Θάνος Ζέλκας: Η αξία της επιβράβευσης

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Θάνος Ζέλκας

Το κακό ξεκινάει κάπου εκεί στα πρώτα τους βήματα. Όταν μόλις κάνουν κάποιο λάθος, τους μιλάμε επικριτικά. Ενώ κάλλιστα θα μπορούσαμε να τους επιβραβεύσουμε για τα όσα καλά έχουν κάνει και να τους πούμε: «Δεν πειράζει, θα προσπαθήσεις περισσότερο και θα τα καταφέρεις. Μπορείς».

Η στάση μας αυτή δεν είναι απλώς μια παιδαγωγική λεπτομέρεια. Είναι ένας ολόκληρος τρόπος αντίληψης του κόσμου. Το παιδί που συναντά μόνο κριτική όταν αποτυγχάνει, μαθαίνει να συνδέει το λάθος με τον φόβο και την αμφιβολία. Το παιδί που νιώθει και ακούει την επιβράβευση για την προσπάθειά του, ανακαλύπτει ότι η πορεία έχει μεγαλύτερη σημασία από το αποτέλεσμα. Εκεί φυτρώνει ο σπόρος της επιμονής, της εσωτερικής δύναμης και της δημιουργικής χαράς.

Στον αθλητισμό αυτό είναι ακόμα πιο ευδιάκριτο. Ακόμα και από τις μικρές ηλικίες, αυτό που εισπράττουν τα παιδιά δεν είναι η χαρά της συμμετοχής και η αξία της προσπάθειας. Τα ωθούμε με κάθε τρόπο να κυνηγούν το αποτέλεσμα, να μετρούν την αξία τους με βάση τη νίκη ή την ήττα. Κι όμως, ακόμη και η υπέρβαση που κάνουν αγωνιζόμενα με έναν πιο ικανό αντίπαλο, διδάσκει κάτι βαθύτερο: να παλεύουν για να υπερβούν τα όριά τους. Ακόμα κι αν το αποτέλεσμα δεν είναι το επιθυμητό, χρειάζονται μια ενθάρρυνση να συνεχίσουν, να ξαναπροσπαθήσουν.

Στα χρόνια της ζωής μου δεν έχω συναντήσει αθλητή που θέλει να χάσει. Όλοι τους αγωνίζονται για τη διάκριση. Αυτοί το θέλουν περισσότερο από τον καθένα. Παρ’ όλα αυτά, σε κάθε τους αγώνα κρίνονται από το αποτέλεσμα. Γιατί εύκολα έχουμε μάθει να κρίνουμε σύμφωνα με αυτά τα πρότυπα που έχουμε μεγαλώσει.

Κρίνουμε και συγκρίνουμε συνεχώς, χωρίς ποτέ να γνωρίζουμε τις θυσίες που έχει κάνει ένας άνθρωπος για να φτάσει στα επίπεδα του πρωταθλητισμού, τον πόνο που έχει υποστεί το σώμα του, όλα εκείνα που στερήθηκε για να βρίσκεται εκεί. Ακόμα και η πείνα που έχουν υποστεί για να διατηρούν το σώμα τους στην τέλεια κατάσταση περνάει στα "ψιλά γράμματα". Και τους κρίνουμε τόσο εύκολα εμείς που ανοίγουμε την τηλεόραση να δούμε τον αγώνα τους, συντροφιά με ένα γεμάτο τραπέζι.

Προφανώς και κανείς δεν είναι υπεράνω κριτικής. Η κριτική, εφόσον είναι γόνιμη και έχει μια καλόβουλη βάση, είναι εποικοδομητική για όλους. Η αλήθεια είναι πως το μέτρο της αξίας δεν βρίσκεται πάντοτε στο αποτέλεσμα. Η ήττα δεν ακυρώνει την προσπάθεια, όπως και η νίκη δεν εγγυάται την ουσία. Αυτό που μένει είναι η διαδρομή, η μαρτυρία ότι ο άνθρωπος δεν έμεινε αδρανής αλλά πάλεψε, έδωσε, δοκίμασε.

Στις χώρες με αθλητική παιδεία, ο αθλητισμός είναι γιορτή. Είτε χάσει είτε κερδίσει η ομάδα τους, φροντίζουν να χειροκροτήσουν την προσπάθεια και να βρεθούν όλοι μαζί μετά το τέλος του αγώνα. Αθλητές και φίλαθλοι γίνονται ένα. Σε κάποια γήπεδα στήνονται ακόμη και γιορτές, για να γνωριστούν τα παιδιά με τους αθλητές, να εμπνευστούν από το παράδειγμά τους.

Δεν τολμώ να συγκρίνω με τις καταστάσεις που επικρατούν στη χώρα μας. Τους αθλητές μας, τους θυμόμαστε κυρίως μετά από μια μεγάλη διάκριση. Κανείς δεν νοιάζεται πού προπονούνται, αν τρέφονται σωστά, αν οι συνθήκες που προετοιμάζονται είναι εκείνες που θα τους εξασφαλίσουν ηρεμία. Υπάρχουν φορές που ακόμα και οι εθνικές ομάδες αναζητούν χορηγίες για να μπορέσουν να συμμετάσχουν στους αγώνες.

Γι' αυτά, όμως, σπάνια μιλάμε. Σαν να μας τυφλώνει μόνο η λάμψη μιας στιγμιαίας επιτυχίας και να ξεχνάμε όλη την αλήθεια που κρύβεται στο παρασκήνιο. Η πραγματική παιδεία δεν είναι να θυμόμαστε τον αθλητή μόνο όταν στέκεται στο βάθρο. Είναι να τον στηρίζουμε και όταν ιδρώνει στην προπόνηση, όταν αγωνιά για το αύριο, όταν προσπαθεί με πείσμα σε συνθήκες που συχνά δεν του αρμόζουν. Αν καταφέρουμε να καλλιεργήσουμε μια τέτοια κουλτούρα, τότε ίσως μάθουμε και στα παιδιά μας πως η αξία της ζωής βρίσκεται όχι στο αποτέλεσμα, αλλά στην αδιάκοπη προσπάθεια.