Αγαπητός Ξάνθης: Η παιδεία μας στα τάρταρα και η μαύρη τρύπα στα σχολεία

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Αγαπητός Ξάνθης, αρχιτέκτονας

«Η μεγαλύτερη επένδυση για μια χώρα είναι η παιδεία», εξαγγέλλουν περισπούδαστα οι πολιτικοί μας. Μάλιστα, ένας (1) από τους δεκαεπτά (17) στόχους των ΟΗΕ για την σημαντική αειφόρο ανάπτυξη είναι η παιδεία (4η θέση, περί ποιοτικής παιδείας). Πλούσια λόγια, αποτέλεσμα όμως κάτω του μετρίου στη χώρα μας.

Εξηγούμαι:

Ο δε Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης (ΔΑΑ), (αγγλικά: Human Development Index, HDI) είναι στατιστικός δείκτης ο οποίος χρησιμοποιείται για να κατατάσσει τις χώρες με βάση την «ανθρώπινη ανάπτυξη».

Ο ΔΑΑ μετράει τα επιτεύγματα μιας χώρας στις τρεις βασικές συνιστώσες της ανθρώπινης ανάπτυξης (σχ: https://el.wikipedia.org/wiki)

• Μια μεγάλης διάρκειας και υγιή ζωή, όπως χαρακτηρίζεται από το προσδόκιμο ζωής στην γέννηση
• Γνώση και μόρφωση, όπως χαρακτηρίζεται από το ποσοστό αναλφαβητισμού και το αναμενόμενο βαθμό εκπαίδευσης
• Μια ευπρεπή ποιότητα ζωής, όπως χαρακτηρίζεται από το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) κατά κεφαλήν και την αγοραστική ισότιμη δύναμη.

Κάθε χρόνο, τα μέλη του ΟΗΕ καταχωρούνται και κατατάσσονται σύμφωνα με το ΔΑΑ τους.

Διακρίνουμε έτσι ότι η Παιδεία μέσω της εκπαίδευσης παίζει σημαντικό ρόλο ως προς τη στάθμη ποιότητας της ζωής και κυρίως ως προς τον συντελεστή ανάπτυξης και ευημερίας ενός τόπου.

Το προλογικό αυτό σημείωμα έρχεται να αποδώσει την θλίψη και την απογοήτευση όταν πρόσφατα δημοσιεύτηκαν τα αποτελέσματα της «PISA 2025» που περιγράφει την χαμηλή ελληνική σχετική επίδοση από την ιστορία του συγκεκριμένου θεσμού.

Τι είναι όμως το πρόγραμμα «PISA»;

Είναι ένα πρόγραμμα που οργανώνεται κάθε τρία χρόνια από το 2000 από τον ΟΟΣΑ και έχει βασικό στόχο να διερευνήσει τι μπορεί να κάνει ένας/μια 15χρόνος/νη μαθητής/τρια με όσα έχει μάθει στο σχολείο. Δηλαδή, ποιες δεξιότητες έχει αποκτήσει για να αντιμετωπίσει, να επιλύσει θέματα της καθημερινής ζωής. Κυρίως εξετάσθηκαν οι μαθητές στους τομείς: 1. ανάγνωσης, 2. μαθηματικών και 3. φυσικών επιστημών.

Τα σημερινά αποτελέσματα εκθέτουν τη χώρα μας πολύμορφα. Έχουμε χάσει 60 μονάδες στην ανάγνωση από το 2009, 42 στα μαθηματικά επίσης από το 2009 και 39 στις φυσικές επιστήμες από το 2006. Υπάρχουν δυστυχώς στον ελληνικό έγγραφο τύπο ποικίλα σχόλια που τοποθετούν το ελληνικό σχολείο σε μια αναντιστοιχία με την κοινωνία, στην αδιαφορία των παιδιών μας στη γενική γνώση με αποτέλεσμα στην σχετική ένδειξη ότι το σχολείο είναι πιθανά και χάσιμο χρόνου. Μάλιστα διατυπώνεται ευρύτερα ότι οι μαθητές αισθάνονται ένα δυσχερές κλίμα στο σχολείο τους και οι δε καθηγητές δεν έχουν την εκπαιδευτική πληρότητα στις σύγχρονες προκλήσεις. Επίσης η έλλειψη εκπαιδευτικού προσωπικού και βοηθητικού είναι δεδομένη όπως επίσης και τα συμπληρωματικά βοηθήματα (βιβλιοθήκες, εργαστήρια, κα.) σχεδόν σε όλα τα περιφερειακά σχολεία.

Ο δε θεσμός «PISA» γίνεται δεκτός με καχυποψία και πολλές φορές με αδράνεια αναγνώρισης από τους εμπλεκόμενους, βάζοντας ουσιαστικά όλο το σύστημα της εκπαίδευσης στην Ελλάδα σε μια αναθεωρητική σκέψη, ακόμη και στο πεδίο της εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών (βλ. σχετ. Λακάσας, Α., Η μαύρη τρύπα του σχολείου. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 13. Σεπτεμβρίου.2026. σ.26).

Η δε εμφανιζόμενη διαρκής αντιπαράθεση περί «αξιολόγησης» μεταξύ των εκπαιδευτικών και του Υπ. Παιδείας αφήνει μια αρνητική αντανάκλαση στις αίθουσες του σχολείου με την επείγουσα έκκληση περί «ήρεμων νερών» και στην εκπαίδευση.

Εξάλλου σήμερα η γνώση είναι πολύμορφη, διεπιστημονική, αποκαλυπτική, ερευνητική και μεθοδική είτε δια ζώσης, είτε ψηφιακή ή και τα δύο. Άρα, η ανάδειξη της γνώσης ως θεμέλιο συμπεριφοράς και δημιουργίας είναι το καλύτερο μείγμα για την αποδοχή της σκέψης ως τροφός ενός ποιοτικού, ενεργού πολίτη.

Αλλά και το οικογενειακό περιβάλλον παίζει το ρόλο του, η νηνεμία μέσα στο σπίτι, η αναγνωστική κουλτούρα προσδίδει στην άλλη γωνία του εκπαιδευτικού τετραγώνου τη δικής της βαρύνουσα σημασία.

Εκπαιδευτικοί, Μαθητές, Γονείς και Διοίκηση είναι ένα ισόπλευρο τετράγωνο που οφείλει να επικοινωνεί, να συνεορτάζεται προς όφελος της νέας γενιάς. Το σχολείο πρέπει να είναι φυτώριο σκέψης, γνώσης και μάθησης. Δεν μπορεί να είναι «στατικό κουτί» μάθησης χωρίς την αισθητική στην εκπαίδευση, την έρευνα, τον στοχασμό, την εξόρυξη των νέων προκλήσεων και την πραγματική κατάκτηση της γνώσης. Ένα σχολείο «Φάρος» και όχι άφωτη χρονική νησίδα!!

Τα αναλυτικά εκπαιδευτικά προγράμματα οφείλουν να ακολουθούν τις σύγχρονες προκλήσεις της ΤΝ, της κλιματικής αλλαγής, της γλώσσας, της πολυπολιτισμικής διάστασης, των νέων απειλών της ανθρωπότητας, των αξιών και των κανόνων της σε μια αδιάκοπη διαδραστική φόρμα υπηρεσίας και προσφοράς αγαθού.

Καταλήγοντας,

Τα ερωτήματα που μπαίνουν σαν απάντηση στα αποκαρδιωτικά αποτελέσματα της «PISA 2025» για τη χώρα μας είναι:

1. Το περιεχόμενο της διδασκαλίας
2. Το περιβάλλον διδασκαλίας
3. Το γιατί το διδάσκουμε
4. Το πώς το διδάσκουμε, και
5. Ποιο το όφελος στην σύγχρονη κοινωνία της ανάγνωσης αλλά και του διαδικτύου!

Αυτά για την εκπαίδευση μας. Και ελπίζω να…