Μανώλης Κολεζάκης: Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση και όχι αλλαγή του τρόπου εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Μανώλης Κολεζάκης

manolisnkolezakis@hotmail.com

Ένα πράμα μόνον με παρακίνησε κι εμένα να γράψω ότι τούτην την πατρίδα την έχομεν όλοι μαζί, και σοφοί κι αμαθείς και πλούσιοι και φτωχοί και πολιτικοί και στρατιωτικοί και οι πλέον μικρότεροι άνθρωποι· όσοι αγωνιστήκαμεν, αναλόγως ο καθείς, έχομεν να ζήσομεν εδώ. Το λοιπόν δουλέψαμεν όλοι μαζί, να την φυλάμεν κι όλοι μαζί και να μην λέγει ούτε ο δυνατός «εγώ» ούτε ο αδύνατος. "Αν θέλωμεν το λίγο να γένη μεγάλο...τα παιδιά μας να τα μαθαίνωμεν γράμματα κι ηθική..." (Στρατηγός Μακρυγιάννης). Στην ομιλία του στην Πνύκα, ο Κολοκοτρώνης τόνισε την εστίαση στη μάθηση: Παραινεί τους νέους να ακούν τους δασκάλους τους και να μαθαίνουν διαρκώς, ώστε η γνώση τους να ωφελεί την κοινότητα.

Nelson Mandela: “Education is the most powerful weapon which you can use to change the world”. (Η εκπαίδευση είναι το πιο ισχυρό όπλο για να αλλάξει κάποιος τον κόσμο).

Τι κοινό έχουν άραγε ο Μακρυγιάννης με τον Κολοκοτρώνη και τον Νέλσον Μαντέλα;

Όλοι συμφωνούν ότι η παιδεία και η εκπαίδευση γενικότερα παίζει βασικό ρόλο στον μετασχηματισμό μίας κοινωνίας. Είναι ο καταλύτης για την αλλαγή και την πορεία τις περισσότερες φορές σε βάθος χρόνου μπορεί και εικοσαετίας. Όμως είναι λάθος να μιλάμε για μεταρρύθμιση στην παιδεία και να κοιτάμε μόνο τον τρόπο εισαγωγής στα Πανεπιστήμια αν θα γίνετε με πανελλήνιες ή με το εθνικό απολυτήριο. Πρέπει να γίνουν δομικές και σε βάθος χρόνου αναθεωρήσεις του υφιστάμενου συστήματος.

Και αυτό θα γίνει μελετώντας τα πιο επιτυχημένα συστήματα στον κόσμο και υιοθετώντας τις βέλτιστες πρακτικές προσαρμοσμένες στην ελληνική πραγματικότητα.

Τα κυριότερα και πιο επιτυχημένα εκπαιδευτικά συστήματα στον κόσμο, με βάση διεθνείς αξιολογήσεις όπως το πρόγραμμα PISA του ΟΟΣΑ, περιλαμβάνουν αυτά της Φινλανδίας, της Σιγκαπούρης, της Νότιας Κορέας, της Ιαπωνίας, της Εσθονίας και του Καναδά.

Φινλανδία: Θεωρείται σταθερά ένα από τα πιο αποτελεσματικά συστήματα. Χαρακτηρίζεται από την ισότητα, καθώς όλοι οι μαθητές διδάσκονται στις ίδιες τάξεις ανεξαρτήτως ικανοτήτων, μειώνοντας τις ανισότητες. Έμφαση δίνεται στη συνεργασία, όχι στον ανταγωνισμό, στους καλά καταρτισμένους και αυτόνομους εκπαιδευτικούς, και στον μικρό αριθμό ωρών διδασκαλίας.

Σιγκαπούρη: Διακρίνεται για τις υψηλές επιδόσεις στα Μαθηματικά και τις Φυσικές Επιστήμες. Το σύστημα επικεντρώνεται στην κριτική σκέψη και την επίλυση προβλημάτων, με ένα δομημένο πρόγραμμα σπουδών που προωθεί την αριστεία.

Νότια Κορέα: Έχει ένα εξαιρετικά ανταγωνιστικό σύστημα που δίνει μεγάλη έμφαση στην ακαδημαϊκή επίδοση. Οι μαθητές της σημειώνουν κορυφαίες βαθμολογίες στις διεθνείς εξετάσεις, παρόλο που το σύστημα συχνά ασκεί μεγάλη πίεση στους μαθητές.

Η Ιαπωνία κατατάσσεται σταθερά πολύ ψηλά στις διεθνείς αξιολογήσεις εκπαιδευτικών συστημάτων, αποτελώντας μία από τις κορυφαίες χώρες παγκοσμίως.

Εσθονία: Πρόσφατα έχει αναδειχθεί σε μία από τις κορυφαίες χώρες στην Ευρώπη στις δοκιμασίες PISA. Η επιτυχία της αποδίδεται στην ψηφιοποίηση της εκπαίδευσης, την αυτονομία των σχολείων και την εστίαση στην ισότητα και την προσβασιμότητα.

Καναδάς: Το εκπαιδευτικό του σύστημα, αν και διαφέρει μεταξύ των επαρχιών, καταφέρνει συνολικά να διατηρεί υψηλές επιδόσεις, με έμφαση στην ενσωμάτωση, την πολυπολιτισμικότητα και την οριζόντια πρόσβαση στην εκπαίδευση.

Αυτά τα συστήματα συχνά αποτελούν αντικείμενο μελέτης για άλλες χώρες, καθώς η επιτυχία τους πηγάζει από τον συνδυασμό παραγόντων όπως η επένδυση σε υψηλής ποιότητας εκπαιδευτικούς, η έμφαση στην ισότητα και η προσαρμογή στις σύγχρονες ανάγκες.

Οι βαθμολογίες του ΟΟΣΑ προέρχονται από το Πρόγραμμα για τη Διεθνή Αξιολόγηση των Μαθητών (PISA), μια παγκόσμια μελέτη που διεξάγεται κάθε τρία χρόνια και αξιολογεί τις επιδόσεις 15χρονων μαθητών στα Μαθηματικά, την Ανάγνωση και τις Φυσικές Επιστήμες.

Κοινά Σημεία Επιτυχίας

Παρά τις διαφορές στην προσέγγιση, τα συστήματα αυτά μοιράζονται ορισμένα κοινά στοιχεία που συμβάλλουν στην επιτυχία τους:

• Υψηλές Προσδοκίες: Υπάρχουν υψηλές προσδοκίες για όλους τους μαθητές, ανεξαρτήτως του κοινωνικοοικονομικού τους υπόβαθρου.
• Ποιότητα Εκπαιδευτικών: Δίνεται μεγάλη έμφαση στην επιλογή, την κατάρτιση και τη συνεχή επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών.
• Στοχευμένη Υποστήριξη: Παρέχεται έγκαιρη και στοχευμένη υποστήριξη σε μαθητές που αντιμετωπίζουν δυσκολίες, αντί να επαναλαμβάνουν απλώς την τάξη.
• Αυτονομία και Λογοδοσία: Συχνά συνδυάζουν την αυτονομία των σχολείων στον τρόπο διδασκαλίας με κεντρικούς μηχανισμούς αξιολόγησης και λογοδοσίας.
• Εστίαση στα Θεμελιώδη: Δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα στην οικοδόμηση ισχυρών βάσεων στα βασικά μαθήματα (μαθηματικά, κατανόηση κειμένου, φυσικές επιστήμες)

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα του PISA 2022, η Ελλάδα υστερεί σημαντικά σε σχέση τόσο με τις πέντε κορυφαίες χώρες (Σιγκαπούρη, Ιαπωνία, Κορέα, Εσθονία, Καναδάς) όσο και με τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ στους βασικούς τομείς της κατανόησης κειμένου, των μαθηματικών και των φυσικών επιστημών.

Οι βασικοί τομείς στους οποίους παρατηρούνται ελλείψεις είναι:

1. Κριτική Σκέψη και Επίλυση Προβλημάτων

Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα δίνει μεγάλη έμφαση στην παπαγαλία και τη συσσώρευση γνώσεων από τα βιβλία, αντί στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης, της προσωπικής γνώμης και της ικανότητας επίλυσης σύνθετων προβλημάτων. Οι μαθητές δυσκολεύονται να εφαρμόσουν τις γνώσεις τους σε άγνωστα πλαίσια, κάτι που αποτελεί βασική δεξιότητα στις εξετάσεις PISA.

2. Χαμηλά Επίπεδα Επάρκειας

Σημαντικά λιγότεροι μαθητές στην Ελλάδα, επιτυγχάνουν το ελάχιστο επίπεδο επάρκειας (Επίπεδο 2) σε σύγκριση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Το ποσοστό των μαθητών που είναι κορυφαίοι στις επιδόσεις (Επίπεδο 5 ή 6) είναι επίσης πολύ χαμηλότερο.

3. Ποιότητα Διδασκαλίας και Υποστήριξης

Παρατηρούνται αδυναμίες στον τρόπο διδασκαλίας και υποστήριξης των μαθητών:

• Λιγότεροι μαθητές αναφέρουν ότι ο δάσκαλος δείχνει ενδιαφέρον για τη μάθηση του καθενός ή παρέχει επιπλέον βοήθεια όταν χρειάζεται, σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
• Το εκπαιδευτικό σύστημα χαρακτηρίζεται από έλλειψη μηχανισμών αξιολόγησης και εποπτείας, καθώς και από μια "νοοτροπία μετριότητας", η οποία αποθαρρύνει την αριστεία και τον ανταγωνισμό.

4. Πειθαρχία και Περιβάλλον Μάθησης

Περισσότεροι μαθητές στην Ελλάδα αναφέρουν ότι δεν μπορούν να εργαστούν καλά στην τάξη λόγω έλλειψης πειθαρχίας, απόσπασης προσοχής (συχνά από ψηφιακές συσκευές) ή επειδή άλλοι μαθητές δεν ακούν τον δάσκαλο, σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

5. Μείωση Επιδόσεων με την Πάροδο του Χρόνου

Σε αντίθεση με τις κορυφαίες χώρες που διατήρησαν ή βελτίωσαν τα (ήδη υψηλά) επίπεδα τους, οι μέσες επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών μειώθηκαν σταθερά μεταξύ 2012 και 2022 και στις τρεις βασικές κατηγορίες.

Συνοψίζοντας, η Ελλάδα υστερεί κυρίως στην καλλιέργεια δεξιοτήτων κριτικής σκέψης, στην παροχή εξατομικευμένης υποστήριξης, στη διασφάλιση ενός ευνοϊκού κλίματος μάθησης και στην προσαρμογή του εκπαιδευτικού συστήματος στις σύγχρονες ανάγκες.