους οι άντρες του καπετάν Μάρκου, τους θεωρούν κατασκόπους των Τούρκων και όταν τους συνέλαβαν τους κρέμασαν ανάποδα πάνω σε πυρά και υπέστησαν φοβερά εγκαύματα(2). Η Ρόδος το χρονικό αυτό διάστημα είναι κέντρο πληροφοριών για όλη την περιοχή λόγω της εμπολέμου καταστάσεως. Όταν καταπλέει στο λιμάνι της Ρόδου, στις 7 Οκτωβρίου, αμερικανικό πολεμικό που μεταφέρει 250 πρόσφυγεςκυρίως γυναικόπαιδααπό τη Συρία(3), δίδεται η πληροφορία ότι το λιμάνι της Μάκρης είναι αποκλεισμένο από τορπίλες(4). Ο πρόξενος Παπαδάκης σε έκθεσή(5) του μεταξύ των άλλων γράφει ότι «ο κ.Laffon δεν περιορίζεται μόνον ενεργών, εν Ανατολή, αλλά τρομοκρατεί και το Καστελλόριζον διά του γνωστού Λακερδή και τινων οπαδών του, τους οποίους μισθοδοτεί και έχει υπό τας εμπνεύσεις του. Ούτοι δε προς κορεσμόν ατομικών παθών, συκοφαντούσι και καταδίδουσι εις αυτόν τας εκεί εγκατεστημένας ελληνικάς Αρχάς και τους προσωπικούς εχθρούς των ως διακειμένους δήθεν και εκφραζομένους εναντίον της Γαλλίας, ο δε κ. Laffon, δίδων πίστιν, υβρίζει και απειλεί ότι θα στείλη Γαλλικά πολεμικά όπως βομβαρδίσωσι και πάλιν το Καστελλόριζον και συλλάβωσι τα πρόσωπα άτινα ο Λακερδής(6) και οι οπαδοί του θα υποδείξωσι. Προ ημερών επεσκέφθην επί του Ελληνικού ατμοπλοίου «Ανατολή» τον υποδιοικητήν Καστελλορίζου κ. Ωρολογάν διερχόμενον εκ Ρόδου και κατευθυνόμενον εις Σάμον δι` υπηρεσίανκαι του οποίου, τη ενεργεία του Γάλλου υποπροξένου, αι ενταύθα Αρχαί δεν επέτρεψαν την έξοδον. Ούτος μοι εξέφρασε πλείστα παράπονα εναντίον του κ. Laffon επεμβαίνοντος διά του Λακερδή και οπαδών του εις τας πράξεις της Διοικήσεως προς τρομοκρατίαν της Νήσου…». Πραγματικά το Καστελλόριζο βομβαρδίστηκε από τους Γάλλους(7) κι όχι κατά λάθος, γιατί νομίστηκε ότι αποτελούσε τουρκικό έδαφος. Συγκεκριμένα στις 22 Ιουλίου 1915 το γαλλικό καταδρομικό «Κλεμπέρ(8)» έριξε μερικές βολές στο Παλαιόκαστρο και έπαθε σοβαρές ζημιές το εκκλησάκι των Αγίων Αναργύρων. Ευτυχώς δεν υπήρξαν θύματα. Όταν ο επικεφαλής της Γαλλικής Μοίρας πληροφορήθηκε το γεγονός απέστειλε δύο τόνους αλεύρων για τους πληγέντες, γεγονός που είχε αντίκτυπο στους κατοίκους λόγω της καταστάσεως. Από τότε σχεδόν καθημερινά πλοία που περιπολούσαν στην περιοχή εμφανίζονταν στο λιμάνι του Καστελλορίζου. Πάντως ο Ωρολογάς από την πρώτη μέρα της αφίξεώς του προσπάθησε να τελειώσει μια για πάντα με την περίπτωση Λακερδή. Και είναι γεγονός ότι χρησιμοποίησε κάθε θεμιτό και αθέμιτο μέσο για να επιτύχει του σκοπού του. Αυτό, όμως εξόργιζε και ερέθιζε τον αψίθυμο Καστελλορίζιο που σε όλες τις περιπτώσεις μέχρι στιγμής ήταν αυτός ο κερδισμένος. Το ίδιο συνέβαινε και με τους οπαδούς του, η μαγιά των οποίων υπερέβαινε τους εκατόν τριάντα. Δεν μπορούσε να δεχτεί τον παραγκωνισμό του από τα κοινά. Αυτός που πάντα είχε πρωταγωνιστικό ρόλο. Και άρχισαν τα λάθη και φτάσαμε στο σημείο ο φάκελος των γεγονότων που βρίσκεται στα αρχεία του υπουργείου των Εξωτερικών της Ελλάδος να τιτλοφορείται «Ανθελληνικόν κίνημα Λακερδή(9)…». Ακόμα και η απλή αναχώρηση με τους ανθρώπους του στη Ρόδο για τη μεταφορά φρούτων και λαχανικώνέκανε τέτοιο εμπόριοη Υποδιοίκηση έφερνε πλείστα όσα εμπόδια για να μην μπορεί να πουλήσει την πραμάτειά του. Πότε ότι ήταν σάπια, ότι δεν πλήρωσε τα εκτελωνιστικά, πότε ότι δεν υπήρχαν τιμολόγια, αυτοί ήταν οι εύκολοι τρόποι για να μην φτάσουν στον προορισμό τους, στην αγορά του νησιού. Τα ταξίδια στη Ρόδο τον έφεραν πιο κοντά στο Γάλλο υποπρόξενο, όπως και άλλα προς τη Βηρυτό. Και όταν άρχισαν οι πρώτες περιπολίες στην περιοχή των γαλλικών πλοίων ήταν ο μοναδικός και φυσικά ο πρώτος που χρησιμοποιήθηκε ως πλοηγός τους σε πολλές επιχειρήσεις. Με λίγα λόγια ήταν ο άνθρωπός τους. Ταυτόχρονα το πεδίο ήταν ελεύθερο για τις πειρατείες που πραγματοποιούνταν και γι` αυτό το λόγο πήρε και παρωνύμιο «Κλεφταράς(10)». Και όταν όλο αυτό το κυνηγητό δεν ήταν αρκετό για να αντιμετωπιστεί ο αντίπαλος, τότε ο Ωρολογάς σκαρφίστηκε το επιχείρημα ότι επειδή ήταν Έλληνας υπήκοος δεν κατατάχτηκε και δεν υπηρέτησε την πατρίδα. Αποτελούσε κοινό μυστικό ότι εκτός του ότι ο Λακερδής πολέμησε στο ηπειρωτικό μέτωπο ως γαριβαλδινός, και πολύ πριν υπηρέτησε ως εθελοντής, 17 μόλις χρόνων, στο Ελληνικό Ναυτικό, στον καταστροφικό πόλεμο του 1897. Ο μύθος για τα ανδραγαθήματά του τον προσπέρασε και έφτασε μέχρι την πατρίδα πολύ πριν απ` αυτόν. Αυτά εκμεταλλεύτηκαν οι Γάλλοι(11) και τον χρησιμοποίησαν ως οδηγό, μάλιστα δε τον εφοδίασαν με ειδική attestation(12). Η αντιπαλότητα αυτή εξεγείρει τους οπαδούς του οι οποίοι πραγματοποιούν εκδήλωση διαμαρτυρίας, που διαλύεται με μέσα πρωτόγνωρα για το Καστελλόριζο. Συλλαμβάνονται 15 νέοι και κρατούνται για να μεταφερθούν στη Σάμο και να δικαστούν. Με τις πολιτικές αναταράξεις που σημειώνονται αυτή την περίοδο με δύο στρατόπεδα, διαιρεμένη την Ελλάδα και με δύο Κυβερνήσεις, αυτή των Αθηνών περιέλαβε το Καστελλόριζο στη Διοίκηση Σάμου κι έτσι το νησί είχε Υποδιοίκηση. ΑΥΡΙΟ: Το Γ΄ μέρος Σημειώσεις: 1.Κρυπτογράφημα Προξενείου Ρόδου προς Υπ.Εξ. 4.11.1915/αριθμ 404. Τις περισσότερες πληροφορίες ο γενικός πρόξενος Παπαδάκης τις αντλεί από τον ίδιο τον Γάλλο υποπρόξενο Laffon, με τον οποίο τον συνδέει μακροχρόνια φιλία, και παρακαλεί το Υπουργείο να μη γίνει γνωστό «τω υποπροξένω ή εννοήση ούτος ότι είμαι εγώ ο καταγγέλλων τας εκβιαστικάς και αθεμίτους πράξεις του, καθ` ότι βεβαίως θα διακόψη πάσαν σχέσιν μετ` εμού και θα παρασύρη και τας ενταύθα Αρχάς. Αλλ` ου μόνον τούτο. Θα καταστή δύσκολος αν όχι αδύνατος η αποστολή των φακέλλων του Προξενείου, καθότι εις τε το Ιταλικόν Ταχυδρομείον και το Γαλλικόνδι` ου συνήθως διαβιβάζω τους φακέλλους και το οποίον διατελεί υπό την άμεσον επίβλεψιν του Γάλλου υποπροξένου, θα υποβάλλωνται εις το εξής εις φανεράν ή και μυστικήν αυστηράν λογοκρισίαν. Διά των ιταλικών ατμοπλοίων απ` ευθείας, είναι αδύνατος η αποστολή ουδενός, ουδ` αυτού του πλοιάρχου αποβιβαζομένου ή επιβιβαζομένου άνευ ερεύνης. Εκτός τούτων ο κ. Laffon θα προσπαθήση να καταστήση την θέσιν μου δύσκολον παρά ταις ενταύθα Αρχαίς. 2.ΑΥΕ/ Σειρά κρυπτογραφημάτων Προξενείου Ρόδου. Τα πάντα κοινοποιούνται στην Πρεσβεία μας στο Παρίσι. 3.Στη Ρόδο αποβιβάστηκαν 50 Ιταλοί. 4.Λεπτομέρειες, Κ. Τσαλαχούρης «Στη διάρκεια του Α` Παγκοσμίου ΠολέμουΓερμανικά υποβρύχια αλωνίζουν ελεύθερα τα δωδεκανησιακά ύδατα. Έλληνες πράκτορες στην περιοχή. Έκθεση Συμιακού», εφημερίδα «Η Ροδιακή», 12.6.200514.6.2005, «Συμαϊκόν Βήμα», ΜάρτηςΑπρίλης 2005. 5.Αριθμ 369/7.10.1915. Οκτώ χειρόγραφες σελίδες. 6.Για την όλη πολιτεία του Λακερδή την περίοδο αυτή Καζαβής Ν. Ιάκωβος «Τα Ιταλοκρατηθέντα Δωδεκάνησα 19121943», Νέα Υόρκη, 1952. Υπό τον υπότιτλο «Το ευγενικό Καστελλόριζο», σελ. 31,32,33 ο συγγραφέας δίνει με βαρείς χαρακτηρισμούς τη φωτογραφίαδεν τον ονοματίζειτου πρωταγωνιστή των γεγονότων. 7.Archives de la marine Francaise à Toulon. Ειδικά για το Καστελλόριζο C9. Τα αρχεία έχουν μήκος 18 χιλιόμετρα. Service Historique de la Marine Francaise/Defence Gouv.Fr. 8.Η ναυπήγησή του άρχισε το1897 και περατώθηκε το Σεπτέμβριο 1902 στα ναυπηγεία του Μπορντώ. Μήκους 130μ και πλάτους 17.90, ανέπτυσσε ταχύτητα 21 κόμβων. Βυθίστηκε στις 16 Ιουνίου 1917 στο Ντακάρ όταν προσέκρουσε σε νάρκη. 9.Ο πλήρης τίτλος: Κατάληψις του Καστελλορίζου υπό των Συμμάχων. Ανθελληνικόν κίνημα Λακερδή. Επικράτησις επαναστατών. Απέλασις Αρχών. Αποστολή της «Έλλης». Παρεμπόδισις του πλου υπό του γαλλικού Στόλου. Κατάληψις της νήσου υπό των Γάλλων. Ενέργειαι του Προξένου της Γαλλίας Laffon υπέρ του Λακερδή και της Ιταλικής Κατοχής εν Δωδεκανήσω. Έντονος διαμαρτυρία της Κυβερνήσεως. Σεπτέμβριος 191512.3.1916. Επίσης, Charles Hederer στην Ιστορία του, και Νικόλαος Γ. Παπαναστασίου «Το Καστελλόριζο Το μαργαριτάρι του ΛεβάντεΗ Γαλλική Κατοχή 19151921». 10.Πολλά δημοσιεύματα δεν αναφέρουν το όνομά του, αλλά το επίθετο αυτό. Στέφανος ΣτεφανίδηςΔημήτρης Πλουμίδης «Ρόδος Χάλκη ΣύμηΚαστελόριζοΜαρμαρίςΛυκία Καρία », σελ.315. «…ο Κλεφταράς, σημαντικός τοπικός παράγοντας, καταγγέλλει κ.λπ.». 11.Pfrangoules P. Antonios « La Grèce et la crise mondiale», 1926, σελ. 112,114,115. Pierre Cézard «La Délégation française de la Commission allemande d` armistice:recueil de documents, 1947, σελ 536. Spuridon P. PhocasCosmetatos «Dossiers secrets de la Triple Entente; Grèce, 19141922», 1970 σε΄165,166,167. Auguste Thomazi «La marine Française dans la grande querr (19141918), 1915, σελ. 157. 12.Πιστοποιητικό. Παπαναστασίου Νικόλαος»Καστελλόριζο το μαργαριτάρι του ΛεβάντεΗ γαλλική κατοχή (19151921), σελ 91