Αγαπητός Ξάνθης: Τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια (Τ.Π.Σ.) στη μάχη της ευζωίας των νησιών μας

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Αγαπητός Ξάνθης, Αρχιτέκτονας

Αυτή η περίοδος είναι σημαντική γιατί κλείνουν τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια, τα οποία θα καθορίσουν την ανάπτυξη κάθε τόπου. Ομάδες εργασίας κάτω από την εποπτεία του ΤΕΕ σχεδιάζουν το αύριο των νησιών μας.

Τι είναι ΤΠΣ:

Αποτελούν σύνολα κειμένων, χαρτών και διαγραμμάτων, με τα οποία καθορίζονται:

-το πρότυπο χωρικής οργάνωσης και ανάπτυξης και τα βασικά προγραμματικά μεγέθη,
-τα όρια πολεοδομικών ενοτήτων και οικισμών,
-οι χρήσεις γης,
-οι όροι και περιορισμοί δόμησης,
-οι σημαντικές πολεοδομικές παρεμβάσεις,
-οι ειδικές πολεοδομικές ζώνες,
-το οδικό δίκτυο, τα λοιπά μεταφορικά, τα τεχνικά και περιβαλλοντικά δίκτυα και υποδομές,
-τα μέτρα προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, τα υποστηρικτικά μέτρα για την αντιμετώπισης έκτακτων αναγκών και διαχείρισης συνεπειών φυσικών και τεχνολογικών καταστροφών και λοιπών απειλών,
-καθώς και κάθε άλλο μέτρο, όρος ή περιορισμός που απαιτείται για την ολοκληρωμένη χωρική ανάπτυξη και οργάνωση της περιοχής μελέτης,

Ουσιαστικά καθορίζουν:

Με τα Τοπικά Πολεοδομικά Σχέδια καθορίζονται για κάθε δημοτική ενότητα τα πλαίσια της οργάνωσής της, που είναι τα εξής:

-οι χρήσεις γης
-η πυκνότητα
-ο συντελεστής δόμησης
-η γενική εκτίμηση των αναγκών σε κοινόχρηστους χώρους, κοινωφελείς εξυπηρετήσεις και εν γένει δημόσιες υποδομές και δίκτυα.
-οι λοιποί όροι και περιορισμοί δόμησης ανάλογα με τις κατηγορίες περιοχών (π.χ. οικιστική, τουριστική, βιομηχανική κ.λπ.).

Είναι η ακτινογραφία μιας εδαφικής ενότητας που την περιγραφεί ως σώμα, ώστε να κατευθυνθεί σύμφωνα με τους κανόνες και νόρμες της πολιτείας σε μια βιώσιμη ζωή.

Το σημαντικό είναι οι χρήσεις γης, χωρίς να παραβλέπονται οι συναφείς παράγοντες που παρουσιάζονται παραπάνω. Και για τα νησιά μας ο τουρισμός καθορίζει σημαντικά το πλαίσιο και τον χαρακτήρα αυτών των χρήσεων λαμβάνοντας υπόψη της πολυσυγκέντρωσης και πύκνωσης του τουρισμού στα νησιά του ν. Αιγαίου και όχι μόνο.

Ο διάλογος που έχει ανοίξει συναρτάται με τη λεγόμενη «Φέρουσα Ικανότητα» (Φ.Ι) ενός τόπου στη συνεχόμενη μεγέθυνση και διερεύνηση του τουριστικού φαινομένου.

Σύμφωνα με τον ν. 4964/22 άρθρο 64, η Φ.Ι. ορίζεται:

1. Ως Φέρουσα Ικανότητα (ΦΙ) ενός χωρικού συστήματος, νοούνται τα μέγιστα ανεκτά όρια επιβαρύνσεων ή και μεταβολών των συνθηκών που επικρατούν σε αυτό, πέραν των οποίων παύει να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στο φυσικό περιβάλλον, την οικονομία και την κοινωνία που διαβιεί σε αυτό, με αποτέλεσμα να προκαλούνται υπέρμετρες ή μη αναστρέψιμες φθορές στο φυσικό περιβάλλον και να ασκούνται αρνητικές πιέσεις στο ανθρωπογενές περιβάλλον και στην κοινωνία.

2. Με προεδρικό διάταγμα, κατόπιν πρότασης του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, προσδιορίζονται η μεθοδολογία για την εκτίμηση της ΦΙ της παρ.1, οι βασικές παράμετροι που την καθορίζουν ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του εξεταζόμενου κάθε φορά χωρικού συστήματος και τα ανεκτά όρια των δεικτών - στόχων των βασικών παραμέτρων της βιώσιμης ανάπτυξής του.

▬ Άρα, η μονοκαλλιέργεια του τουρισμού μπορεί να «σπάσει» μόνο με την αλλαγή του μοντέλου του σημερινού τρόπου και να περάσουμε στην ισόρροπη ανάπτυξη, χωρίς «φόβο και πάθος». Οφείλουν οι προβλέψεις των ΤΠΣ να έχουν το όραμα των αρμονικών χρήσεων γης στη βάση της αλληλοσύνδεσης των τριών τομέων παράγωγης με βέλτιστο τρόπο ανάλογα των χαρακτηριστικών που εφαρμόζεται κάθε project.

Η σημερινή ευμάρεια των νησιών μας οφείλει να ακολουθήσει μια βιώσιμη γραμμή χωρίς έντονες ξεσπάσεις υπέρ ενός τομέα (πράγμα που τυγχάνει σήμερα).

Στο βιβλίο, του Γιώργου Ρακκά με τίτλο «Υπερτουρισμός» (2025). Αθήνα: Πατάκη, σημειώνεται ότι ο υπερτουρισμός είναι η «τραγωδία των κοινών» (σσ. 18,101,104) και κατ’ επέκταση είναι αυτός που προκαλεί τη σημερινή έλλειψη στέγης ή καθορίζει το υψηλό κόστος ζωής επίσης. Η αναγκαιότητα να μελετάται ένα ΤΠΣ με όρους κοινωνίας είναι δεδομένη και βασικά οφείλει να ακολουθεί την αριστοτελική λογική της μεσότητας του «…υπάρχει μέτρο για το μέγεθος μιας πόλης, όπως ακριβώς και για το μέγεθος όλων των άλλων, δηλαδή των ζώων, φυτών και οργάνων». (Αριστοτέλης, Πολιτικά (132α 35-1326β 2, τόμ 4.)

Τα νησιά μας βρίσκονται σ’ ένα δίλημμα πολεοδομικής πορείας μεταξύ απαγκίστρωσης από το μαζικό ρεύμα του τουρισμού και της στροφής σ’ ένα ποιοτικό τουρισμό που θα συνεκτιμά τον τόπο, τη φύση και τους ανθρώπους.

Η Τζούλια Σίμπσον, πρόεδρος και δ/νων σύμβουλος του Π.Σ. Ταξιδιών και Τουρισμού μιλάει για την «απαίτηση καλής διαχείρισης του όγκου των ταξιδιωτών και εκτός περιόδου αιχμής και σε μια παράλληλη διεύρυνση των τόπων φιλοξενίας» θα ήταν μια καλή απάντηση στο πρόβλημα του υπερτουρισμού (Η ΟΙΚΟΝΟΜΚΗ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 20.7.2025, σ.6). Και συνεχίζει να αναφέρεται για τη συνεργασία όλων των εμπλεκομένων, τοπικών και κεντρικής εξουσίας, χωρίς αποκλεισμούς για να μπορούμε να πετύχουμε την πολυπόθητη από «όλους», αειφόρο τουριστική ανάπτυξη, η οποία ορίζεται (ν.4582/18, άρθρο 2 παρ.1):

«Αειφόρος τουριστική ανάπτυξη είναι η βιώσιμη, ισόρροπη, κοινωνική, πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη, η οποία, με σεβασμό στο περιβάλλον, ενισχύει την επιχειρηματικότητα, τονώνει την απασχόληση, δημιουργώντας ευκαιρίες για τους νέους, τους κοινωνικά αδύναμους και μακροχρόνια ανέργους, συμβάλλει στην ευημερία των πολιτών, αναδεικνύει τους τουριστικούς προορισμούς με βάση τα συγκριτικά πλεονεκτήματα και την πολιτισμική ταυτότητα της κάθε περιοχής, ωφελεί και ωφελείται από την αλληλέγγυα οικονομία».

► Παρακαλώ όπως ληφθούν υπόψη από την κεντρική Εξουσία το μέγεθος του περιληπτικού προβληματισμού στο υπό εκπόνηση ΤΠΣ της Ρόδου.

Έτσι και αλλιώς, φοβάμαι ότι: άλλοι σχεδιάζουν για εμάς, μακριά από εμάς –χωρίς εμάς.

Υ.Γ. για τον σχεδιασμό για την πόλη μας, μπορώ να σημειώσω την κα Μαίρη Ζήφου, αρχιτέκτονα-σύμβουλο του δήμαρχου Ρόδου, ως μια ενεργό και δυναμική παρουσία συμβολής.