Ηλίας Καραβόλιας: Στο εδώλιο του «εσωτερικού δικαστηρίου»: Εκατό χρόνια από τον θάνατο του Φραντς Κάφκα

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο
Ηλίας Καραβόλιας

«Οι αλυσίδες της βασανισμένης ανθρωπότητας έχουν φτιαχτεί από σφραγίδες», έγραψε ο Φραντς Κάφκα.

Το καφκικό σύμπαν είναι το βιοπολιτικό σήμερα, το γραφειοκρατικό σκότος, το διάχυτο ένστικτο του θανάτου που αναδύει ο καπιταλισμός.

Λένε στο έργο τους «Για μια ελάσσονα λογοτεχνία», οι Ντελέζ- Γκουατταρί:

«Τα μυθιστορήματά του, ατελεύτητα μάλλον παρά ημιτελή, αποσυναρμολογούν μεγάλες κοινωνικές μηχανές του παρόντος και του μέλλοντος. Τη στιγμή που τις εμφανίζει ο Κάφκα τις χρησιμοποιεί ως προπέτασμα, δεν πιστεύει στον νόμο, στην ενοχή, στην αγωνία, στην εσωτερικότητα. Οι διαφυγές του δεν αποτελούν ποτέ καταφύγιο, έξοδο από τον κόσμο»

Κανείς σχεδόν δεν βρίσκει έξοδο από το σημερινό συστημικό σκηνικό της κοινωνικής μηχανικής.

Ο Κάφκα μιλούσε για το φοβικό, καθυποταγμένο, ενοχικό και υπερεγωτικό βιοπολιτικό υποκείμενο. Περιέγραφε πώς η εξουσία και η οικογένεια, το γραφείο και το καφενείο (βλ.τα σημερινά social media) φυλακίζουν τη libido και την ελευθερία, το πνεύμα και την επιθυμία, πώς εγκλωβίζουν ψυχή και σώμα στα στενά κελιά μικρομηχανών και ταυτόχρονα στη φυλακή της μεγαμηχανής.

Ο μεγάλος αυτός ανατόμος του ψυχισμού είδε το ασυνείδητο ως εργοστάσιο και από τις εκροές του εμπνεόταν και σκηνοθετούσε τις θεατρικές (ανά)παραστάσεις του Εγώ και του Κράτους.

Είχε καταφέρει να κάνει διαφορική διάγνωση του ατομικού και κοινωνικού χαόκοσμου, έπιασε τον σφυγμό της βιοεξουσίας.

Στα έργα του (Η Δίκη, Ο Πύργος, Η μεταμόρφωση, κ.ά) σύνθεσε το γραφειοκρατικό σκότος της εξουσίας με την παράνοια, έπαιζε με τα αναπαραστατικά περιεχόμενα και τα συμβολικά σημαίνοντα της ψυχικής μηχανικής, ενώ ήξερε να περιγράφει σε βάθος την ένταση του Νόμου, ώστε να τη θέτει σε παράλληλη κυκλοφορία με το αναπαραστατικό εύρος της πατρικής εξουσιαστικής φιγούρας.

Ο Κάφκα σε όλα του σχεδόν τα έργα, προέβαλε το ενοχικό σύνδρομο (ακόμη και στον έρωτα) ως εργοστασιακό προϊόν του ασυνείδητου αλλά ταυτόχρονα και ως αποτέλεσμα της σύνθεσης και της δομής των θεσμών (οικογένεια, σχολείο, δικαιοσύνη, επιχείρηση, κράτος).

Κατέβηκε στον πυρήνα της επιθυμητικής παραγωγής, έζησε σαν τον Ντοστογιέφσκι στο υπόγειο της ψυχικής βιοτεχνίας, ώστε να ξεκαθαρίσει τα άυλα εμπορεύματα (φόβος, θάνατος, αγωνία) από τα ράφια της μνήμης.

Σχεδόν όλα τα καφκικά έργα συναρμολογούν σε μηχανές τη σύγκρουση εξουσίας και την ταυτοτική αγωνία της μετάλλαξης και της υπερανα - πλήρωσης φαντασιακής ισχύος.

Με τον Κάφκα μάθαμε αυτό που θεωρητικά περιείχε ο φροϋδικός εννοιολογικός κόσμος: αναπαράσταση Εαυτού και δυνητικότητα στο Συμβολικό.

Ήταν ένας από τους μεγάλους μηχανικούς της ψυχής που αποσυναρμολόγησε, με λογοτεχνική όμως μαεστρία, την εγκατεστημένη μέσα μας μικροφυσική της εξουσίας και του Νόμου όπως το αναλύει στο «Εκδοχές του Νόμου» η Μυρτώ Ρήγου (εκδ. Πλέθρον).

Υ.Γ.: Ο Walter Benjamin έλεγε ότι «ο κόσμος των αξιωματούχων και ο κόσμος των πατέρων είναι ο ίδιος στα έργα του Κάφκα»...