Γιάννης Σαμαρτζής: Η Παγκόσμια και η Ελληνική Οικονομία σε τροχιά μετάβασης

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Γιάννης Σαμαρτζής,
Οικονομολόγος

Η παγκόσμια οικονομία διανύει μια περίοδο έντονων αλλαγών και προσαρμογών, επηρεαζόμενη από μια σειρά παραγόντων που διαμορφώνουν ένα ασταθές αλλά και δυναμικό περιβάλλον. Μετά από χρόνια σχετικής σταθερότητας, η εμφάνιση κρίσεων, όπως η πανδημία και οι γεωπολιτικές εντάσεις, ανέτρεψαν τις οικονομικές ισορροπίες, επαναφέροντας στο προσκήνιο ζητήματα όπως ο πληθωρισμός και η ενεργειακή ασφάλεια.

Η σύγχρονη οικονομία δεν αποτελεί πλέον ένα στατικό σύστημα παραγωγής και κατανάλωσης, αλλά έναν ζωντανό, παγκόσμιο οργανισμό που βρίσκεται σε κατάσταση διαρκούς μετασχηματισμού. Η μετάβαση από τη βιομηχανική εποχή στην εποχή της πληροφορίας έχει επαναπροσδιορίσει θεμελιώδεις έννοιες, όπως η αξία, η εργασία και η ιδιοκτησία.

Κεντρικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη παίζει η ψηφιακή σύγκλιση. Η τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση και η ρομποτική δεν αλλάζουν απλώς τον τρόπο που παράγονται τα προϊόντα, αλλά μεταβάλλουν ριζικά τη δομή της απασχόλησης. Ενώ η παραγωγικότητα αυξάνεται, προκύπτουν σοβαρά ερωτήματα σχετικά με το μέλλον της εργασίας και την ανάγκη για συνεχή επανειδίκευση του ανθρώπινου δυναμικού

Ένα από τα πιο σημαντικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης οικονομικής συγκυρίας είναι η αύξηση του πληθωρισμού. Οι τιμές βασικών αγαθών και υπηρεσιών έχουν αυξηθεί σημαντικά, επηρεάζοντας άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών. Η αύξηση του κόστους ενέργειας και των πρώτων υλών, λόγω του πολέμου στη Μέση Ανατολή, έχει μετακυλιστεί στην τελική κατανάλωση, δημιουργώντας ένα περιβάλλον οικονομικής πίεσης για τα νοικοκυριά. Παράλληλα, οι μισθολογικές αυξήσεις σε πολλές περιπτώσεις δεν επαρκούν για να αντισταθμίσουν την άνοδο των τιμών, οδηγώντας σε μείωση της αγοραστικής δύναμης.

Οι κεντρικές τράπεζες, προσπαθώντας να περιορίσουν τον πληθωρισμό, έχουν υιοθετήσει πιο αυστηρές νομισματικές πολιτικές, αυξάνοντας τα επιτόκια. Αυτή η στρατηγική έχει ως στόχο τη μείωση της ζήτησης και την επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας, ώστε να συγκρατηθούν οι τιμές. Ωστόσο, η αύξηση του κόστους δανεισμού επηρεάζει αρνητικά τόσο τις επιχειρήσεις όσο και τα νοικοκυριά, περιορίζοντας τις επενδύσεις και την κατανάλωση.

Στην Ευρώπη, η οικονομία παρουσιάζει αντιφατικές τάσεις. Από τη μία πλευρά, η ανεργία παραμένει σε σχετικά χαμηλά επίπεδα, γεγονός που στηρίζει την κοινωνική συνοχή. Από την άλλη, η ανάπτυξη είναι συγκρατημένη και η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή. Οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξημένα κόστη λειτουργίας, ενώ οι καταναλωτές εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί στις δαπάνες τους.

Η ελληνική οικονομία, ειδικότερα, έχει σημειώσει πρόοδο τα τελευταία χρόνια, κυρίως λόγω της ενίσχυσης του τουρισμού, της αύξησης των εξαγωγών και της προσέλκυσης επενδύσεων. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές προκλήσεις. Το υψηλό κόστος ζωής, ιδιαίτερα στη στέγαση και την ενέργεια, επιβαρύνει τα νοικοκυριά, ενώ οι μισθοί παραμένουν σχετικά χαμηλοί σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Επιπλέον, η ανάγκη για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις και ενίσχυση της παραγωγικότητας παραμένει κρίσιμη.

Παρά τις δυσκολίες, αναδύονται και σημαντικές ευκαιρίες. Η ψηφιακή μετάβαση και η πράσινη ανάπτυξη αποτελούν βασικούς άξονες για τη μελλοντική οικονομική πρόοδο. Η αξιοποίηση νέων τεχνολογιών, η επένδυση σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η ενίσχυση της καινοτομίας, μπορούν να συμβάλλουν στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας.

Η στροφή προς την "οικονομία της γνώσης" έχει δημιουργήσει ένα περιβάλλον, όπου η καινοτομία αποτελεί το κύριο όχημα για την ανταγωνιστικότητα, επιτρέποντας σε νεοφυείς επιχειρήσεις να ανατρέπουν ολόκληρους κλάδους μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα.

Η οικονομική μετάβαση της Ελλάδας το 2026 αποτελεί ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, καθώς η χώρα επιχειρεί να μετασχηματίσει το παραγωγικό της μοντέλο από την κατανάλωση και τον τουρισμό προς τις επενδύσεις, την τεχνολογία και την πράσινη ενέργεια.

Το 2026 θεωρείται το "έτος-ορόσημο" για το πρόγραμμα Ελλάδα 2.0, καθώς είναι η καταληκτική ημερομηνία για την απορρόφηση των κονδυλίων.

Όμως, μετά το 2026, η ελληνική οικονομία θα πρέπει να στηριχθεί στις δικές της δυνάμεις, καθώς η "ένεση" ρευστότητας από την Ευρωπαϊκή Ένωση θα αρχίσει να περιορίζεται.

Ωστόσο, η χώρα επενδύει μαζικά στις ΑΠΕ (Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας) και στην αποθήκευση ενέργειας, με στόχο την απανθρακοποίηση και την ενεργειακή αυτονομία.

Έτσι, η Ελλάδα μετατρέπεται σταδιακά σε έναν περιφερειακό ενεργειακό κόμβο και ψηφιακό κέντρο.

Παρά τις διεθνείς αβεβαιότητες, η ελληνική οικονομία επιδεικνύει ανθεκτικότητα:

• Οι επενδύσεις αναμένεται να αυξηθούν φέτος κατά 7,6% περίπου, με το Ταμείο Ανάκαμψης να χρηματοδοτεί έργα υποδομών, ψηφιοποίησης και ενεργειακής αναβάθμισης. Οι επενδύσεις (σε ονομαστικούς όρους) αναμένεται να ανέλθουν στο 17,7% του ΑΕΠ (από 16,4% το 2025), αποτελώντας το υψηλότερο ποσοστό μετά το 2009. Επίσης, προβλέπεται ρυθμός ανάπτυξης γύρω στο 2 %, υψηλότερος από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης.
• Το Δημόσιο Χρέος, σύμφωνα με τα αναθεωρημένα στοιχεία, προβλέπεται να μειωθεί φέτος με ρυθμούς ρεκόρ, περίπου κατά 9 μονάδες, από το 146% του 2025 στο 136,8% του ΑΕΠ. Η μείωση αυτή θα προκύψει: από την πρόωρη αποπληρωμή 7 δισ. ευρώ από το πρώτο δάνειο του πρώτου μνημονίου, από το πρωτογενές πλεόνασμα περίπου 3,2% του ΑΕΠ, από τον πληθωρισμό που θα κυμανθεί μεταξύ 3 - 3,5% και από την αύξηση του ΑΕΠ γύρω στο 2%. Παρόλα αυτά, το ονομαστικό ΑΕΠ προβλέπεται να αυξηθεί κατά 5,2%
• Η ανεργία μειώνεται σταθερά, πέφτοντας περίπου στο 8%, αν και η έλλειψη εξειδικευμένου εργατικού δυναμικού παραμένει "αγκάθι" για την ελληνική οικονομία.

Όμως, παρά τη θετική τροχιά, η μετάβαση δεν είναι χωρίς εμπόδια. Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών παραμένει υψηλό, περίπου 6% του ΑΕΠ, γεγονός που δείχνει ότι η χώρα μας εξακολουθεί να εισάγει περισσότερα προϊόντα από όσα εξάγει. Επιπλέον, η γεωπολιτική αστάθεια και οι κλιματικοί κίνδυνοι (φωτιές, πλημμύρες) απαιτούν συνεχή δημοσιονομική εγρήγορση.

Η ενίσχυση των παγίων επενδύσεων στην Ελλάδα την εξαετία 2020-2025 βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας ανάλυσης της Eurobank Research, η οποία καταγράφει σημαντική ανάκαμψη, αλλά και τις αδυναμίες που εξακολουθούν να υπάρχουν.

Σύμφωνα με τα στοιχεία, η αύξηση των επενδύσεων αποτελεί ένα από τα πιο θετικά σημεία για την πορεία της ελληνικής οικονομίας το 2025, καθώς συνδέεται άμεσα με την ενίσχυση της παραγωγικής βάσης, την αξιοποίηση νέων τεχνολογιών και τη βελτίωση της παραγωγικότητας.

Όπως επισημαίνεται στην έκθεση της Eurobank, ο ακαθάριστος σχηματισμός παγίου κεφαλαίου αυξήθηκε το 2025 με πραγματικό ρυθμό 8,9% και με ρυθμό 10,4% σε τρέχουσες τιμές.

Τα τελευταία έξι χρόνια (2020-2025) το μερίδιο των επενδύσεων παγίων στο ελληνικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) παρουσιάζει ανάκαμψη.

Συγκεκριμένα, από το 11,0% του ονομαστικού ΑΕΠ το 2019, αυξήθηκε στο 16,9% το 2025, συρρικνώνοντας το επενδυτικό κενό έναντι της Ευρωζώνης στις 4,3 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ, από 8,8 μονάδες.

Καταλήγοντας, η σύγχρονη ελληνική οικονομία βρίσκεται σε μια μεταβατική φάση, προσπαθώντας να ισορροπήσει ανάμεσα στις προκλήσεις του παρελθόντος και στις ευκαιρίες του μέλλοντος. Παρά τις δυσκολίες που προκάλεσαν η οικονομική κρίση και οι διεθνείς αναταράξεις, έχουν γίνει σημαντικά βήματα προς τη σταθεροποίηση και την ανάπτυξη. Η ενίσχυση των επενδύσεων, η αξιοποίηση της τεχνολογίας και η στήριξη της καινοτομίας, αποτελούν βασικούς πυλώνες για μια βιώσιμη πορεία.

Ωστόσο, ζητήματα όπως η ανεργία, οι κοινωνικές ανισότητες και η ανάγκη για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις παραμένουν ανοιχτά. Παρόλο που η τεχνολογία παράγει πλούτο, η κατανομή του γίνεται με τέτοιο τρόπο, που συχνά αφήνει πίσω μεγάλα τμήματα του πληθυσμού.

Το μέλλον της ελληνικής οικονομίας εξαρτάται από τη συνέχιση των προσπαθειών για επενδύσεις, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, εξωστρέφεια και κοινωνική συνοχή, ώστε να διασφαλιστεί μια σταθερή και δίκαιη ανάπτυξη για όλους.

Κατά συνέπεια, η ικανότητα ισότιμης προσαρμογής στις συνεχείς αλλαγές και η επένδυση στον ανθρώπινο παράγοντα, παραμένουν τα πιο ισχυρά εργαλεία για τη θωράκιση των νοικοκυριών απέναντι στις αβεβαιότητες του μέλλοντος.