11 κτίρια-κοσμήματα της Ελλάδας που άντεξαν αιώνες: Τα δημαρχεία του Τσίλλερ, του Μουσολίνι και του Βιβάλντι

Rodiaki NewsRoom

Η Ερμούπολη, η πρωτεύουσα της Σύρου και των Κυκλάδων, γιορτάζει φέτος τα 200 χρόνια από την ίδρυσή της με σειρά εκδηλώσεων που ξεδιπλώνονται σε ολόκληρο το 2026. Η ιστορία της είναι εντυπωσιακή. Ουσιαστικά «γεννήθηκε» από Ελληνες πρόσφυγες που κατέφυγαν στη Σύρο μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821 από νησιά του ανατολικού Αιγαίου και τις μικρασιατικές ακτές για να αποφύγουν τη σφαγιαστική μήνη των Τούρκων, καθώς το νησί απολάμβανε ειδικού καθεστώτος ασφαλείας από τις μεγάλες δυνάμεις λόγω του ότι η πλειονότητα του πληθυσμού ήταν καθολικοί.

Η ονομασία της πόλης αποφασίστηκε σε συνέλευση έξω από τον Ναό της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, σημερινή Ορθόδοξη Μητρόπολη του νησιού. Το όνομα «Ερμούπολη» το πρότεινε ο Χιώτης πρόσφυγας Λουκάς Ράλλης με το σκεπτικό ότι ήταν πόλη του εμπορίου, «υπό την σκέπην του Ερμού, εφόρου του εμπορίου».

Τις επόμενες δεκαετίες η Ερμούπολη γνώρισε ραγδαία οικονομική και πνευματική ανάπτυξη χάρη στο εμπόριο, στη ναυτιλία και τη βιομηχανία. Το κτίριο που εντυπωσιάζει τους επισκέπτες, όντας ένα αρχιτεκτονικό αριστούργημα, είναι το ιστορικό δημαρχείο της, έργο του σπουδαίου Ερνέστου Τσίλλερ. Ενα κτίριο που δεσπόζει στην πόλη, αποτυπώνοντας την ιστορική ταυτότητα και την πολιτιστική διαδρομή της. Ισως το ωραιότερο εν λειτουργία δημαρχείο της Ελλάδας. Θεμελιώθηκε πριν από 150 χρόνια, το 1876.
Δεν είναι το μοναδικό δημαρχείο που σχεδίασε ο σπουδαίος Γερμανός αρχιτέκτονας, ο οποίος διαμόρφωσε την οικιστική φυσιογνωμία και αισθητική της νεότερης Ελλάδας. Τα Δημαρχεία Γυθείου και Κέας έχουν σχεδιαστεί από τον Τσίλλερ, ενώ σε άλλα, όπως της Σάμου, είναι εμφανής η επιρροή της τεχνοτροπίας του.

Το παράδειγμα του Δημαρχείου Ερμούπολης δεν είναι μεμονωμένο. Στην πορεία της συγκρότησης του νέου ελληνικού κράτους, όπου οι δήμοι αποτέλεσαν συστατικό κύτταρο από τη δεκαετία του 1830, συχνά επελέγησαν για τη στέγαση των υπηρεσιών τους κτίρια υψηλής αρχιτεκτονικής αξίας. Πολλά από αυτά παραμένουν και σήμερα «εν ενεργεία»: Από το κτίριο της Πλατείας Κοτζιά στην Αθήνα, το ενετικού ρυθμού Δημαρχείο του Ηρακλείου Κρήτης μέχρι το Palazzo Littorio της Ρόδου και από το Μαράσλειο Μέγαρο της Κέρκυρας μέχρι το Δημαρχείο της Καβάλας που θυμίζει ουγγρικό πύργο.

Διά χειρός Τσίλλερ

Το κτίριο-σήμα κατατεθέν της Σύρου μοιάζει πραγματικά με ανάκτορο. Ενα κόσμημα για την πρωτεύουσα των Κυκλάδων, από τα μεγαλύτερα και πιο επιβλητικά δημαρχεία της Ελλάδας. Είναι κτισμένο στη βόρεια πλευρά της κεντρικής πλατείας της Ερμούπολης. Ξεκίνησε να χτίζεται στις 11 Ιανουαρίου 1876 και ολοκληρώθηκε το 1891 υπό την επίβλεψη του Ερνέστου Τσίλλερ. Κόστισε περίπου 1.300.000 δραχμές, ποσό υπέρογκο για την εποχή, προκαλώντας αρκετές επικρίσεις. Με τριώροφη όψη από την πλευρά της πλατείας και διώροφη από την πίσω πλευρά. Φέρει δύο πτέρυγες με πέντε κατακόρυφους άξονες παραθύρων δεξιά και αριστερά, προεξοχές, πύργους και μια χαρακτηριστική αρχιτεκτονική εμπνευσμένη από τρεις διαφορετικούς ρυθμούς. Ο τοσκανικός χαρακτηρίζει τον 1ο όροφο με την επιβλητική σκάλα πλάτους 15,5 μέτρων, ο ιωνικός στολίζει στον 2ο όροφο και ο κορινθιακός ξεχωρίζει στους πύργους. Διπλές σειρές αιθουσών υπάρχουν γύρω από τα περιστύλια. Τα δάπεδά τους είναι ξύλινα και οι οροφές με χαμηλά τόξα που στηρίζονται σε σιδηροδοκούς, λύση που εφάρμοσε για πρώτη φορά ο Τσίλλερ στην Ελλάδα.

Η αρχοντιά που εκπέμπει το κτίριο υποδηλώνει ότι εκείνη την εποχή η Ερμούπολη βρισκόταν σε ακμή. Με την εμπορική άνθηση που συνοδευόταν από αντίστοιχη πνευματική και πολιτιστική (σχολεία, θέατρα, φιλαρμονική, μουσείο, λέσχες, εκδοτικοί οίκοι) συμβάδιζε ανάλογη οικιστική ανάπτυξη.

Η Λότζια στο Ηράκλειο

Κατά την Ενετοκρατία η Λότζια (Λέσχη) ήταν ο επίσημος χώρος συγκέντρωσης ευγενών και αξιωματούχων. Αποτελούσε απαραίτητο δημόσιο οικοδόμημα σε κάθε ενετική πόλη και κτήση. Για την Candia, το σημερινό Ηράκλειο δηλαδή, η Λότζια θεωρείται ένα από τα κομψότερα αρχιτεκτονικά μνημεία της ενετικής περιόδου, δείγμα του παλλαδιανού ρυθμού. Το κτίριο που σώζεται σήμερα συνιστά την τέταρτη κατά σειρά κατασκευή, του 1628, από τον Φραντσέσκο Μοροζίνι. Βρίσκεται στον πιο ιστορικό πεζόδρομο της πόλης, αυτόν της 25ης Αυγούστου. Είναι δίπλα στην οπλαποθήκη (Armeria). Το κτίριο μιμείται τη Βασιλική Παλαντιάνα στη Βιτσέντζα. Ορθογώνιο διώροφο, με κίονες δωρικού ρυθμού στο ισόγειο και ιωνικού στον α’ όροφο.

Μετά την άλωση της πόλης από τους Τούρκους, η Λότζια μετατράπηκε σε έδρα του ανώτατου οικονομικού υπαλλήλου, του Τεφτερδάρη και του Γραμματικού της Πόρτας, που ήταν χριστιανός υπάλληλος, υπεύθυνος για τη διεκπεραίωση υποθέσεων μεταξύ χριστιανών και τουρκικής αρχής. Μετά την απελευθέρωση, η «Κρητική Πολιτεία» πρότεινε το κτίσμα να χρησιμοποιηθεί ως Αρχαιολογικό Μουσείο. Μετά όμως από έναν σεισμό η ιδέα εγκαταλείφθηκε. Το 1904 θεωρήθηκε ετοιμόρροπο και ξεκίνησε η κατεδάφιση του α’ ορόφου. Τον επόμενο χρόνο παραχωρήθηκε στον δήμο για να στεγάσει τις υπηρεσίες του. Ο θεμέλιος λίθος για την αναστήλωση του κτιρίου, με την επιμέλεια των εργασιών από τον Μαξιμίλιαν Ονγκάρο, έφορο των καλλιτεχνικών μνημείων της Βενετίας, τοποθετήθηκε 10 χρόνια αργότερα. Το 1934 παραδόθηκε σε χρήση το κτίριο της οπλαποθήκης για την εγκατάσταση κάποιων υπηρεσιών του δήμου.

Μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου υπήρξαν νέες εργασίες ανοικοδόμησης και σύνδεσης του κτιρίου με την οπλαποθήκη μέσω ενός αιθρίου. Βραβεύτηκε το 1987 από τον Διεθνή Οργανισμό Europa Nostra για την πλέον επιτυχή αναστήλωση ιστορικού κτιρίου με σύγχρονη χρήση στον ελληνικό χώρο.

Ρόδος, Palazzo Littorio

Υπό ιταλική κατοχή μέχρι το 1946, η Ρόδος, όπως και όλα τα Δωδεκάνησα, ευλόγως τα σημαντικότερα δημόσια κτίριά της έχουν την ανάλογη αρχιτεκτονική σφραγίδα των γειτόνων μας. Το Δημαρχείο Ρόδου συνιστά μια εντυπωσιακή κατασκευή δίπλα στο Αστυνομικό Μέγαρο. Το κτίριο σχεδιάστηκε ως έδρα της Λέσχης του Φασισμού (Casa del Fascio) από τον Ιταλό αρχιτέκτονα Αρμάντο Μπερναμπίτι μεταξύ 1937-1939. Είναι ένα από τα σημαντικότερα δείγματα αυτής της αρχιτεκτονικής με τη συμμετρία του όγκου του, την προεξοχή του κεντρικού όγκου της εισόδου και τη χρήση τεχνητής πέτρας, χαρακτηριστικό της μνημειακής ιταλικής αρχιτεκτονικής της εποχής. Συνδυάζει επίσης στοιχεία του ιταλικού ορθολογισμού (Rationalism) με τις αυστηρές γεωμετρικές γραμμές.

Η θέση του απέναντι από το Κυβερνείο, μπροστά στην τότε «Πλατεία Αυτοκρατορίας» (σημερινή Πλατεία Ελευθερίας), ανάμεσα στο Θέατρο Πουτσίνι και το αρχηγείο του Στρατού, αποτελεί τυπικό δείγμα διάταξης της κεντρικής πλατείας των πόλεων της φασιστικής Ιταλίας. Μεγάλα δημόσια κτίρια δηλαδή, έχοντας μπροστά τους φαρδιές λεωφόρους και ανοιχτές πλατείες ώστε να «μικραίνει» ο άνθρωπος και να προβάλλεται η δύναμη του κράτους. Στην πλατεία στήθηκαν οι ανδριάντες του Ιουλίου Καίσαρα και του Οκταβιανού Αυγούστου, δωρεά του Μουσολίνι. Το Δημαρχείο της Ρόδου εγκαταστάθηκε σε αυτό το κτίριο αμέσως μετά την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα το 1948.

Σε σχέδια του Μπερναμπίτι κατασκευάστηκαν στη Ρόδο ακόμα τα κτίρια της Στρατιωτικής Λέσχης, το «Στάδιο Μουσολίνι», η Τράπεζα της Ρώμης (Banco di Roma), η Λέσχη Προσκόπων, οι Εκκλησίες του Αγίου Φραγκίσκου και του Ευαγγελισμού, το Ενυδρείο κ.ά.

Μαράσλειο, Κέρκυρα

Το Μαράσλειο Μέγαρο, ένα μεγαλοπρεπές κτίριο που στεγάζει από το 2010 το Δημαρχείο Κέρκυρας, βρίσκεται στην καρδιά της πόλης, επί της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Δωρεά του εθνικού ευεργέτη Γρηγόριου Μαρασλή (1831-1907), επί πολλά χρόνια δημάρχου της Οδησσού. Αρχικά λειτούργησε ως ορφανοτροφείο από το 1911. Είναι διώροφο αστικό νεοκλασικό που συνδυάζει στοιχεία της τοπικής επτανησιακής αρχιτεκτονικής με κλασικές δυτικές επιρροές, αναφορές στην Ιταλική Αναγέννηση. Διακρίνεται για την αρμονική του ένταξη στο αστικό τοπίο της Κέρκυρας, συνδυάζοντας την αυστηρότητα του νεοκλασικισμού με το κλασικό επτανησιακό περιβάλλον.

Κορυφαία θέση στην ιστορική διαδρομή της Κέρκυρας έχει το μέχρι το 2009 επιβλητικό δημαρχείο της πόλης, που στεγαζόταν στο κτίριο Σαν Τζιάκομο, στην παλιά πόλη. Εχει ιστορία 400 χρόνων, καθώς ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1663 για να λειτουργήσει ως Λέσχη των Ενετών αξιωματούχων και ευγενών (Λότζια). Ομως, το 1720 μετατράπηκε σε θέατρο, το πρώτο στον ελληνικό χώρο, που έγραψε τη δική του ιστορία. Το θέατρο του Σαν Τζιάκομο μεταξύ 1733-1893 έγινε το κέντρο της ελληνικής όπερας, προσελκύοντας πολλούς Ιταλούς συνθέτες, ανάμεσά τους και τον Αντόνιο Βιβάλντι. Παραμένει ένα στολίδι του αναγεννησιακού ρυθμού, στην εξωτερική του όψη διακοσμημένο με αψίδες και μπαρόκ γλυπτά, κατασκευασμένο από πέτρα, με σκαλιστά τοιχώματα. Το κτίριο του Σαν Τζιάκομο έγινε από το 1903 δημαρχείο σε σχέδια του μηχανικού Σερπιέρη. Λειτούργησε έτσι μέχρι το 2009. Βρίσκεται σε στάδιο συντήρησης και έργων ανακαίνισης που θα ολοκληρωθούν μέχρι το τέλος του 2028.

Χαλκίδα, Μέγαρο Κότσικα

Δεσπόζει στην παραλία της πόλης με την καλαίσθητη αρχιτεκτονική του. Πρόκειται για ένα τριώροφο νεοκλασικό με στοιχεία μπαρόκ. Εχει δύο τρούλους προς την παραλία και δύο κομψότερες εξάρσεις προς την οδό Φαρμακίδου. Στην μπροστινή του όψη (παραλιακή οδός Βουδούρη) και στον πρώτο όροφο διαθέτει τρία συμμετρικά τοποθετημένα μπαλκόνια με σιδερένια κάγκελα, μαρμάρινο δάπεδο και μαρμάρινα στηρίγματα (φουρούσια). Στον 2ο όροφο, ανάμεσα στους δύο τρούλους, υπάρχει μεγάλη βεράντα με κάγκελα με γύψινο διάκοσμο.

Στα μέσα του 1870 στη θέση του Μεγάρου Κότσικα υπήρχε η ποτοποιία Χατζηπαναγιώτου. Το 1904 ο έμπορος Πολυχρόνης Κότσικας, κάτοικος Καΐρου, αλλά καταγόμενος από την Κάρυστο, αγόρασε το κτίριο και ανέθεσε στον μηχανικό Ποθητό Καμάρα την ανέγερση νέου κτιρίου. Η κατασκευή ξεκίνησε το 1906. Το 1984 το αγόρασε από τους κληρονόμους του Π. Κότσικα ο Δήμος Χαλκιδέων, προορίζοντάς το για δημαρχείο. Μετά τις απαραίτητες εργασίες αναπαλαίωσης, εγκαινιάστηκε στις 4 Μαρτίου 1996.

Τσίλλερ στο Γύθειο

Το Δημαρχείο του Γυθείου βρίσκεται σε μία πλατεία κοντά στην παραλία, απέναντι από το λιμάνι. Διώροφο νεοκλασικό που κτίστηκε το 1891 από τον θεωρούμενο αναμορφωτή της πόλης, δήμαρχο Βασίλειο Καλκανδή, έργο του Ερνέστου Τσίλλερ. Ολο το κτίριο έχει λιθόκτιστους επιχρισμένους τοίχους και κεραμοσκεπή, με κύριο χαρακτηριστικό του τον τετράγωνο πύργο που προεξέχει από την όψη και υπερυψώνεται με τρίτο όροφο. Ενώ στο δυτικό τμήμα του είναι μονώροφο, αποτελώντας πιθανώς μεταγενέστερη προσθήκη.
Στο παρελθόν, εκτός από τις υπηρεσίες του δήμου, στο υπέροχο αυτό κτίριο στεγάστηκαν το Πρωτοδικείο, η Εμπορική Σχολή και το Νυκτερινό Γυμνάσιο. Εχει χαρακτηριστεί ως ιστορικό διατηρητέο μνημείο. Στο Δημαρχείο Γυθείου στεγάζεται η Αρχαιοελληνική και Βυζαντινή Συλλογή του Αρχαιολογικού Μουσείου. Ο αρχικός πυρήνας τους συγκροτήθηκε πριν από 80 χρόνια, ενώ οι εκθεσιακοί χώροι οργανώθηκαν το 1980. Εκτίθενται ευρήματα από ανασκαφές στην περιοχή του Γυθείου και της Μάνης, όπως ανάγλυφες οστεοθήκες, εγχάρακτες επιγραφές, κεραμεικά και γλυπτά των ρωμαϊκών χρόνων κ.ά.

Γυμνάσιο Ναυπλίου

Το αναπαλαιωμένο κτίριο της πλατείας Τριών Ναυάρχων, όπου σήμερα στεγάζεται το Δημαρχείο του Ναυπλίου, έχει μακρά ιστορία και ενδιαφέρουσα αρχιτεκτονική εικόνα. Πρόκειται για νεοκλασικό διώροφο κτίριο με συμμετρικά δομημένη πρόσοψη, όπου δεσπόζει το κεντρικό αέτωμα. Κτίστηκε το 1857 για να στεγάσει το Γυμνάσιο του Ναυπλίου, το δεύτερο στη χώρα μετά από εκείνο της Ερμούπολης Σύρου, που είχε ιδρυθεί το 1833. Αρχικά ήταν μονώροφο, ενώ το 1893 προστέθηκε και δεύτερος όροφος προκειμένου να συστεγαστεί εκεί και το Ελληνικό Σχολείο.

Το κτίριο είχε ατέλειες, ήταν ανήλιαγο, δεν είχε καλό αερισμό, ούτε διέθετε προαύλιο χώρο, ωστόσο μπροστά από αυτό υπήρχε κήπος όπου κάθονταν οι μαθητές την ώρα του διαλείμματος. Το 1935 εγκαταλείφθηκε και μεταξύ 1910-1960 συνδέθηκε με τη γαλλική παρουσία στην πόλη, φιλοξενώντας τη Σχολή των Ουρσουλίνων και αργότερα το Γαλλικό Ινστιτούτο. Το 1992 αναπαλαιώθηκε και στεγάζει έκτοτε το δημαρχείο της πόλης, διατηρώντας την κλασικιστική του αρχιτεκτονική.

Καβάλα, ουγγρικός πύργος

Το Δημαρχείο της Καβάλας στεγάζεται από το 1937 σε μέγαρο που χτίστηκε στη δεκαετία του 1890, επί οθωμανικής κυριαρχίας, ιδιοκτησίας του Ούγγρου καπνέμπορου Πιερ Ερτζοχ. Αποτελεί ένα από τα πιο εντυπωσιακά κτίσματα της πόλης, με μια μοναδική αρχιτεκτονική γραμμή που παραπέμπει σε ουγγρικό πύργο. Χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία, αλλά και ως επαγγελματική έδρα. Η αρχιτεκτονική του επηρεάζεται από νεογοτθικά στοιχεία. Εχει έντονα ρομαντικά στοιχεία παλαιών μεσαιωνικών πύργων, γοτθικά τόξα στους πυργίσκους και στα μπαλκόνια, δύο βενετικές γοτθικές αψίδες εκατέρωθεν της πύλης, καθώς και προεκτεινόμενο παράθυρο, καθαρό δείγμα γοτθικής αναγέννησης.
Στην οδό Κύπρου όπου βρίσκεται το δημαρχείο, μέσα σε λιγότερα από 400 μέτρα, ξεδιπλώνεται η νεότερη ιστορία της Καβάλας.

Πέρα από το Μέγαρο Ερτζοχ, υπάρχει το Μέγαρο Βιξ, επίσης με νεογοτθικά στοιχεία, που οικοδομήθηκε το 1908 από τον Ούγγρο βαρόνο Αδόλφο ντε Ζολνάι Βιξ, ανώτατο στέλεχος των επιχειρήσεων του Ερτζοχ. Σήμερα στεγάζει τις Τεχνικές Υπηρεσίες του Δήμου Καβάλας. Ο Βιξ έχτισε και τη Μονή Λαζαριστών. Ακόμη υπάρχει το Μέγαρο Τόκου, κατασκευής του 1879, ως κατοικία του καπνέμπορου Δημητρίου Τόκου. Πρόκειται για κτίσμα οθωμανικού νεοκλασικισμού και μπαρόκ, που διατηρεί στοιχεία της τοπικής παράδοσης, έχοντας χτιστεί από Ηπειρώτες και Δυτικομακεδόνες τεχνίτες. Από το 1913 μέχρι το 1937 φιλοξένησε το δημαρχείο. Το 1979 αγοράστηκε από το υπουργείο Πολιτισμού, αναστηλώθηκε και έκτοτε στεγάζει τη 12η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων.

Βέροια υπό οθωμανική κατοχή

Το Δημαρχείο της Βέροιας βρίσκεται στο κεντρικότερο σημείο της πόλης. Το κτίριο άρχισε να χτίζεται το 1906 στη θέση του σχεδόν κατεστραμμένου από πυρκαγιά μοναστηριακού Ναού του Αγίου Νικολάου του Σφραντζή, σε σχέδια του Θεσσαλονικιού αρχιτέκτονα Ξενοφώντα Παιονίδη, ενώ η πόλη ήταν ακόμη υπό οθωμανική κατοχή. Τα εγκαίνιά του έγιναν το 1908. Στην είσοδο του υπήρχε επιγραφή με χρυσά γράμματα: «Ελληνικό Γυμνάσιο Ελληνικής Κοινότητας Βέροιας». Στους Βαλκανικούς Πολέμους χρησιμοποιήθηκε ως στρατιωτικό νοσοκομείο και στρατώνας ευζώνων. Στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο επιτάχθηκε από τον Γαλλικό Στρατό. Λειτουργούσε ως σχολείο μέχρι το 1996. Τότε ανακαινίστηκε με υποδειγματικό τρόπο και εγκαινιάστηκε στις 16 Οκτωβρίου 2001 λειτουργώντας πλέον ως δημαρχείο.
Το κτίριο ακολουθεί τις αρχές του όψιμου κλασικισμού, προσαρμοσμένου στα δημόσια κτίρια της Μακεδονίας των αρχών του περασμένου αιώνα.

Η Βουλή των Σαμίων

Το κτίριο της «Βουλής των Σαμίων», όπου σήμερα στεγάζεται το Δημαρχείο Ανατολικής Σάμου, στο Βαθύ, κτίστηκε μεταξύ 1898-1901. Στηρίχθηκε σε σχέδια του μηχανικού της Ηγεμονίας Ευσταθιάδη, επικυρωμένα από τον τότε ηγεμόνα, Στέφανο Μουσούρο. Αποτελεί δείγμα νεοκλασικής αρχιτεκτονικής του 19ου αιώνα με έντονες αρχιτεκτονικές επιρροές από τον Τσίλλερ. Το κτίριο χρησιμοποιήθηκε ως Βουλευτήριο μέχρι το 1912-1914. Μετά την ένωση της Σάμου με την Ελλάδα ξεκίνησε να χρησιμοποιείται ως δημαρχείο μέχρι και σήμερα. Στο εσωτερικό του ανακαινισμένου μεγάρου φιλοξενούνται πολύτιμα ιστορικά κειμήλια του νησιού, όπως το Σύνταγμα της Σάμου, σπάνια έγγραφα από την Επανάσταση, καθώς και ιστορικοί πίνακες και πορτρέτα.

Και η Πλατεία Κοτζιά

Η ανέγερση δημοτικού μεγάρου στην Αθήνα αποφασίστηκε το 1871, επί δημαρχίας Παναγή Κυριακού. Η μελέτη και τα σχέδια εκπονήθηκαν το 1872 από τον αρχιτέκτονα Παναγιώτη Κάλκο. Η κατασκευή του κτιρίου ολοκληρώθηκε το 1874. Επρόκειτο για ένα διώροφο κεραμοσκεπές κτίριο αυστηρού νεοκλασικού ρυθμού, έντονα επηρεασμένο από την αρχιτεκτονική των Ανακτόρων της πλατείας Συντάγματος και σε συνάφεια με το γειτονικό Βαρβάκειο, έργο επίσης του Κάλκου, που δεν υπάρχει πλέον. Στα πρώτα χρόνια της λειτουργίας του, στο ισόγειο βρίσκονταν καταστήματα, τα οποία νοικιάζονταν για να αυξάνει τα έσοδά του ο δήμος. Οι πρώτες αλλαγές στο κτίριο πραγματοποιήθηκαν το 1901, επί δημαρχίας Σπυρίδωνος Μερκούρη, ενώ το 1935-1937, επί δημαρχίας Κωνσταντίνου Κοτζιά και Αμβρόσιου Πλυτά, προστέθηκε ο 3ος όροφος, αφαιρέθηκαν μια σειρά από διακοσμητικά στοιχεία των όψεων και επενδύθηκε η βάση του κτιρίου με μαρμάρινες πλάκες.

Το κτίριο κηρύχθηκε διατηρητέο από το υπουργείο Πολιτισμού το 1989 και το 1994-1995 πραγματοποιήθηκε η αποκατάστασή του, συμπεριλαμβανομένης της επαναφοράς ορισμένων μορφοπλαστικών στοιχείων του 19ου αιώνα βάσει μελέτης του αρχιτέκτονα Μ. Δανιήλ.

Στη σημερινή του μορφή το κτίριο της Πλατείας Κοτζιά εντυπωσιάζει τον περαστικό, αλλά περισσότερο τον επισκέπτη, ο οποίος αφότου περνά το κατώφλι του μαρμάρινου πρόπυλου και ανεβαίνει τη μεγαλοπρεπή κεντρική σκάλα, εισέρχεται σε ένα μέγαρο που κοσμείται από το 1937 με έργα των Φώτη Κόντογλου και Γιώργου Γουναρόπουλου.
Ο πρώτος έφτιαξε μια μνημειακή τοιχογραφία σε αίθουσες του ισογείου, στην οποία παρελαύνουν αγωνιστές, στρατηγοί, ηγεμόνες, βασιλείς, φιλόσοφοι, καλλιτέχνες, άγιοι. Μυθολογικοί ήρωες όπως ο Θησέας, ιστορικά πρόσωπα της αρχαιότητας όπως ο Φίλιππος και ο Μέγας Αλέξανδρος, βυζαντινοί αυτοκράτορες και πολέμαρχοι όπως ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος, αγωνιστές του 1821 κ.ά.

Ο Γουναρόπουλος δημιούργησε μια τοιχογραφία έκτασης 113 τ.μ., η οποία αναπαριστά την ιστορία της πόλης από την αρχαιότητα μέχρι τη δεκαετία του ’30. Χρειάστηκαν δύο χρόνια για να ολοκληρωθεί το έργο, στο οποίο μπορεί κάποιος να θαυμάσει σκηνές όπως την «Αποθέωση του Περικλή», τους «Περσικούς Πολέμους» ή το «Αθηναϊκό Πανόραμα».

protothema.gr