Γιάννης Σάββας: Ξενοδοχειακές επενδύσεις στη Ρόδο χωρίς εργαζόμενους;

Rodiaki NewsRoom

Με αφορμή τις συνεχείς ανακοινώσεις για νέες ξενοδοχειακές επενδύσεις και τις κρατικές ενισχύσεις που τις συνοδεύουν, ο εκπαιδευτικός Γιάννης Σάββας καταθέτει μέσω επιστολής του στη «Ροδιακή» τις απόψεις και τους προβληματισμούς του για την κατάσταση που επικρατεί στην αγορά εργασίας του τουρισμού.

Βασιζόμενος στην εμπειρία του από την εκπαίδευση εργαζομένων του ξενοδοχειακού κλάδου, αναδεικνύει το χάσμα ανάμεσα στην αναπτυξιακή πολιτική και στις πραγματικές συνθήκες απασχόλησης, ενώ διατυπώνει συγκεκριμένες προτάσεις για τη σύνδεση των επενδυτικών κινήτρων με τη δημιουργία ποιοτικών και καλύτερα αμειβόμενων θέσεων εργασίας.

Στην επιστολή του αναφέρει συγκεκριμένα:

«Ως εκπαιδευτικός, κυρίως σε δομές που απευθύνονται σε ενήλικες μαθητές, είχα την ευκαιρία να συναναστραφώ με εργαζόμενους, απασχολούμενους κυρίως στον ξενοδοχειακό τομέα. Έτσι μπόρεσα να καταλάβω κάποια πράγματα που απασχολούν αυτή την ομάδα εργαζομένων, που φυσικά είναι και η μεγαλύτερη στο νησί.

Επειδή τον τελευταίο καιρό πανηγυρικά άρθρα μας ενημερώνουν πως νέες ξενοδοχειακές επενδύσεις εκατομμυρίων ευρώ παίρνουν το «πράσινο φως» στην Ελλάδα, με έμφαση σε νέα πολυτελή πεντάστερα συγκροτήματα, ανακαινίσεις (repositioning) και εντάξεις στον Αναπτυξιακό Νόμο, δεν άντεξα στον πειρασμό και παραθέτω μερικές σκέψεις με σκοπό να συμβάλει και η ταπεινότητά μου σ’ έναν διαχρονικό διάλογο που δεν έχει καταλήξει ακόμη σε κάποια αποτελέσματα.

Ο Αναπτυξιακός Νόμος (ν. 4887/2022 «Ελλάδα Ισχυρή Ανάπτυξη») είναι το βασικό εργαλείο της Πολιτείας για τη χορήγηση κρατικών ενισχύσεων σε ξενοδοχειακές επενδύσεις και προβλέπει ενισχύσεις έως και το 75% του προϋπολογισμού της επένδυσης, με στόχο (λέει) την πράσινη μετάβαση, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, τη στήριξη των περιοχών δίκαιης μετάβασης κ.λπ.

Ο Νόμος αυτός προβλέπει χρηματοδότηση από εθνικούς πόρους μέσω του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων και συγχρηματοδοτούμενους πόρους από την Ευρωπαϊκή Ένωση (όπως το ΕΣΠΑ και το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης).

Οι Μορφές Ενίσχυσης αφορούν τα χρήματα ή τα κίνητρα που δεν δίνονται μόνο ως άμεση επιχορήγηση/επιδότηση κεφαλαίου, αλλά περιλαμβάνουν επίσης φορολογικές απαλλαγές, επιδότηση χρηματοδοτικής μίσθωσης (leasing) και επιδότηση μισθολογικού κόστους.

Ο Αναπτυξιακός Νόμος λοιπόν συνδέεται άμεσα με τους εργαζομένους μέσω της επιδότησης του μισθολογικού κόστους για τη δημιουργία νέων ποιοτικών θέσεων εργασίας. Παρέχεται δηλαδή οικονομική ενίσχυση για την κάλυψη μέρους του μισθολογικού κόστους των νέων θέσεων εργασίας που δημιουργούνται από την υλοποίηση του εκάστοτε επενδυτικού σχεδίου.

Στην πραγματικότητα, αυτό που παρατηρείται στον ξενοδοχειακό τομέα είναι να προσφέρονται θέσεις εργασίας χαμηλά αμειβόμενες που δεν καλύπτονται, με αποτέλεσμα να γίνεται μετάκληση φτηνού εργατικού δυναμικού.

Πώς λοιπόν εφαρμόζεται η πρόνοια του νόμου για τη στήριξη των περιοχών;

Ουσιαστικά, η αντίθεση ανάμεσα στη «θεωρία» του νόμου και την πραγματικότητα της αγοράς εργασίας στον τουρισμό αποτυπώνει ανάγλυφα ένα μεγάλο συστημικό πρόβλημα.

Το φαινόμενο (χαμηλοί μισθοί, κενές θέσεις, εισαγωγή εργαζομένων από τρίτες χώρες) συμβαίνει επειδή ο νόμος ελέγχει μόνο μαθηματικούς τύπους (ποσότητα) και όχι την ελκυστικότητα των θέσεων εργασίας.

Για να πάρει το ξενοδοχείο την επιδότηση, ο ελεγκτής του Υπουργείου κοιτάζει τις καταστάσεις της Επιθεώρησης Εργασίας (ΕΡΓΑΝΗ). Αν το επενδυτικό σχέδιο προέβλεπε π.χ. 10 νέες θέσεις εργασίας, πρέπει να φαίνονται 10 προσλήψεις πλήρους απασχόλησης.

Για τον νόμο, ο εργαζόμενος είναι ένας «αριθμός» που ασφαλίζεται και πληρώνεται βάσει της Εθνικής Γενικής Συλλογικής Σύμβασης ή της αντίστοιχης κλαδικής. Αν ο μισθός αυτός δεν «ελκύει» Έλληνες εργαζόμενους λόγω ακρίβειας ή συνθηκών, η επιχείρηση στρέφεται νόμιμα πλέον σε μετακλητούς εργαζόμενους για να μην χάσει την επιδότηση (αφού ο νόμος απαιτεί να είναι γεμάτες οι θέσεις, αλλιώς επιβάλλει πρόστιμα και επιστροφή χρημάτων).

Μπορεί, δηλαδή, ο Αναπτυξιακός Νόμος να πετυχαίνει τον ποσοτικό του στόχο (να χτιστούν ξενοδοχεία και να γίνουν προσλήψεις), αλλά αδυνατεί να επιλύσει το ποιοτικό και κοινωνικό πρόβλημα της τουριστικής αγοράς εργασίας, καθώς δεν αποτελεί εργαλείο άσκησης κοινωνικής ή μισθολογικής πολιτικής. Και εδώ που τα λέμε, ο ξενοδόχος είναι ο τελευταίος που θα ενδιαφερθεί γι’ αυτό…

Πώς μπορεί να λυθεί το πρόβλημα;

Οι παρακάτω ενδιαφέρουσες προτάσεις προέκυψαν μετά από «διάλογο» με την ΑΙ… ΝΑΙ! Η ΑΙ δεν έχει δεσμεύσεις και κωλύματα… ψάχνει, αναλύει, προτείνει…

Ερώτημα λοιπόν:

Μπορεί να γίνει υποχρεωτική επιβολή για την πρόσληψη ντόπιων εργαζομένων;

Η απάντηση στο ερώτημα είναι νομικά όχι! Δεν μπορεί να επιβληθεί υποχρεωτική πρόσληψη αποκλειστικά ντόπιων εργαζομένων. Μια τέτοια ρύθμιση προσκρούει άμεσα στο Ευρωπαϊκό Δίκαιο και συγκεκριμένα στη Θεμελιώδη Αρχή της Ελεύθερης Κυκλοφορίας των Εργαζομένων (Άρθρο 45 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της ΕΕ). Οποιαδήποτε διάταξη ευνοεί εργαζόμενους με κριτήριο την εντοπιότητα ή την εθνικότητα θεωρείται παράνομη διάκριση και ακυρώνεται αμέσως από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια.

Το πρόβλημα, ωστόσο, μπορεί να λυθεί όχι με απαγορεύσεις, αλλά με την αναθεώρηση των κινήτρων του ίδιου του Αναπτυξιακού Νόμου και την αυστηροποίηση των ελέγχων.

Εναλλακτικές Λύσεις

Για να σταματήσει η επιδότηση χαμηλά αμειβόμενων θέσεων εργασίας και η υποκατάστασή τους από φθηνό εισαγόμενο δυναμικό, το κράτος μπορεί να χρησιμοποιήσει τα εξής εργαλεία:

1. Σύνδεση της επιδότησης με το ύψος του μισθού (όχι με τον κατώτατο)

Αντί ο νόμος να επιδοτεί οποιαδήποτε θέση εργασίας, μπορεί να θέτει ως όρο ότι η επιδότηση του μισθολογικού κόστους θα δίνεται μόνο εάν ο μισθός είναι ανώτερος από την Κλαδική Συλλογική Σύμβαση.

Το αποτέλεσμα: Οι επιχειρήσεις θα αναγκαστούν να προσφέρουν ελκυστικούς μισθούς για να πάρουν την κρατική ενίσχυση, προσελκύοντας αυτόματα τους ντόπιους εργαζόμενους.

2. Μοριοδότηση «Έμμεσης Εντοπιότητας» (Νόμιμος Τρόπος)

Αν και δεν μπορείς να απαγορεύσεις την πρόσληψη μη ντόπιων, μπορείς να μοριοδοτείς θετικά στην αξιολόγηση τις επιχειρήσεις που αποδεδειγμένα συνεργάζονται με τοπικούς φορείς απασχόλησης και σωματεία ή δεσμεύονται να παρέχουν δωρεάν ποιοτική στέγαση.

3. Αυστηρά αντικίνητρα στις μετακλήσεις για επιδοτούμενους

Το κράτος μπορεί να θεσπίσει κανόνα που λέει: «Αν μια επιχείρηση έχει λάβει έγκριση Αναπτυξιακού Νόμου με σκοπό τη δημιουργία θέσεων εργασίας, χάνει το δικαίωμα εισαγωγής (μετάκλησης) εργαζομένων από τρίτες χώρες για τις συγκεκριμένες επιδοτούμενες θέσεις».

Αυτό θα ανάγκαζε τα ξενοδοχεία να βρουν προσωπικό από την εγχώρια αγορά εργασίας.

4. Υποχρεωτική επέκταση των τοπικών κλαδικών συμβάσεων

Η λύση βρίσκεται συχνά εκτός Αναπτυξιακού, στο Υπουργείο Εργασίας. Αν οι Τοπικές Συλλογικές Συμβάσεις Εργασίας κηρύσσονται άμεσα υποχρεωτικές για όλους τους εργοδότες της περιοχής και περιλαμβάνουν αξιοπρεπείς μισθούς και επιδόματα, καμία επιχείρηση δεν θα μπορεί να λειτουργήσει με χαμηλότερες αμοιβές.

5. Ρήτρες «Στέγασης και Διαβίωσης»

Ένας από τους βασικούς λόγους που οι ντόπιοι ή οι Έλληνες εργαζόμενοι απορρίπτουν τις θέσεις είναι το κόστος στέγασης. Ο Αναπτυξιακός θα μπορούσε να επιδοτεί κατά προτεραιότητα (ή να θέτει ως υποχρέωση) τη δημιουργία σύγχρονων υποδομών στέγασης προσωπικού από το ίδιο το ξενοδοχείο, με αυστηρές προδιαγραφές τετραγωνικών ανά άτομο.

Η λύση, λοιπόν, δεν είναι ο εξαναγκασμός, αλλά η αλλαγή των κανόνων του παιχνιδιού. Το κράτος δεν πρέπει να επιδοτεί την απλή «ύπαρξη» μιας θέσης εργασίας, αλλά την ποιότητα και την αμοιβή αυτής της θέσης.

Και αυτό μάλλον δεν είναι αδύνατο… Είναι θέμα αντίληψης…

Ας μη λησμονούμε δε πως το brand name της Ρόδου απαραίτητα περιλαμβάνει τους κατοίκους του νησιού, καθώς αυτοί αποτελούν την ψυχή και την αυθεντικότητα του προορισμού. Η τοπική ταυτότητα, η φιλοξενία και η κουλτούρα των Ροδιτών είναι που δίνουν ζωή στο «τουριστικό προϊόν».

Ευχαριστώ για τη φιλοξενία.

Γιάννης Σάββας
Εκπαιδευτικός»