Δρ. Αγαπητός Ξάνθης: Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής

Rodiaki NewsRoom

Η περίπτωση της Ρόδου

Γράφει ο
Δρ. Αγαπητός Ξάνθης,
αρχιτέκτονας

Το παράδειγμα της Ρόδου γίνεται ακόμα μια φορά, επίκεντρο της κλιματικής κρίσης.

Κρίση που έχει μπει στη ζωή μας, με κύριες επιπτώσεις που επηρεάζουν τη ζωή στην πόλη, με πλημμύρες (όπως η πρόσφατη στο νησί της Ρόδου), με καύσωνες, με το επιβαρυμένο θερμικό περιβάλλον λόγω κτηριακών υποδομών και των ανθρωπογενών πηγών θερμότητας και με την άνοδο της στάθμης της θάλασσας για τις παράκτιες πόλεις-νησιά. Υπάρχουν όμως και δευτερογενείς παράγοντες, που αφορούν την ποιότητα των πολιτών.

Παρακάτω, βλέπουμε πινάκα σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής:

Η διεθνής κοινότητα, αντιλαμβανόμενη τους κινδύνους, προσπαθεί να αντιμετωπίσει το ζήτημα με συνεχείς διασκέψεις κι συμφωνίες, βάζοντας συγκεκριμένους όρους και συνθήκες για την αντιμετώπιση της αύξησης της θερμοκρασίας. Ομοίως και το Ευρωπαϊκό πλαίσιο έχει περιγράψει ενέργειες και στόχους για την υλοποίηση των στόχων για το κλίμα και την ενεργεία, με ορίζοντα το 2050. Αλλά και η Ελλάδα βρίσκεται στο στάδιο απο-ανθρακοποίησης με σειρά αναλόγων νομοθετημάτων, προβλέποντας μάλιστα και τη σχετική εκπόνηση -13- Περιφερειακών Σχεδίων για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή (Πε.Σ.Π.Κ.Α).

Η αντίληψη για την κλιματική τρωτότητα μιας περιοχής έναντι των ακραίων καιρικών φαινομένων είναι ένα από τα ζητούμενα για την προετοιμασία των στρατηγικών προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Έτσι, σχεδιάζονται τα Τοπικά Προφίλ Κλιματικών Επιπτώσεων (ΤΠΚΕ) με την πρόκληση της ευαισθητοποίησης των ατόμων, των φορέων και της ταχύτητας των αναγκαίων ενεργειών και δράσεων.

Είναι βέβαιο, ότι οι αστικές περιοχές δέχονται τα περισσότερα βάρη, γι’ αυτό, χρήζουν ιδιαίτερης μελέτης και φροντίδας.

Τα αναγκαία «Σχέδια Προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή» οφείλουν να έχουν συγκεκριμένη κατεύθυνση πάνω σε αναφερόμενες κατηγορίες προσαρμογής μέσα σ’ ένα πλήθος πληροφοριών και πάνω σε μια σειρά κριτηρίων για τη συστηματική αξιολόγηση των ανάλογων δράσεων προσαρμογής. Η αξιολόγηση είναι αναγκαία για την όποια αναθεώρηση των καταστάσεων, ώστε το «σχέδιο προσαρμογής» να είναι αποτελεσματικό και χρήσιμο.

Όσο για τη νέα πόλη, η κατάρτιση «Αστικών Σχεδίων Προσαρμογής» περνάει μέσα από τη δομική και λειτουργική εικόνα της πόλης, εξετάζοντας μέτρα για τη μείωση της θερμοκρασίας και άλλων ρύπων που ενοχλούν την ποιότητα των κατοίκων.

Τέτοια μέτρα είναι:

1. Η αύξηση του πρασίνου.
2. Η ενδυνάμωση των υδάτινων επιφανειών.
3. Η ενίσχυση των χώρων σκίασης.
4. Η χρήση ψυχρών-καταλλήλων υλικών στις δημόσιες ή και ιδιωτικές επιφάνειες.

Η συστηματική παρακολούθηση και σ’ αυτή την περίπτωση, προσφέρει ένα «αντίδοτο» στην κλιματική αλλαγή των πόλεων, προσφέροντας ουσιαστικά μια θερμική άνεση, μια ελάχιστη ενεργειακή κατανάλωση και μια σπουδαία συνθήκη στην ποιότητα του αέρα της πόλης.

Όπως και αναφέραμε προηγουμένως, η κλιματική τρωτότητα αποτελεί σημαντικό δείκτη αντίληψης για το πόσο ευάλωτο είναι ένα σύστημα σε κάποια αλλαγή. Είναι το αντίστροφο της έννοιας της ανθεκτικότητας που χρησιμοποιούμε για να εκφράσουμε τη σημασία της αειφορίας. Η τρωτότητα συνίσταται από τρεις άξονες: 1. την υπάρχουσα κατάσταση μέσω εκθέσεων και αναφορών, 2. την ευαισθησία και 3. την ικανότητα προσαρμογής.

Παρακάτω βλέπουμε το διάγραμμα ροής για την εκτίμηση της τρωτότητας:

Μπορούμε να πούμε ότι:

1. Η Έκθεση των συστημάτων μιας πόλης λόγω της κλιματικής αλλαγής μπορεί να βασιστεί σε δείκτες, όπως είναι αυτοί: των μεταφορών, της υγείας, των υδάτινων πόρων σε μια σχέση τοπικών και παγκόσμιων αναφορών.
2. Η Ευαισθησία στηρίζεται πάνω σε στοιχεία ποιότητας αλλά και τομέων λειτουργιών, όπως είναι και ο τουρισμός, η βιοποικιλότητα, η ενεργεία, η θαλάσσια στάθμη, οι μεταφορές κ.ά..
3. Η ικανότητα προσαρμογής στηρίζεται πάνω στη συχνή ενημέρωση των πολιτών, στα έγκυρα στοιχεία ανάλυσης και σε άλλα χαρακτηριστικά όπως είναι η ευελιξία και η προθυμία αναθεώρησης και κατάλληλης προσαρμογής.

Η εκτίμηση της κλιματικής τρωτότητας γίνεται με ποιοτικά κριτήρια αλλά και με ποσοτικά. Και τα δύο είναι συμπληρωματικά, με τον συνδυασμό να επιτυγχάνει τη βέλτιστη πολιτική προσαρμογή αντιμετώπισης. Ο υπολογισμός της ορθής τρωτότητας μιας περιοχής/νησιού αποδίδει το σωστό «γεωλογικό προφίλ», ώστε να εκτελεστούν οι κατάλληλοι συνδυασμοί δράσεων και σχεδίων για την ικανότητα αντιμετώπισης των συνεπειών της κλιματικής αλλαγής, συμπεριλαμβανόμενων και της φυσικής κλιματικής μεταβλητότητας και των ακραίων γεγονότων (όπως αυτά τα οποία έπληξαν πρόσφατα το νησί της Ρόδου και της Λήμνου, με τις ακραίες βροχοπτώσεις-“Bora”).

Η ύπαρξη σχεδίου προσαρμογής για την πλημμυρική θωράκιση στη Ρόδο από το 2013, με την αρωγή του ΤΕΕ Δωδ/σου, αποτελεί μια βάση αξιολόγησης και παρακολούθησης ακραίων τέτοιων φαινόμενων, όπως της φονικής καταιγίδας “Bora”, με τη συνεχή όμως επικαιροποίηση και εμπλουτισμό λόγω μεταβολής καταστάσεων (όπως: Τριαντενός ποταμός).

Εν κατακλείδι, η κλιματική αλλαγή ήλθε για να μείνει. Οφείλει να γίνει ένας συστηματικός σχεδιασμός προσαρμογής, με συγκριμένες δράσεις σ’ επίπεδο περιφέρειας και σ’ επίπεδο νησιού, ώστε να μπορεί να υπάρχει ένα δίκτυ πρόληψης ή ακόμη και αποτροπής καιρικών ακραίων καταστάσεων, που μπορεί να πλήξουν «βάρβαρα» την όποια περιοχή. Η ανθρώπινη ζωή είναι το πρώτιστο, αλλά και η ακίνητη ή και κινητή περιουσία δεν μπορεί να περνάει χωρίς την ανάλογη φροντίδα.

Συμπέρασμα: μελετάμε, σχεδιάζουμε, εφαρμόζουμε, ελέγχουμε, αποδίδουμε, συμφιλιωνόμαστε με τη Φύση… είναι το καθήκον μας.

Υ.Γ. Το άρθρο είναι καταστάλαγμα ενός ενδιαφέροντος εξ αποστάσεως εκπαιδευτικού προγράμματος του Ε.Κ.ΠΑ. με τίτλο «Κλιματική Αλλαγή σε Αστικές Περιοχές», υπό την καθοδήγηση του καθηγητή, κου Κωνσταντίνου Καρτάλη.