Ηλίας Καραβόλιας: Κατάχρηση εξουσίας και βία της εργασίας

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Ηλίας Καραβόλιας

“Vincit qui se vincit - Κυριαρχεί αυτός που κυριαρχεί στον εαυτό του”, λέει το λατινικό ρητό που διδαχθήκαμε προ πολλών ετών σε βιβλίο Λυκείου. Έπρεπε να βγούμε στην αγορά, όμως, πάλι προ πολλών ετών, για να συνειδητοποιήσουμε τελικά ότι κυριαρχεί πάνω σου ο άλλος: ή το αφεντικό ή ο πελάτης (εξαρτάται αν είσαι μισθωτός ή επαγγελματίας).

Η κατάχρηση εξουσίας - λέει το δημοσίευμα της Λένας Κυριακίδη (https://www.efsyn.gr/oikonomia/elliniki-oikonomia/506170_mastiga-i-katahrisi-exoysias-stoys-horoys-ergasias) - έχει γίνει μάστιγα στους χώρους δουλειάς. Η βία της εντολής, της λεκτικής παρενόχλησης, δεν είναι παρά η βία της ανάγκης να πληρωθείς το μεροκάματο ή να πάρεις τον πελάτη. Και αυτή συντρέχει στο βίο μας - μέσα στις οθόνες - με τη βία των όπλων και των πυραύλων στον πόλεμο: όπως το ακούτε, ναι, υπάρχει πλήρης συσχέτιση.

«Αυτό που με φοβίζει είναι οι αμέτρητοι μικροί Τραμπ που γεννιούνται εκεί έξω», δήλωσε με ειλικρινή φόβο ο Ομπάμα πριν λίγες μέρες, τρομαγμένος από την αλαζονική επίδειξη ηγεμονίας του Τραμπ, πολλαπλώς. Ας μην θεωρήσουμε λοιπόν το δημοσίευμα τόσο άσχετο με τη λαίλαπα του τραμπισμού. Μπορεί ανέκαθεν να υπήρχαν κακοί εργοδότες, σκληρά αφεντικά, μικροφασίστες και αυταρχικοί που βίωναν παραληρήματα επιβολής και καθυποτάξης του εργάτη τους, μικροί σχιζοειδείς ηγεμονίσκοι που καταπίεζαν τον υπάλληλο, όμως η βίαιη μικροφυσική της εξουσίας σε πλανητικό επίπεδο προσγειώνεται πλέον και αυτή έντονα στην καθημερινή εργασιακή ζωή. Μια ζωή που όλο και περισσότερο μας θυμίζει την αρχέγονη σχέση δούλου-αφέντη.

Η εργασιακή αβεβαιότητα και η έλλειψη εισοδήματος δένουν χειροπόδαρα τον χρεωμένο μισθωτό ή μικρομεσαίο. Μπορεί, όπως αναφέρουν τα στοιχεία της Επιθεώρησης Εργασίας, «η εργασιακή βία να συνδέεται ευρύτερα με την οργανωσιακή κουλτούρα και το κλίμα στον χώρο εργασίας», όμως ας μην ξεγελιόμαστε: οι μικροφασίστες υπάρχουν παντού, σε κάθε σκαλί ιεραρχίας, σε κάθε βαθμίδα δομής και εξουσίας.

Και η ηδονική τους απόλαυση να προΐστανται και να διατάσσουν, να ελέγχουν και να τιμωρούν, να αποσπούν μέρος του βίου και της υπεραξίας του άλλου, είναι πλέον αναπόσπαστο κομμάτι του εκφασισμού στο βίο. Ο Φουκώ έλεγε ότι «η εξουσία είναι πανταχού παρούσα, συνδέεται άρρηκτα με τη γνώση και αποτελεί παραγωγική δύναμη». Αυτό ακριβώς συμβαίνει όχι μόνο στον ελληνικό αλλά και στον παγκόσμιο εργασιακό χώρο: η κατάχρηση της εξουσιαστικής ισχύος είναι πλέον μεγάλη «παραγωγική δύναμη».

Χωρίς τον σαδομαζοχισμό της τυφλής υπακοής στην εντολή πειθάρχησης, η παραγωγή χωλαίνει, η υπεραξία δεν αποσπάται, το κέρδος δεν αναδύεται, αυτό είναι το αξίωμα της καπιταλιστικής κυρίαρχης λογικής. Απλά να μην ξεχνάμε: είμαστε και θα είμαστε «οι σχέσεις παραγωγής» μέσα στο σύστημα - με τα καλά και τα κακά που αυτό συνεπάγεται. Μόνο που τώρα η εντατικοποίηση της εργασίας (με αυτοματισμούς, με ΤΝ και ρομποτική) εντείνει και την κατάχρηση της εξουσίας, τη βία της υποταγής και του ευτελισμού στον πενιχρό μισθό και το εξοντωτικό ωράριο.

Οι συνθήκες οργάνωσης και παραγωγής της εργασίας, η πληκτρολόγηση και το κλικάρισμα του σύγχρονου γνωσιακού προλεταριάτου (cognitariato) δεν μείωσαν την απόσταση από το κέντρο παραγωγής και τον αφέντη, τον αόρατο και άγνωστο εργοδότη. Το Πανοπτικό είναι εδώ. Και οι καταγγελίες για κακοποίηση αφορούν πλέον και διαδικτυακό εργοδοτικό bullying.

Οι σύγχρονες αλυσίδες του τεχνοφεουδαρχισμού έγιναν κάμερες online στη οθόνη και app για live αναφορά σε στήλες και γραμμές, σε κελιά excel και πλατφόρμες. Καμία σύμβαση εργασίας δεν εμποδίζει την έξαρση της εργοδοτικής βίας και εκμετάλλευσης. Κανένα πλαίσιο ελέγχου δεν κατοχυρώνει δικαιώματα απέναντι σε ελευθερίες στον ψηφιακό κόσμο της σημειωτικής παραγωγής.

Η ζωή άλλαξε επειδή η εργασία άλλαξε. Και η εργασία άλλαξε επειδή έγινε βίαιο το κεφάλαιο - μικρό, μεσαίο, μεγάλο. Και αυτό συνέβη διότι το έγινε αόρατο, πήγε στο cloud. Αλλά δεν παύει να είναι χομπσιανό, ένας γραφειοκρατικός ψηφιακός Λεβιάθαν σε πλατφόρμες με κώδικες και κωδικούς, που αλγοριθμικά εξουσιάζει και καταπιέζει τον νου του εργάτη και του επιστήμονα.

Αυτόν τον αλγοριθμικό τεϊλορισμό δεν τον πιάνει καμία Επιθεώρηση Εργασίας. Γιατί και στο μικρομάγαζο του μικρέμπορα που βγάζει αυταρχισμό και φασισμό στον υπάλληλο των 750 ευρώ, ο καπιταλιστικός αλγόριθμος είναι που κάθεται στο μικροαστικό μυαλό του (αλγόριθμο που κατέχει πλέον και ο πελάτης και το αφεντικό).

Ας αναλογιστούμε απλά ότι η μείζονα κατάχρηση εξουσίας είναι από τον ίδιο τον εαυτό μας προς εμάς: το σύστημα μας μεταμόρφωσε σε Εγώ ΑΕ και ούτε καν καταλαβαίνουμε πώς κακοποιούμε τον εαυτό μας, κολλημένοι στο smartphone απαντώντας σε πελάτες και υποχρεώσεις, στο μανιακό multitasking μιας εξουθενωτικής και ατελέσφορης ψηφιακής εργασιακής σκλαβιάς...