Ηλίας Καραβόλιας: Υπεράριθμοι βάσει «σχεδίου»

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Ηλίας Καραβόλιας

Τη δεκαετία του ’90 μερικοί πρωτοστατήσαμε — ξέρουν κάποιοι τι εννοώ — ώστε να εξορθολογιστεί η κατάσταση στα πανεπιστήμια με τους αιώνιους φοιτητές. Ποτέ όμως δεν ξεχάσαμε ότι σπουδάσαμε σε δημόσιο πανεπιστήμιο, και ότι η πρόσβασή μας στο δημόσιο αγαθό της ανώτατης παιδείας τελικά δεν ήταν δωρεάν (για όλους τουλάχιστον: βλέπαμε πόσο κόστιζε για τους επαρχιώτες γονείς η φοίτηση των παιδιών τους στη μεγάλη πόλη).

Επειδή στην Ελλάδα χρησιμοποιούμε πάντα το παράδειγμα άλλων κρατών, φέρναμε ως πρότυπο τα ξένα πανεπιστήμια. Ναι, στα περισσότερα δεν υπάρχουν αιώνιοι φοιτητές. Αλλά στα μεγάλα δυτικά κράτη «τίποτα δεν είναι δωρεάν». Και κάπου εδώ αρχίζει να μπλέκεται το θέμα.

Η υπουργός Παιδείας λέει ότι έβαλε κριτήρια οικονομικά και κοινωνικά (ή ανωτέρας βίας) και δεν διεγράφησαν — ούτε θα διαγράφονται υποτίθεται — οι πραγματικά ανήμποροι να φέρουν εις πέρας το (δήθεν) κατόρθωμα του πτυχίου στα χρόνια που απαιτούνται (ή στα ν+2 χρόνια τέλος πάντων).

Ξέρω ότι κάποιοι θα πουν «πάρε θέση» καθαρή, φίλε, για το θέμα. Ακούστε: η ενασχόληση με τα δημόσια πράγματα δεν είναι αυτό το πράγμα, το να πιάνεις δηλαδή στασίδι ιδεολογικής συγγένειας με τους καιρούς ή με τη θέση σου να αγκυλώνεσαι σε στρατευμένη πορεία.

Αυτό που ξέρω είναι ότι το ελληνικό δημόσιο πανεπιστήμιο δεν είναι ξεκομμένο ή απόμακρο από τη νεοελληνική κοινωνία και οικονομία. Έχουμε έντονες ανισότητες πλέον, αλλά και έντονη υποβάθμιση του δημόσιου αγαθού «παιδεία» (και στο σχολείο).

Ιδιωτικοποιούνται τα πάντα στον βίο μας — αυτό είναι ξεκάθαρο — και όποιος δεν το βλέπει έχει πέσει στην παγίδα να προσφέρει υπηρεσία στο σύστημα (ακόμα και μέσω των social media), συμμετέχοντας στον τεχνητό κοινωνικό αυτοματισμό που ύπουλα εγκαθίσταται καθημερινά.

Το δε επιχείρημα ότι «μας κοστίζουν οι αιώνιοι φοιτητές» είναι αστείο και ανυπόστατο. Το άθροισμα των παραγόντων φρονώ ότι είναι άλλο, ώστε να «πρέπει» τελικά να καταργηθεί το δικαίωμα ιδιότητας του φοιτητή εσαεί.

Είναι ένα σύνολο από κοινωνικούς και συστημικούς παράγοντες (δυστυχώς) που πρέπει να λειτουργήσουν ώστε να προάγεται η κάθε επιστήμη και το πανεπιστήμιο γενικότερα, ακολουθώντας και υπηρετώντας την κοινωνία, όσο και αν τελικά στο τέλος «υπηρετεί» την αγορά και το οικονομικό σύστημα.

Αλλά θα μου πείτε: αρχίσανε να χάνουν οι έννοιες τη σημασία τους. Θολώνουν οι λέξεις και η αξία τους. Έχει επικρατήσει αντί της αξιοκρατίας ο «ικανοτισμός» (δανείζομαι τη λέξη από το άρθρο https://www.efsyn.gr/stiles/ypografoyn/496003_gia-ekeinoys-poy-apopse-ptyhio-toys-kanei-ftera) — μια νέα (αμερικανική) εκδοχή του μόχθου, έξυπνα καλυμμένη κάτω από την δήθεν κοινωνικά αποδεκτή αριστεία. Έννοια που δεν θα έπρεπε να ανήκει στο συμβολικό της κοινωνικής αναπαράστασης, να μην αφορά τελικά κάθε άνθρωπο που μοχθεί (όπως και όσο μπορεί), χωρίς άγχος κατάταξης και θέσης σε «κούρσα ή πόλεμο» της κοινωνικής ζούγκλας.

Το ranking και το rating όμως έγινε ήδη κτήμα μας: το κάνουμε είτε ψωνίζουμε από το Temu, είτε «βαθμολογούμε» celebrities στο Instagram, είτε διαβάζουμε άρθρο από καθηγητή ή απόφοιτο της Οξφόρδης ή της Σορβόνης (τυχαία τα αναφέρω).

Το ιδεατό φυσικά για την κοινωνία — πλήρης και δωρεάν πρόσβαση στην παιδεία για όλους και για πάντα — προϋποθέτει γαλλική ή οκτωβριανή επανάσταση (μακριά από μας).

Στον καπιταλισμό όμως ζούμε: τα όπλα και τα σώματα ασφαλείας, οι υπεράριθμοι σύμβουλοι και οι επικοινωνιακές σπατάλες προηγούνται της δωρεάν παροχής υγείας και παιδείας στον λαό, ας είμαστε ειλικρινείς.

Το σύνθημα της εποχής (από πάνω προς τα κάτω) είναι πλέον κυνικό και είναι ένα: πληρώνεις, αγωνίζεσαι και προχωράς. Δεν έχεις, δεν αντέχεις, δεν προχωράς (σχεδόν σε όλα στον ανθρώπινο βίο, από τη νεανική ηλικία).

Το πανεπιστήμιο δεν θα έπρεπε να κλείνει πόρτες για κανέναν νέο που θέλει να ακολουθήσει μια επιστήμη και που μπορεί να το αποδείξει με διαχρονική επάρκεια και εφόδια, όχι πάντα με αριστεία και επαίνους. Και όχι φυσικά με την εξωφρενικά άδικη και άστοχη μέθοδο των πανελλαδικών.

Και η φοίτηση σε μια επιστήμη θα έπρεπε να είναι συνθήκη με ελάχιστους περιορισμούς. Όμως η δημόσια παιδεία (όπως και άλλα «δημόσια» αγαθά) έγιναν τελικά, αρκετά εύκολα θα έλεγα, ακριβά εμπορεύσιμα προϊόντα. Σκόπιμα και μεθοδικά, φυσικά, παντού στον κόσμο (βλ. άρθρο μου για βιβλίο https://www.efsyn.gr/nisides/276101_oi-shediastes-ton-anisotiton) ώστε να τεθεί φραγή στην κοινωνική κινητικότητα.

Ακούστε: το πανεπιστήμιο δεν είναι αγορά. Η μόρφωση δεν είναι προϊόν για να το αγοράζουμε. Και για αυτό δεν φταίνε μόνο οι πολιτικές των κυβερνήσεων ή ο καπιταλισμός, αλλά και απόμακρες από το κοινωνικό γίγνεσθαι, χρόνιες πρακτικές των πανεπιστημιακών διοικήσεων.

Μπορεί κάποιοι νέοι να μην έχουν ικανότητες, αλλά δεν σημαίνει ότι δεν θέλουν ή δεν μπορούν για κάτι άλλο. Λέει κάπου το άρθρο που παρέθεσα στην αρχή ότι: «Στο Σχολικό Επαγγελματικό Προσανατολισμό επί δεκαετίες ολόκληρες στη μοναδική διδακτική ώρα διδάσκονταν ασκήσεις με ολοκληρώματα και απαρέμφατα και οδήγησε εν ψυχρώ ανθρώπους να μπουν σε σχολές απολύτως άσχετες με τις ικανότητες και τα χαρίσματά τους, με τρομερές επιπτώσεις και με ζωές μαλλιά-κουβάρια. Και έκανε ικανούς μαθητές να βαφτίζονται με το ζόρι ανίκανοι φοιτητές, πολύ απλά γιατί σπούδαζαν «το λάθος» γνωστικό αντικείμενο. Και βέβαια, με όλη τη μεροληπτική αυθαιρεσία που εννοείται ότι κουβαλάει αυτός ο ικανοτισμός, αυτός ο διαχωρισμός σε ικανούς και ανίκανους».

Οι δε τεμπέληδες — προσθέτω εγώ — είναι η βολική μας τάξη που νομίζουμε ότι είναι και πολυπληθής εδώ στην Ελλάδα. Αλλά δεν είναι. Δεν είναι γεμάτη η χώρα λαθρεπιβάτες (free riders), ειδικά στο θέμα παιδεία.

Όσοι φυσικά νέοι μας δεν θέλουν την ανώτερη παιδεία, σεβαστό. Ας τολμήσουν να φτιάξουν κάτι π.χ. σαν ένα start-up — έθνος! (Κατανοείτε ότι το λέω ειρωνικά. Αλλά το εννοεί ο Μακρόν στην Γαλλία επειδή θέλει να αποκλείσει μετανάστες από σχολές, κυριολεκτικά).

Οι καφετέριες π.χ. και τα delivery γέμισαν διδακτορικά εδώ στην Ελλάδα. Είναι άραγε όμως αυτό αιτία να περιορίσουμε όσους θέλουν να κάνουν διδακτορικό, αλλά δεν αντέχουν οικονομικά ή δεν θα βρουν δουλειά στο μέλλον; Ή μήπως πρέπει να φτιάξουμε συνθήκη κοινωνική και οικονομική να χωράνε οι πολλοί αξιοπρεπώς μέσα στην αγορά, με βάση τη μόρφωση και το επίπεδο κατάρτισης; Άλλωστε, πώς το είχε πει κυνικά ο νυν πρωθυπουργός πριν κερδίσει τις εκλογές: «Δεν τρέφω αυταπάτες για μια κοινωνία χωρίς ανισότητες. Κάτι τέτοιο είναι αντίθετο στην ανθρώπινη φύση» (ήμαρτον…).

Το «όχι» λοιπόν στους αιώνιους «φοιτητές» δεν πρέπει να σημαίνει — στο μέλλον — και ένα «όχι» στους φοιτητές που δεν άντεξαν την πίεση ενώ είχαν ταλέντο και θέληση, ή δεν ήξεραν που μπήκαν, ποια επιστήμη διάλεξαν. Ή έφαγαν σπρώξιμο και πίεση από γονείς που ήθελαν να δουν ψηλά τα παιδιά τους…

Και μερικά από αυτά φυσικά δεν περίμεναν καν αυτό που βρήκαν μέσα στο πανεπιστήμιο σε σχέση με αυτό που τους έλεγαν στα φροντιστήρια και στα Λύκεια (με τον επαγγελματικό προσανατολισμό να περιορίζεται σε hi-tech και AI δεξιότητες και μόνο πλέον).

Ζούμε — το ξαναλέω — σε καπιταλιστικό σύστημα, άρα λειτουργούμε με ανελαστικούς περιορισμούς, και με κυρίαρχες ιδεολογίες που βοηθούν τους πάνω να προχωρούν με ασφάλεια και απόσταση από τους κάτω. Η ψευδαίσθηση είναι ότι τελικά «όλοι μπορούν». Το “just do it” και το “everything is impossible” δεν περιλαμβάνει όμως αυτούς που ήθελαν αλλά αντικειμενικά δεν μπορούσαν…