Μαρία Καρίκη: Ο δύσκολος κόσμος της εφηβείας

Rodiaki NewsRoom

Γράφει η Μαρία Καρίκη
Ψυχολόγος, Msc

Η εφηβεία σε κάθε εποχή είναι ένα ιδιαίτερο εξελικτικό στάδιο, όπου το παιδί σταματάει σιγά
σιγά να είναι πια παιδί και πορεύεται προς την ενηλικίωση. Σε αυτό το στάδιο συμβαίνουν πολλαπλές και παράλληλες βιοχημικές, συναισθηματικές, ψυχολογικές, διανοητικές και πνευματικές αλλαγές. Ο έφηβος καλείται, μαζί με όλα αυτά που του συμβαίνουν εντός του, να διαχειριστεί τη μάθηση, το φύλο του και τις σχέσεις στις οποίες εμπλέκεται, προσπαθώντας να ανακαλύψει ταυτόχρονα ποιος είναι. Πρόκειται, λοιπόν, για ένα δύσκολο και περίπλοκο εγχείρημα για τον ίδιο τον έφηβο, με τους γονείς να παίζουν έναν καθοριστικό ρόλο.

Νομίζουμε ότι το έφηβο παιδί μας μπορεί να είναι απλά ατίθασο, ανυπάκουο, ιδιότροπο,
υπερβολικό ή συναισθηματικά ασταθές. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί είναι πολύ επιφανειακοί και
απλουστευτικοί. Κάθε αλλαγή συμπεριφοράς συνοδεύεται από κάτι βαθύτερο. Η οικογένεια, το σχολείο
και η ομάδα των συνομηλίκων αποτελούν τα πλαίσια στα οποία πρέπει να αναζητήσουμε τις πιθανές
απαντήσεις που γυρεύουμε, προκειμένου να καταλήξουμε σε πιο έγκυρα συμπεράσματα.

Ο σύγχρονος κόσμος με τις πολλαπλές επιρροές και τα πολύ διαφορετικά μεταξύ τους ερεθίσματα
βομβαρδίζουν τα νέα παιδιά με μηνύματα που πολλές φορές μπορεί να είναι και αντιφατικά. Η πρόσβαση
ανά πάσα στιγμή σε οποιαδήποτε πληροφορία, σε οποιοδήποτε μέσο κοινωνικής δικτύωσης, σε
οποιαδήποτε εφαρμογή ή πλατφόρμα ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις προτιμήσεις τους, τους καθιστά
εκτεθειμένους σε διάφορες ιδεολογίες και τάσεις, είτε είναι κατάλληλες για την ηλικία τους, είτε όχι. Οι
έφηβοι δεν έχουν ακόμα φτάσει στην συναισθηματική και κριτική ωριμότητα που απαιτείται, ώστε να
αξιολογήσουν ορθά και αντικειμενικά οτιδήποτε τους επηρεάζει. Αυτό είναι ένα πρόβλημα σοβαρό.

Είναι, ως ένα βαθμό, φυσιολογικό οι έφηβοι να παρασύρονται από εκείνους που θεωρούν
“σημαντικούς”, να μιμούνται, να αντιγράφουν και γενικότερα να θέλουν να ανήκουν σε μια ομάδα που
τους εντυπωσιάζει. Ωστόσο, οι παρορμήσεις τους, η ανάγκη τους για γνωριμίες και σχέσεις, η επιθυμία
τους να μοιάζουν πιο “μεγάλοι” από ότι είναι, τους κάνει να βιάζονται και να αγνοούν τους πιθανούς
κινδύνους. Ό,τι και να τους πει ο γονιός θεωρείται “κήρυγμα”.

Ο έφηβος νιώθει πολλές φορές μπερδεμένος, τρομαγμένος κι ας μην το παραδέχεται. Νιώθει ότι
έχει να αντιμετωπίσει τους γονείς του με τις απαιτήσεις και τις προσδοκίες τους, τους καθηγητές του με
την πίεση που του ασκούν, τους συνομηλίκους του που πιθανώς να τον σχολιάζουν και να τον κρίνουν,
τις ερωτικές σχέσεις που προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει και να κατανοήσει, το μέλλον του που ίσως
ακόμα δεν ξέρει τι θέλει, αλλά και τον εαυτό του που μοιάζει να είναι περισσότερο αντίπαλος παρά
σύμμαχός του, με τις αμφιβολίες και τις ανασφάλειες που του φορτώνει. Ο ελεύθερος χρόνος του μοιάζει
να συρρικνώνεται όλο και περισσότερο όσο μεγαλώνει και έχει το αίσθημα ότι συνεχώς πρέπει να τρέξει
να προλάβει ή να διεκπεραιώσει κάτι. Μέσα του όλα είναι συγκεχυμένα και τεράστια.

Βιώνοντας έντονες εσωτερικές διακυμάνσεις, παράλληλα ίσως και με το άγχος που εκκολάπτεται,
ο έφηβος χρειάζεται από τους γονείς του κατανόηση, υποστήριξη, αλλά δεν ξέρει πώς να τους το ζητήσει.
Επιθυμεί τόσο πολύ να μπορούσαν οι γονείς του να τον καταλάβουν, να μπουν στη θέση του, που
απογοητεύεται και θυμώνει όταν δεν το κάνουν. Αυτό φέρνει ρήξη στις σχέσεις μεταξύ τους. Οι έφηβοι
συνήθως αναγνωρίζουν ότι οι γονείς τους τους αγαπούν και ότι είναι καλή η πρόθεση απέναντί τους. Δεν
τους αρέσει, όμως, ο τρόπος τους: απόλυτος, συχνά επικριτικός, απαξιωτικός και έντονος, επιβλητικός.
Και κάπως, έτσι, απομακρύνονται από τους γονείς (αφού δεν μπορούν να τους έχουν συμμάχους) και
αναζητούν άλλα υποστηρικτικά “υποκατάστατα”: τον υπολογιστή, τους άλλους εξίσου μπερδεμένους
φίλους που τους “συμπαραστέκονται” και τους συμβουλεύουν, τα κοινωνικά μέσα δικτύωσης ή και τις
καταχρήσεις ενδεχομένως. Υπάρχουν, βέβαια, και θετικές διέξοδοι, όπως ο αθλητισμός, τα χόμπι, η
μουσική, η τέχνη και οι διάφοροι στόχοι που θέλουν να κατακτήσουν.

Απέναντι στην εφηβεία οφείλουμε να σταθούμε όλοι με μεγάλη προσοχή. Οι έφηβοι είναι
ευάλωτοι, εύθραυστοι, ανασφαλείς, ακόμα κι αν θέλουν να δείχνουν το αντίθετο! Θέλουν αγάπη, μια
καλή κουβέντα, ένα “δεν πειράζει”, ένα “πιστεύω σε σένα”, ένα “είμαι εδώ για σένα” και κυρίως αποδοχή
άνευ όρων. Θέλουν τον γονιό ακροατή και συμπαραστάτη. Αντέχουν τη διαφωνία, αλλά όχι την κριτική.
Ο μικρόκοσμός τους μπορεί να καταρρεύσει με το παραμικρό. Άλλοτε δείχνουν τα συναισθήματά τους κι
άλλοτε προτιμούν την απομόνωση και τη σιωπή. Παρά το “χάος” της εφηβείας, ας μην ξεχνάμε ότι πίσω
από αυτήν εξακολουθεί να βρίσκεται το παιδί μας, που δίνει τη δική του μάχη προς την ενηλικίωση. Αν
υπάρχει κάτι που μπορούμε να κάνουμε εμείς οι μεγάλοι, είναι να το διευκολύνουμε και να του δείχνουμε
την αγάπη μας με κάθε δυνατό τρόπο, ακόμα και τις φορές που μοιάζει να μην τη θέλει...ειδικά αυτές τις
φορές...!