Ράνια Ζαχαροπούλου: «Η Ρόδος δίνει τη μάχη για να γίνει πρότυπο αυθεντικότητας»

Βαρβάρα Μπογδάνου

Η προστασία της νόμιμης επιχειρηματικότητας και του ίδιου του καταναλωτή βρίσκεται στο επίκεντρο της προσπάθειας που ξεκινά στο νησί μέσα από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Authenticities».

Κάθε φορά που επιλέγουμε ένα προϊόν, στην πραγματικότητα επιλέγουμε κάτι περισσότερο από ένα αντικείμενο. Επιλέγουμε την εμπιστοσύνη, την ποιότητα, τον κόπο ενός ανθρώπου που δημιούργησε, επένδυσε και πίστεψε στην αξία της δουλειάς του. Όταν όμως στη θέση του αυθεντικού μπαίνει η απομίμηση, το τίμημα δεν το πληρώνει μόνο η επιχείρηση που ζημιώνεται. Το πληρώνει ο καταναλωτής, η τοπική οικονομία, οι εργαζόμενοι, ακόμη και η ίδια η εικόνα ενός τόπου που θέλει να ξεχωρίζει για την ποιότητα και την αξιοπιστία του.

Η Ρόδος, ένας προορισμός που έχει χτίσει τη φήμη του πάνω στη φιλοξενία και την αυθεντική εμπειρία, καλείται σήμερα να δώσει τη δική της μάχη απέναντι στα προϊόντα «μαϊμού». Όχι μόνο για να προστατεύσει την αγορά της, αλλά και για να υπερασπιστεί τις αξίες που τη χαρακτηρίζουν.

Με αφορμή τη συμμετοχή του νησιού στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Authenticities», η Ράνια Ζαχαροπούλου, Υπεύθυνη Επικοινωνίας του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ), μιλά για μια καθημερινή μάχη που αφορά όλους μας. Μια μάχη για την προστασία της αυθεντικότητας, της δημιουργίας, της νόμιμης επιχειρηματικότητας και τελικά, της εμπιστοσύνης που θέλουμε να έχουμε σε ό,τι αγοράζουμε και χρησιμοποιούμε.

• Πόσο σοβαρό είναι σήμερα το πρόβλημα των απομιμητικών προϊόντων στην Ελλάδα κα Ζαχαροπούλου και ποια είναι η εικόνα ειδικά για τη Ρόδο; Υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν την έκταση του φαινομένου;

Η αλήθεια είναι ότι δεν διαθέτουμε σήμερα μια πλήρη και ακριβή αποτύπωση του μεγέθους του προβλήματος αποκλειστικά για τη Ρόδο. Ωστόσο, υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι πρόκειται για ένα διαρκές και υπαρκτό φαινόμενο, ιδιαίτερα σε περιοχές με έντονη εμπορική και τουριστική δραστηριότητα. Οι πρόσφατοι έλεγχοι των αρμόδιων αρχών στη Ρόδο οδήγησαν σε κατασχέσεις απομιμητικών προϊόντων και στην επιβολή σημαντικών προστίμων, γεγονός που δείχνει ότι η αγορά εξακολουθεί να αποτελεί στόχο των κυκλωμάτων διακίνησης απομιμήσεων.

Σύμφωνα με στοιχεία μελέτης του Ευρωπαϊκού Γραφείου Διανοητικής Ιδιοκτησίας – European Union Intellectual Property Office (EUIPO),που εκπονήθηκε το 2026, οι απώλειες στην Ελλάδα ανά έτος εξ αιτίας της πειρατείας έχουν ως εξής: Βιομηχανία ένδυσης: 267 εκ. € Βιομηχανία καλλυντικών: 80 εκ. € Βιομηχανία παιγνιδιών: 3 εκ. € Τσάντες χειρός + Κοσμήματα + Ρολόγια: 76 εκ. €. Το πρόβλημα, όμως, δεν είναι ούτε μόνο τοπικό, ούτε μόνο Ελληνικό. Το πρόβλημα είναι Ευρωπαϊκό. Σύμφωνα με μελέτες του EUIPO, οι απομιμήσεις κοστίζουν κάθε χρόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση περίπου 16 δισ. ευρώ σε απώλειες πωλήσεων μόνο στους κλάδους ένδυσης, καλλυντικών και παιχνιδιών, ενώ συνδέονται με σχεδόν 200.000 χαμένες θέσεις εργασίας.

Για έναν διεθνή τουριστικό προορισμό όπως η Ρόδος, το ζήτημα αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία, γιατί δεν επηρεάζει μόνο τις νόμιμες επιχειρήσεις και τα δημόσια έσοδα, αλλά και τη συνολική εικόνα του προορισμού ως τόπου που προσφέρει ποιότητα, αξιοπιστία και αυθεντικές εμπειρίες. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που η συμμετοχή της Ρόδου στο πρόγραμμα «Authenticities» είναι τόσο σημαντική. Μέσα από την ενημέρωση των καταναλωτών και τη συνεργασία των φορέων, θα αποκτήσουμε τα επόμενα χρόνια σαφέστερη εικόνα για την έκταση του φαινομένου και, κυρίως, πιο αποτελεσματικά εργαλεία για την αντιμετώπισή του.

Για όσους δεν το γνωρίζουν, το project AUTHENTICITIES αποτελεί μια συντονισμένη προσπάθεια του EUIPO, σε στενή συνεργασία με τα γραφεία Διανοητικής Ιδιοκτησίας των χωρών μελών της ΕΕ, για την καλλιέργεια στους Ευρωπαίους πολίτες νοοτροπία αγοράς αποκλειστικά αυθεντικών προϊόντων, προκειμένου να προστατευθούν οι Ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και η ευρωπαϊκή οικονομία από την παραβίαση των Δικαιωμάτων Διανοητικής Ιδιοκτησίας.

• Ποια είναι η μεγαλύτερη οικονομική ζημιά από τα προϊόντα «μαϊμού»; Τα διαφυγόντα έσοδα των επιχειρήσεων, η απώλεια φορολογικών εσόδων ή οι θέσεις εργασίας που χάνονται;

Όλες αυτές οι συνέπειες είναι σημαντικές και αλληλένδετες. Ωστόσο, θεωρώ ότι η μεγαλύτερη ζημιά είναι η υπονόμευση της νόμιμης οικονομικής δραστηριότητας. Όταν ένα απομιμητικό προϊόν αντικαθιστά ένα γνήσιο, ζημιώνεται η επιχείρηση που επενδύει σε έρευνα, καινοτομία,ποιότητα και θέσεις εργασίας. Οι ΜμΕ είναι ιδιαιτέρως ευάλωτες καθώς έχουν μικρή δυνατότητα παρακολούθησης και επιβολής των δικαιωμάτων τους ως προς τα design τους. Παράλληλα, το Δημόσιο χάνει φορολογικά έσοδα και δημιουργούνται συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού. Σε έναν τουριστικό προορισμό όπως η Ρόδος, το φαινόμενο επηρεάζει και την εικόνα της τοπικής αγοράς, γεγονός που έχει ευρύτερες επιπτώσεις στην οικονομία.

• Ποιο είναι το πραγματικό κόστος που πληρώνει τελικά ο καταναλωτής, ακόμη κι αν αρχικά θεωρεί ότι αγοράζει ένα φθηνότερο προϊόν;

Το φθηνότερο προϊόν συχνά αποδεικνύεται τελικά ακριβότερο. Η χαμηλή ποιότητα σημαίνει μικρότερη διάρκεια ζωής, απουσία εγγύησης, έλλειψη τεχνικής υποστήριξης και αυξημένο κίνδυνο βλάβης. Επιπλέον, ο καταναλωτής δεν γνωρίζει συνήθως τις συνθήκες υπό τις οποίες παρήχθη το προϊόν ούτε αν πληροί τις βασικές προδιαγραφές ασφάλειας. Άρα, το πραγματικό κόστος δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά και ζήτημα ασφάλειας και αξιοπιστίας.

• Ένα από τα πιο σοβαρά ζητήματα που αναδεικνύονται είναι οι κίνδυνοι για την υγεία και την ασφάλεια. Ποια απομιμητικά προϊόντα θεωρείτε σήμερα πιο επικίνδυνα για τον καταναλωτή;

Όπως ήδη είπαμε, ένα απομιμητικό προϊόν δεν προκαλεί μόνο οικονομική ζημιά· μπορεί να θέσει σε κίνδυνο ακόμη και ανθρώπινες ζωές. Τα απομιμητικά προϊόντα συχνά κατασκευάζονται χωρίς ποιοτικούς ή εργαστηριακούς ελέγχους. Μπορεί να περιέχουν μη ασφαλή χημικά, υλικά ακατάλληλα για χρήση ή εξαρτήματα που δεν πληρούν τις προβλεπόμενες προδιαγραφές. Τα πιο επικίνδυνα είναι εκείνα που έρχονται σε άμεση επαφή με τον άνθρωπο ή επηρεάζουν την ασφάλειά του. Σε αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται τα καλλυντικά, τα φάρμακα, τα παιχνίδια, οι ηλεκτρικές συσκευές, οι φορτιστές και τα ανταλλακτικά αυτοκινήτων. Μιλάμε για προϊόντα που μπορούν να προκαλέσουν τραυματισμούς, αλλεργικές αντιδράσεις, εγκαύματα, ηλεκτροπληξία ή σοβαρά ατυχήματα.

Για να σας δώσω ένα παράδειγμα: σε κατάσχεση απομιμητικών επώνυμων προϊόντων πολυτελείας διαπιστώθηκε ότι οι αγκράφες ζωνών ήταν κατασκευασμένες από μόλυβδο και επικαλυμμένες με φύλλο μετάλλου. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο καταναλωτής θα ερχόταν σε επαφή με καρκινογόνο υλικό. Θεωρώ περιττό να συζητήσουμε για τα φάρμακα τα οποία διακινούνται διαδικτυακά και υπόσχονται θαύματα ενώ στην πραγματικότητα είναι άκρως επικίνδυνα.

Η προστασία του καταναλωτή απέναντι σε τέτοιους κινδύνους είναι βασική προτεραιότητα κάθε σύγχρονης πολιτικής κατά των απομιμήσεων.

• Πόσο εύκολο είναι σήμερα για έναν καταναλωτή να ξεχωρίσει ένα αυθεντικό προϊόν από ένα απομιμητικό, ιδιαίτερα όταν η απομίμηση είναι εξαιρετικά πιστή;

Η πραγματικότητα είναι ότι οι απομιμήσεις γίνονται ολοένα και πιο ακριβείς και πειστικές. Δεν είναι πάντα εύκολο για τον μέσο καταναλωτή να διακρίνει τη διαφορά. Γι’ αυτό και η αγορά από αξιόπιστα σημεία πώλησης και εξουσιοδοτημένους αντιπροσώπους αλλά και η ενημέρωση του κοινού, είναι σήμερα πιο σημαντικές από ποτέ. Βεβαίως, έχουμε περιπτώσεις όπου οι καταναλωτές δεν εξαπατώνται.Σύμφωνα επίσης με μελέτη του EUIPO, 13% των ευρωπαίων αγοράζει σκοπίμως απομιμητικά προϊόντα με το ποσοστό να ανεβαίνει στο 26% για τις ηλικίες 15 - 24 ετών.

• Ποιοι είναι οι βασικοί τρόποι με τους οποίους πρέπει να ελέγχει ο καταναλωτής ένα προϊόν πριν το αγοράσει;

Ο καταναλωτής πρέπει να δίνει προσοχή στην προέλευση του προϊόντος, στο κατάστημα ή στην ηλεκτρονική πλατφόρμα από όπου αγοράζει, στην τιμή όταν αυτή είναι υπερβολικά χαμηλή σε σχέση με την αγορά, και στην ύπαρξη νόμιμων παραστατικών. Επίσης, πρέπει να ελέγχει τις ενδείξεις συμμόρφωσης, τις πληροφορίες του κατασκευαστή και, όπου υπάρχουν, τους μηχανισμούς αυθεντικοποίησης, όπως QR codes ή ειδικές ετικέτες γνησιότητας.

• Υπάρχει η αντίληψη ότι τα προϊόντα-«μαϊμού» αφορούν κυρίως ρούχα, παπούτσια, τσάντες και αξεσουάρ. Πόσο ευρύτερο είναι στην πραγματικότητα το φαινόμενο και πόσο συμβάλει σε αυτό το ηλεκτρονικό εμπόριο;

Η πραγματικότητα είναι ότι το φαινόμενο είναι πολύ ευρύτερο. Σήμερα συναντάμε απομιμήσεις σχεδόν σε κάθε κατηγορία προϊόντων: από καλλυντικά και ηλεκτρονικά είδη έως ανταλλακτικά αυτοκινήτων και είδη καθημερινής χρήσης. Το ηλεκτρονικό εμπόριο έχει διευκολύνει την πρόσβαση των καταναλωτών σε νόμιμα προϊόντα, αλλά ταυτόχρονα έχει προσφέρει νέες δυνατότητες διακίνησης απομιμήσεων μέσω ανώνυμων ή μη επαρκώς ελεγχόμενων καναλιών πώλησης. Γι’ αυτό απαιτείται συνεχής επαγρύπνηση και συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων.

• Τι ακριβώς αλλάζει στην πράξη με την ένταξη της Ρόδου στο πρόγραμμα «Authenticities»; Τι θα δει διαφορετικό ο καταναλωτής και ο επιχειρηματίας τα επόμενα δύο χρόνια;

Η ένταξη της Ρόδου στο πρόγραμμα αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία. Στόχος είναι να ενισχυθεί η ενημέρωση των καταναλωτών, να αναδειχθούν οι επιχειρήσεις που επενδύουν στην αυθεντικότητα και να αναπτυχθούν συνεργασίες μεταξύ δημόσιων φορέων, επιχειρηματικής κοινότητας και τοπικής κοινωνίας. Ο καταναλωτής θα δει περισσότερες δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης, ενώ οι επιχειρήσεις θα έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν σε πρωτοβουλίες που ενισχύουν την αξιοπιστία και την ανταγωνιστικότητά τους.

• Πώς θα αξιολογηθεί η επιτυχία της δράσης στη Ρόδο; Θα υπάρχουν μετρήσιμοι στόχοι, όπως μείωση του παραεμπορίου, αύξηση των ελέγχων ή αλλαγή στη συμπεριφορά των καταναλωτών;

Η επιτυχία μιας τέτοιας πρωτοβουλίας πρέπει να αξιολογείται με συγκεκριμένους δείκτες. Αυτοί μπορεί να περιλαμβάνουν τον αριθμό των επιχειρήσεων που συμμετέχουν, το επίπεδο ενημέρωσης των καταναλωτών, την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ φορέων, καθώς και στοιχεία που σχετίζονται με τους ελέγχους και την καταπολέμηση της διακίνησης απομιμήσεων. Το σημαντικότερο όμως είναι να δημιουργηθεί μια κουλτούρα υπέρ της αυθεντικότητας και της υπεύθυνης κατανάλωσης.

• Μπορεί η Ρόδος να γίνει πραγματικά πρότυπο στην Ελλάδα για την καταπολέμηση των απομιμήσεων και την προστασία της αυθεντικότητας; Και τι χρειάζεται για να συμβεί αυτό;

Πιστεύω ότι μπορεί. Η Ρόδος είναι ένας διεθνώς αναγνωρισμένος τουριστικός προορισμός με ισχυρή επιχειρηματική κοινότητα και μεγάλη επισκεψιμότητα. Αν ενώσουμε δυνάμεις – δημόσιοι φορείς, επιχειρήσεις, επιμελητήρια, καταναλωτές και εκπαιδευτική κοινότητα – μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα πρότυπο οικοσύστημα που προωθεί την αυθεντικότητα, προστατεύει τον καταναλωτή και ενισχύει τη νόμιμη οικονομία. Η επιτυχία θα έρθει μέσα από τη συνεργασία, τη συνέπεια και τη διαρκή ενημέρωση. Η αυθεντικότητα δεν είναι μόνο οικονομική αξία· είναι στοιχείο ποιότητας, αξιοπιστίας και πολιτισμού.

Ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας τους επόμενους μήνες πρόκειται να διοργανώσει σεμινάριο για τις Αρχές Επιβολής (Τελωνεία, Λιμεναρχεία, Αστυνομία, Οικονομική Αστνομία) μέσα από τα οποία οι διωκτικές αρχές θα ενημερωθούν για τον εντοπισμό και των παραποιημένων / απομιμητικών προϊόντων αλλά και για τους τρόπους εξαπάτησης των αρχών

Επίσης εκπαιδευτικές δράσεις για τα σχολεία της Ρόδου μέσα από τις οποίες οι μαθητές θα ενημερωθούν για τα παραποιημένα προϊόντα, για τους κινδύνους που ενδέχεται να προκύψουν από την κατανάλωσή τους αλλά και για την οικονομική ζημιά που προκαλούν στην τοπική κοινωνία.

Η καταπολέμηση των απομιμητικών προϊόντων είναι ένας διαρκής αγώνας που απαιτεί επιμονή, συνεργασία και εγρήγορση. Όταν κράτος, επιχειρήσεις και καταναλωτές ενώνουν τις δυνάμεις τους, μπορούμε να προστατεύσουμε την καινοτομία, να στηρίξουμε τη νόμιμη επιχειρηματικότητα και να διασφαλίσουμε μια πιο δίκαιη και υγιή αγορά για όλους.

• Η Ράνια Ζαχαροπούλου είναι Υπεύθυνη Επικοινωνίας του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ) με BSc στο Marketing Management και στη Διοίκηση Τουρισμού. Από το 2020 είναι Project Manager του Authenticity Project στην Ελλάδα, υπεύθυνη για την ένταξη των Δήμων Θεσσαλονίκης, Μυκόνου, Κέρκυρας, Αργοστολίου και Ρόδου στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Authenticity.