Γιάννης Σαμαρτζής: Η εισοδηματική ανισότητα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης με βάση τον συντελεστή Gini

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Γιάννης Σαμαρτζής

Οικονομολόγος

Η εισοδηματική ανισότητα αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της σύγχρονης οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας, καθώς συνδέεται άμεσα με την κατανομή του παραγόμενου πλούτου, το βιοτικό επίπεδο των πολιτών και τις δυνατότητες κοινωνικής κινητικότητας. Αναφέρεται στις διαφοροποιήσεις που παρατηρούνται μεταξύ των εισοδημάτων των ατόμων και των νοικοκυριών και αντανακλά τον βαθμό στον οποίο τα οικονομικά οφέλη της ανάπτυξης κατανέμονται μεταξύ των μελών μιας κοινωνίας.

Ένα από τα βασικότερα εργαλεία για τη μέτρηση της εισοδηματικής ανισότητας είναι ο συντελεστής Gini. Πρόκειται για έναν στατιστικό δείκτη που αποτυπώνει τον βαθμό ανισότητας στην κατανομή του εισοδήματος. Οι τιμές του κυμαίνονται από 0 έως 100, με το 0 να αντιστοιχεί στην απόλυτη ισότητα, όπου όλα τα άτομα διαθέτουν το ίδιο εισόδημα, και το 100 στην απόλυτη ανισότητα, όπου το συνολικό εισόδημα συγκεντρώνεται σε ένα μόνο άτομο. Επομένως, όσο υψηλότερη είναι η τιμή του δείκτη, τόσο μεγαλύτερες είναι οι εισοδηματικές αποκλίσεις στο εσωτερικό μιας κοινωνίας. Δηλαδή,, όσο υψηλότερη είναι η τιμή του δείκτη, τόσο μεγαλύτερη είναι η συγκέντρωση του εισοδήματος σε ορισμένα τμήματα του πληθυσμού.

Η σημασία του δείκτη Gini δεν περιορίζεται στην απλή καταγραφή των εισοδηματικών διαφορών. Αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο αξιολόγησης της κοινωνικής δικαιοσύνης και της αποτελεσματικότητας των οικονομικών και κοινωνικών πολιτικών. Μέσω αυτού μπορεί να εκτιμηθεί κατά πόσο η οικονομική ανάπτυξη συνοδεύεται από μια περισσότερο ισόρροπη κατανομή του εισοδήματος ή, αντίθετα, από ενίσχυση των ανισοτήτων.

Οι παράγοντες που επηρεάζουν την εισοδηματική ανισότητα είναι πολλοί και αλληλένδετοι. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται οι διαφορές στους μισθούς, η ανεργία, η εργασιακή επισφάλεια, το επίπεδο εκπαίδευσης, η πρόσβαση σε ευκαιρίες απασχόλησης, καθώς και η άνιση κατανομή του εισοδήματος από κεφάλαιο και περιουσιακά στοιχεία. Παράλληλα, η φορολογική πολιτική και το σύστημα κοινωνικής προστασίας διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο, καθώς μέσω της φορολόγησης και των κοινωνικών μεταβιβάσεων μπορούν να περιοριστούν οι αρχικές εισοδηματικές αποκλίσεις.

Οι υψηλές εισοδηματικές ανισότητες ενδέχεται να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην κοινωνική συνοχή, καθώς περιορίζουν τις ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στην εκπαίδευση, στην υγεία και σε βασικά κοινωνικά αγαθά. Επιπλέον, μπορούν να ενισχύσουν τη φτώχεια, τον κοινωνικό αποκλεισμό και την αίσθηση οικονομικής ανασφάλειας, ενώ μακροπρόθεσμα ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την οικονομική ανάπτυξη.

Τα στοιχεία του 2025, όπως αποτυπώνονται στον παρατιθέμενο πινακα, για τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναδεικνύουν σημαντικές διαφοροποιήσεις ως προς την κατανομή του εισοδήματος. Ο μέσος δείκτης Gini στην ΕΕ ανέρχεται σε 29,2, γεγονός που υποδηλώνει ότι, παρά τις πολιτικές κοινωνικής προστασίας και αναδιανομής που εφαρμόζονται στα κράτη-μέλη, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές εισοδηματικές ανισότητες.

Οι υψηλότερες τιμές (μεγαλύτερες ανισότητες), εμφανίζονται κυρίως σε χώρες της Ανατολικής και Νότιας Ευρώπης. Η Βουλγαρία, με δείκτη 37,7 παρουσιάζει τη μεγαλύτερη ανισότητα, ενώ ακολουθούν η Λετονία και η Λιθουανία. Αντίθετα, χαμηλότερες τιμές (μικρότερες ανισότητες) καταγράφονται σε χώρες όπως η Σλοβακία, το Βέλγιο, η Τσεχία και η Σλοβενία. Η διαφοροποίηση αυτή συνδέεται, μεταξύ άλλων, με τις διαφορές στη διάρθρωση των αγορών εργασίας, στο επίπεδο των μισθών, στη φορολογική πολιτική και στην αποτελεσματικότητα των συστημάτων κοινωνικής προστασίας.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η θέση της Ελλάδας, η οποία, με δείκτη Gini 31,6, βρίσκεται πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο κατά 2,4 μονάδες. Το εύρημα αυτό καταδεικνύει ότι η κατανομή του διαθέσιμου εισοδήματος στη χώρα είναι περισσότερο άνιση σε σύγκριση με το μέσο όρο στην ΕΕ συνολικά. Η συγκεκριμένη εικόνα μπορεί να συνδέεται σχετικά με την ανεργία, τις μισθολογικές αποκλίσεις, την επισφάλεια της απασχόλησης, τις περιφερειακές ανισότητες και τις διαφοροποιήσεις μεταξύ μισθωτών, αυτοαπασχολουμένων και συνταξιούχων.

Συμπερασματικά, ο συντελεστής Gini αποτελεί ένα ιδιαίτερα χρήσιμο μέσο αποτύπωσης και αξιολόγησης της εισοδηματικής ανισότητας. Ωστόσο, η ερμηνεία του πρέπει να συνδυάζεται με άλλους κοινωνικοοικονομικούς δείκτες, όπως με το ποσοστό φτώχειας και την αναλογία εισοδήματος μεταξύ των υψηλότερων και χαμηλότερων εισοδηματικών ομάδων. Η αντιμετώπιση των ανισοτήτων προϋποθέτει συνδυασμό πολιτικών που ενισχύουν την απασχόληση, εξασφαλίζουν δίκαιες αμοιβές, προωθούν την κοινωνική προστασία και διαμορφώνουν συνθήκες ισότιμης συμμετοχής όλων των πολιτών στην οικονομική και κοινωνική ζωή.

Επομένως, η εισοδηματική ανισότητα έχει σημαντικές κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες, καθώς περιορίζει τις ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στην εκπαίδευση, στην υγεία και σε βασικά αγαθά, ενώ ενδέχεται να ενισχύει τον κοινωνικό αποκλεισμό και τη φτώχεια. Για τον περιορισμό της απαιτούνται αποτελεσματικότερες πολιτικές αναδιανομής, ένα προοδευτικό φορολογικό σύστημα, ενίσχυση της απασχόλησης και στοχευμένες κοινωνικές μεταβιβάσεις.

Τα στοιχεία του δείκτη Gini στον Πίνακα, αναδεικνύουν ότι η εισοδηματική ανισότητα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση για την κοινωνική συνοχή στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ελλάδα, λόγω της υψηλότερης από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο της τιμής της, αντιμετωπίζει αυξημένες ανάγκες για πολιτικές που θα ενισχύσουν την οικονομική ισότητα και θα βελτιώσουν την κατανομή του διαθέσιμου εισοδήματος.

Παραθέτω τον πινακα του δείκτη Gini για το 2025, ο οποίος είναι ταξινομημένος από τη μεγαλύτερη προς τη μικρότερη εισοδηματική ανισότητα των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

ΠΙΝΑΚΑΣ Δείκτης Gini – Χώρες ΕΕ (2025)

Πηγή: Eurostat, EU-SILC, dataset ilc_di12, έτος έρευνας 2026

Παρατηρήσεις:

1 – Ο συντελεστής Gini (δείκτης Gini) είναι ένας διεθνώς αναγνωρισμένος δείκτης μέτρησης της εισοδηματικής ανισότητας σε μια χώρα ή σε μια κοινωνία.

2 – Μετρά πόσο άνισα κατανέμεται το διαθέσιμο εισόδημα μεταξύ των κατοίκων μιας χώρας.

Συγκεκριμένα, μετρά αποκλειστικά την ανισότητα στην κατανομή του εισοδήματος (στη συγκεκριμένη περίπτωση, του ισοδύναμου διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών).

3 – Η κλίμακά του είναι από 0 έως 100:

• Με 0 έχουμε απόλυτη εισοδηματική ισότητα (όλοι έχουν το ίδιο εισόδημα).
• Με 100 έχουμε απόλυτη εισοδηματική ανισότητα (ένα άτομο συγκεντρώνει όλο το εισόδημα).

4 – Ο δείκτης Gini δεν μετρά:

• τη φτώχεια άμεσα
• Τη διαφορά πλούτου ή περιουσίας.
• Την αγοραστική δύναμη.
• Την απόλυτη διαφορά μισθών.

5 – Η Ελλάδα με δείκτη 31,6, βρίσκεται αισθητά πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (29,2), γεγονός που υποδηλώνει μεγαλύτερη εισοδηματική ανισότητα από το μέσο όρο.