Αγαπητός Ξάνθης: «Το τέλος της βεβαιότητας και της αισθητικής» σ’ έναν μεταμονοπολικό κόσμο

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Αγαπητός Ξάνθης, αρχιτέκτονας

Ζούμε σε μια συνθήκη που η βεβαιότητα και η αισθητική βρίσκονται στο ναδίρ. Ο δυτικός πολιτισμός με την πλούσια ανθρωπιστική του διάσταση στη βάση της ελευθερίας, ισότητας και αδελφοσύνης έχει μετατραπεί σε μια «διαταγή ισχύος» όπου όλα βρίσκονται στη σφαίρα της συναλλακτικής πολιτικής. Ο σεβασμός, η εκτίμηση και η αλληλεγγύη συμπιέζονται κάτω από προσωπικές επιλογές μέσα από μια νοθευμένη αλήθεια των επεξεργασμένων fake news, της πλαστής πληροφόρησης.

Η άλλοτε κραταιά αλήθεια γίνεται παιχνίδι της εικόνας των εντυπώσεων και της κακότεχνης σκηνής, ως να είμαστε θεατές σε μια θεατρική παράσταση με μάσκες, όπου οι πρωταγωνιστές παίζουν τον ρόλο τους ως ηθοποιοί σε μια προσχεδιασμένη επίδειξη στημένων διαλόγων και συνεχών απειλών. Η σταθερότητα της αλήθειας που εξέπεμπε η αξιοπιστία και το ήθος βρίσκονται σήμερα σε μια φάση ακραίου μετεωρισμού μεταξύ συμφέροντος και σκοπιμότητας. Αυτό προκαλεί διαρκή αβεβαιότητα και αντιαισθητική λόγου και πράξεων με αποτέλεσμα μια διαρκή απροβλεπτικότητα. Η αλήθεια στο «ψυγείο»!

Μπορεί όμως ο κόσμος να βασίζεται στον επικοινωνιακό ίστρο του ενός, στη βούληση του ενός «άρχοντα των δακτυλιδιών»;

Προφανώς και όχι. Την απάντηση μπορούμε να ξεψαχνίσουμε στο βιβλίο: «Ήττα της Δύσης», όπως αναφέρει και ο Emmanuel Todd στο επώνυμο βιβλίο. «Ουσιαστικά η υποχώρηση της Δύσης έξω από τις τακτικές κινήσεις του πατριάρχη της Δύσης που είναι οι ΗΠΑ, υπάρχει ένας εκφυλισμός αξιών και αρχών που τόνιζαν το αίσθημα της δημοκρατίας και του πνεύματος της ελευθερίας».

Σήμερα εξελίσσεται μια επικοινωνιακή στρατηγική των επιθετικών λέξεων που παράγουν αστάθεια και ρευστότητα. Λένε σχετικά οι Chomsky και Moro στο βιβλίο τους: «Τα μυστικά των λέξεων» ότι οι λέξεις εξαρτώνται από τη νευρολογική κατάσταση του εγκεφάλου.

Στο σημερινό κόσμο των πολυκρίσεων η συστηματική παραπληροφόρηση έρχεται να «κουμπώσει» στην περιρρέουσα ατμόσφαιρα με την απειλή της (αν)αλήθειας να γίνεται καθεστώς που έχει διεισδύσει στον υγιή φιλελεύθερο λόγο αναδεικνύοντας λαϊκιστές και πλήθος από πομφόλυγες. Οι κρίσεις δεν είναι μόνο αυτές που φαίνονται αλλά είναι και αόρατες που αγγίζουν συμπεριφορές και θεωρητικές «γραμμές» που επηρεάζουν και επηρεάζονται μέσα από πολιτικές και θέσεις από τους ηγεμόνες.

Η ωμή πραγματικότητα της ρευστότητας έρχεται να δείξει μια επικάλυψη της παροχής ισχύος μέσα από κατευθυνόμενες δημοκρατικές διαδικασίες που όμως στο υπόβαθρό τους έχουν τακτοποιημένη τη ρότα της στρατηγικής της εξουσίας στην «αρχή του ενός» προς ένα συνονθύλευμα ανθρωπιστικής αλλά και συμφεροντολογικής μοναδικότητας. Ζούμε σε μια σφαίρα αντι-ιδεολογίας χωρίς να καταλαβαίνουμε πλέον τις βασικές αξίες που έχουν στεριώσει τις αντιλήψεις του δυτικού αγνού πολιτισμού.

Η αναδυόμενη σχολή του «τέλους της ιδεολογίας» στηρίζεται στην απαξία της ιδεολογίας ως να είναι το κάτι εγγενώς περίκλειστο, δογματικό, άκαμπτο με τη μετανεωτεριστική σκέψη να τείνει να βλέπει το σύνολο της ιδεολογίας ως ένα τελεολογικό στοιχείο μέσα σε ένα πλαίσιο αμφισβήτησης, διστακτικής πολιτικής που προκαλεί τον αφορισμό ιδεών, σημασιών, αξιών για να επιτύχει την αποδυνάμωση των κοινωνικών συμφερόντων», γράφει σκωπτικά ο Terry Eagleton, στο βιβλίο του «Ιδεολογία».

Ο κόσμος έχει εισέλθει σε μια εποχή «μεταβλητής γεωμετρίας» όπου η αναγκαιότητα συνασπισμών και συμμαχιών είναι η πιθανή απάντηση στο προκαλούμενο από την αναρχία «τέλος της βεβαιότητας και της αισθητικής». Οι προκλήσεις είναι μυστικές και αδιαφανείς και αυτές μας κάνουν να σκεφτούμε εκτός των συνηθισμένων ορίων αντοχής. Άρα, η μονομέρεια της σημερινής αυταρχικότητας δεν μπορεί να σταθεί χωρίς τη διάθεση συνεργασίας και μιας νέας μορφής αλληλεγγύης.

Η Ευρώπη μέχρι και σήμερα βασισμένη στην αμυντική «ομπρέλα» του ΝΑΤΟ και των ΗΠΑ διήγαγε μια εποχή της «χαρούμενης νοικοκυράς» χωρίς να αισθανθεί τον άμεσο κίνδυνο της ισχυρής ανασφάλειας πλην κάποιων τρομοκρατικών κτυπημάτων. Σήμερα, με την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, τη φλεγόμενη Μ. Ανατολή αλλά και το Παλαιστινιακό ζήτημα στην πρώτη γραμμή, τα οποία όλα βρίσκονται στη γειτονιά της, οφείλει να επαναδιατυπώσει την αμυντική ταυτότητα στις νέες καταστάσεις. Η επιδίωξη για ευρύ ανασχηματισμό της αμυντικής ευρωπαϊκής γραμμής είναι ζωτικής σημασίας επιδιώκοντας έτσι η Ένωση να καταστεί περισσότερο κυρίαρχη και πιο αυτοδύναμη για τη δική της ασφάλεια.

Η ύπατη εκπρόσωπος της εξωτερικής πολιτικής Kaja Kallas μιλάει «για την προσαρμογή σ’ έναν σκληρό κόσμο που διέπεται πλέον από την ασάφεια». Η απάντηση σ’ αυτή τη ρευστότητα έρχεται με την ενίσχυση της γεωπολιτικής θέσης της Ευρώπης μεταξύ των ισχυρών παικτών πατώντας πάνω στην οικονομία, στη στρατιωτική ισχύ, στον ανταγωνισμό και στην ανθεκτικότητα.

Το κράτος δικαίου και η ειρήνη είναι οι βάσεις σταθερότητας και δημιουργίας. Με αυτά μεγαλούργησε η Ευρώπη τα 70 χρόνια παρουσίας της και είναι άστοχη η «γραμμή» να μπαίνει στο δίλημμα μεταξύ συμφερόντων και πανανθρώπινων αξιών στις Βρυξέλλες. Η Ευρώπη εκπέμπει τη βεβαιότητα της ανθρωπιστικής υπόστασης ευτυχώς ακόμη.

Η Ελλάδα Κ-Μ της ΕΕ, σ’ αυτόν τον παγκόσμιο κυκεώνα οφείλει να είναι στον πυρήνα των ευρωπαϊκών εξελίξεων και πρέπει να κρατά την εθνική της κυριαρχία αλλά και να επιδιώκει πολιτικές συμμαχίες που την ενισχύουν και την καθιστούν σημαντικό γεωοικονομικό κόμβο στη Ν.Α. Μεσόγειο και όχι μόνο.

Οι ασύμμετρες απειλές της πολιτικής απορρύθμισης και οι διχασμοί, η ενεργειακή καταιγίδα που «πηγαινοέρχεται», η τεχνολογική επανάσταση και ο υβριδικός «κουφός» πόλεμος αλλά και η κλιματική αλλαγή δεν αφήνουν περιθώρια εφησυχασμού. Και εάν λάβουμε υπόψη και την επεκτατική διάθεση του γείτονά μας αλλά και το εθνικό θέμα του «κυπριακού» τότε συμπεραίνουμε ότι η Ελλάδα οφείλει να αναπνέει με το οξυγόνο των διεθνών εξελίξεων βλέποντας συνάμα και την ευημερία των πολιτών της μετά από μια δύσκολη δεκαετία του 2010 προκρίνοντας θαρραλέες μεταρρυθμίσεις στην καινοτομία, την κοινωνική δικαιοσύνη με τη στόχευση του δημόσιου συμφέροντος. Η Ελλάδα έχει ανάγκη την ισχυρή Ευρώπη και η Ευρώπη αντίστοιχα την Ελλάδα.

Οι πολυσύνθετες προκλήσεις οφείλουν να έχουν ιδεολογικό στίγμα, ειλικρινή σχέση πολιτικού κεφαλαίου και πολίτη, δίκαιη δικαιοσύνη, ορθή πληροφόρηση, ανοιχτή παιδεία με σταθερό κοινωνικό μέρισμα και εθνικές συμμαχίες.

Τότε η χώρα μας μπορεί να διακρίνει τον κόσμο με μια ικανή βεβαιότητα και αισθητική τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Γιατί απλά και τα δύο είναι «ένα πολιτικό σώμα» που υποστηρίζουν την κυριαρχία κάθε κράτους.

Κεντρική φώτο: Φλόγες σε κτήρια από ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στην Νταχίγιε, στα νότια προάστια της Βηρυτού (AP Photo/Hassan Ammar)