Αγαπητός Ξάνθης: Η κρίση στην αφήγηση και η έξαρση του “Phono sapiens”

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Δρ. Αγαπητός Ξάνθης, αρχιτέκτονας

Η απουσία συζήτησης και αφήγησης αποτελούν ένα από τα δεινά της σύγχρονης ψηφιακής κοινωνίας. Η κρίση της αφήγησης γίνεται αντιληπτή με την αντικατάστασή της από το “storytelling”. Η πρώτη εκφράζει την κοινότητα, την εξόρυξη στη ζωή, λειτουργεί ως μια θεραπεία ενώ το δεύτερο σφετερίζεται την αφήγηση, την υποτάσσει στην κατανάλωση, ανακαλύπτει «ιστορίες» στα κοινωνικά δίκτυα, διαφημίζοντας μονοχρονικά την πραμάτεια του προϊόντος πώλησης.[1]

Σήμερα παρά πότε, με τη χρήση των smart phone έχουμε μια ατροφία δημιουργικότητας εναποθέτοντας όλη τη σκέψη μας στις μηχανές σκέψεις. Έτσι έχει γεννηθεί μια προστασία ή αποφυγή από την παρουσία του Άλλου μέσα από την οθόνη αφής, εξαλείφοντας την πραγματικότητα ως μια αντικειμενική οπτική αντιμετώπισης. Γινόμαστε στερημένοι από τον Άλλο και εγκλωβισμένοι στο ισχυρό Εγώ μας. Η δημιουργική έκπληξη αντικαθίσταται πλέον από το γνωστό like.

Η αφήγηση μεταβάλλεται σ’ εύπεπτη επικοινωνία, η τέχνη της φωτογραφίας μεταλλάσσεται σε selfie με τον κίνδυνο του τέλους του homo sapiens και της ανάλογης ιστορίας του. Ο “Phono sapiens” ζει τη στιγμή, τη λαμπερή εικόνα παραδιδόμενος στην τεχνολογική εργαλειοθήκη των ψηφιακών πλατφορμών που δεν του επιτρέπουν τη χρονική εντατική αφηγηματική πρακτική. Ουσιαστικά, ο “Phono sapiens” γίνεται ένα γρανάζι ελέγχου και κατευθυνόμενης επιθυμίας.

Η γνήσια αφήγηση έχει μέσα της τον αναστοχασμό για τα βιώματα, ένα υποσυνείδητο δοτικό και ακόλουθο ενώ η πληροφορία του facebook παρακάμπτει τη συνείδηση. Η αφήγηση γίνεται συνήθως κάτω από συνθήκες χαλάρωσης, ενώ ο θόρυβος της πληροφορίας κτίζει ομάδες υψηλής πνευματικής έντασης γιατί απλά η μαγεία της παθιασμένης αφήγησης μετατρέπεται μυστικά σε «κουτί δεδομένων», όπου ο άνθρωπος μεταλλάσσεται σ’ ένα αντικείμενο εκμετάλλευσης χωρίς να το καταλαβαίνει.

Η αφήγηση με την ομιλία της κτίζει σχέσεις στη βάση της συμπαθείας ή απώθησης αναβαθμίζοντας τη φιλοσοφία από μια στεγνή επιστήμη σε κλάδο σκέψης που διαθέτει την διάθεση της αφήγησης και προχωρεί με αφηγηματικό βηματισμό επίσης, στην ανεύρεση της αυτοπραγμάτωσης.

Το σημερινό “storytelling”, σε αντίθεση με την αφήγηση, διαθέτει την καθημερινή εμπορευματοποίηση που βρίσκει γόνιμο έδαφος και στην πολιτική, δίδοντας έτσι τη μάχη της εντύπωσης και της πρόσκαιρης προσοχής. Αυτό υποβοηθάει την πολιτική να ενασχολείται μόνο με τεχνικά θέματα, στενεύοντας το εύρος του μέλλοντος αλλά και τη φιλοδοξία της ακανόνιστης ελπίδας.

Η ζωή είναι μια αφήγηση, είναι ο λόγος, είναι η πρόταση. Αντίθετα, η είδηση και η εξιστόρηση είναι γεμάτες από επικοινωνία, τεχνάσματα των λέξεων για ένα δηλωτέο μέλλον στη βάση των κανόνων της αγοράς. Έτσι απλά τυφλωνόμαστε απέναντι στη γλυκιά εικόνα της αφήγησης που από μόνη της προκαλεί σχέσεις, επαφές και σκιρτήματα. Εδώ έγκειται και η κρίση του συνολικού λόγου μέσα από τη θυσία της φαντασίας και της ανησυχίας ακολουθώντας με πιστότητα πλέον το “political correct”.

Το δίλημμα που τίθεται είναι κατά πόσο μιλάμε ή παρακολουθούμε εμβρόντητοι τα γεγονότα χωρίς να συμμετέχουμε ενεργά στην εξέλιξή τους. Η τεχνολογία μάς έχει κερδίσει όχι μόνο ως αντίληψη λύσης θετικών προβλημάτων, αλλά και ως αντίληψη ευθύνης για το αύριο. Οι ψηφιακές μηχανές του χρόνου και του χώρου καθορίζουν το πλαίσιο σε μια παθιάρικη συνάρτηση όπου στριμωχνόμαστε να συμμετάσχουμε για να μη και χάσουμε τον «μεγάλο αδελφό».

Όλα στον βωμό της επικοινωνίας και του “storytelling”.

«Εν αρχή ην ο Λόγος και ο Λόγος ην προς τον Θεό, και ο Θεός ην ο Λόγος», Ευαγγελιστής Ιωάννης (Κατά Ιωάννη α΄ 1-17), βούληση για την επιστροφή της αφήγησης και του λόγου.

Σημείωση: [1] Βλ.σχετ. Χαν-Τσούλ, Μ. (2025). Η κρίση της αφήγησης. Μτφρ. Β.Τσάλης. Αθήνα: opera.