Σελίδες Ιστορίας: Συνάντηση Προεστού, Δρύδων στο Λημέρι και αναχώρηση μέσω Χάλκης στην Απλοθήκα

Rodiaki NewsRoom

Ο Τζον Άτκινσον στην «Καζέρμα Ρετζίνα» πρόδωσε τους πάντες

Γράφει ο Κώστας Τσαλαχούρης

Το πόρισμα της προανάκρισης προχωρεί ακόμη περισσότερο και σε παρένθεση, γράφονται τα εξής:
«Κατά τινας ο Παπαμιχαήλ ετραυματίσθη και εξηναγκάσθη να αυτοκτονήση, διά να μην πέση εις χείρας των Γερμανών». Ακραία περίπτωση.

Δεν είναι, όμως, δυνατόν να αυτοκτονήσει ένας νέος, που από την πρώτη στιγμή ρίχνεται στη μάχη, γιατί περί μάχης επρόκειτο, για να βοηθήσει τους συνεργάτες του, όπως φαίνεται από τη μαρτυρία του Προεστού, ενώ μπορούσε να εξαφανιστεί. Είναι τελείως αποκομμένος από την ομάδα και λειτουργεί αυτόνομα.

Επίσης είναι νέος που αγαπά τη ζωή και τη ζει έντονα, παρά το γεγονός ότι βρίσκεται στην παρανομία, και κάθε μέρα απειλείται να συλληφθεί με τις ριψοκίνδυνες και επιπόλαιες (;) ενέργειές του. Δεν μπορεί να θέλει να την εγκαταλείψει τόσο άδοξα.

Στη δύσκολη ώρα ο νέος αυτός και μάλιστα της πάστας Παπαμιχαήλ, γιγαντώνεται, μπορεί να γραφτεί, γίνεται ημίθεος και μπαίνει στις λεωφόρους που μόνο ήρωες μπορούν να οδηγηθούν και να γιγαντώσουν. Και αυτό έκανε ο νεαρός Καλύμνιος.

Ο Νικηφόρος τραυματίστηκε θανάσιμα και οι διώκτες του, του έδωσαν τη χαριστική βολή. Αυτή είναι η πρώτη εκδοχή. Μια άλλη, και αυτή δυνατή, είναι να χτυπήθηκε με βολή εκ του πλησίον, όταν πια ήταν νεκρός. Αυτό το σπορ, να πυροβολούν νεκρούς οι ναζήδες, ήταν πολύ διαδεδομένο στις τάξεις τους.

Η ομάδα ξημερώματα, την επομένη, φεύγει από την Κρεμαστή και κατευθύνεται στα Τριάντα, όπου βρισκόταν ο «πύργος» του Κωσταρίδη. Εκεί συναντούν τον Γιώργο που τους συνιστά να φύγουν από το χωριό.

Για να μην δώσουν στόχο, από τα Τριάντα παίρνουν το πρώτο λεωφορείο για την πόλη της Ρόδου και ζητούν καταφύγιο στο σπίτι του Γιαμαλή.

Από εκεί, ύστερα από λίγες ώρες, με ένα φορτηγό γεμάτο γουρούνια, σύμφωνα με μαρτυρία του Προεστού, «φύγαμε για το χωριό Απολακκιά, όπου και διενυκτερεύσαμεν, και εκείθεν εις την Μονόλιθον, όπου με άλλη ομάδα, ήλθομεν εις επαφήν δι’ ασυρμάτου με Μέσην Ανατολήν…».

Συνάντηση με τους Δρύδες
Στο λημέρι συναντιούνται για πρώτη φορά οι αδελφοί Κουμνιανού, Κώστας και Πανορμίτης με τον Προεστό και καταστρώνουν το σχέδιο διαφυγής τους.
Η μόνη οδός είναι η δίοδος μεταξύ Ρόδου και Χάλκης αφού ησυχάσουν τα πράγματα.

Αποφασίζεται επίσης, να φύγει μαζί τους και ο καπετάν Κώστας, γιατί πριν λίγο καιρό, είχε χτυπήσει στο πόδι και χρειαζόταν άμεση βοήθεια, παρά τα γιατροσόφια που του έκαναν οι φίλοι και συνεργάτες του Μονολιθιάτες.

Ο τραυματισμός αυτός, επεσυνέβη στην πλατεία του χωριού, στις 28 Δεκεμβρίου 1943, μέρα μεσημέρι. Απίθανη ιστορία, πώς ξέφυγε από τους Γερμανούς. Πρέπει να σημειωθεί ότι αυτός ο τραυματισμός, στοίχισε στον Κουμνιανό, μια μικρή αναπηρία.

Ύστερα από είκοσι μέρες, οι Κουμνιανός Κώστας, Προεστός Ελευθέριος, Χατζημανώλης Γεώργιος και Καλαφάτης Ποθητός, εγκαταλείπουν τη Ρόδο με κατεύθυνση τη Χάλκη,

Εκεί, χωρίς καμιά αντίσταση, συλλαμβάνουν δύο Ιταλούς-ο ένας ήταν ανθυπασπιστής-που αποτελούσαν τη φρουρά του νησιού, βυθίζουν όλες τις βάρκες, πλην μιας, που τη δίνουν σε μία οικογένεια για να φύγει στην Τουρκία και φτάνουν στην Απλοθήκα, χωρίς να περάσουν από τη Σύμη.

Από εκεί, μέσω Καστελλόριζου, επιστρέφουν στην Αλεξάνδρεια, όπου παραδίδουν τους αιχμαλώτους.

Κάνουμε μια μικρή παρένθεση. Στην κατάθεσή του ενώπιον του Στρατοδικείου Αθηνών, στις 26 Νοεμβρίου 1952, ο Κώστας Κουμνιανός, αναφέρει ότι την αποστολή Προεστού, την κατέδωσε στους Γερμανούς η Ελένη Πιλάτου.

Ο αδελφός του, Πανορμίτης, την ίδια μέρα κατέθεσε ότι τα μέλη του κλιμακίου Προεστού δεν «κράτησαν καθόλου καλή τακτική. Έδειχναν στους κατοίκους, λίρες και τα πιστόλια τους.

Πράγματι ο Καλαφάτης μου είπε ότι η Ελένη Πιλάτου επρόδωσε το κλιμάκιο στους Γερμανούς, Είμαι της γνώμης ότι από την επιπολαιότητά τους προδόθηκαν μόνοι τους και, για να καλυφθούν, τα ρίχνουν στην Πιλάτου…».

Στη Ρόδο, τώρα, συμβαίνουν άλλα πράγματα. Παρά το φοβερό κυνηγητό που εξαπολύουν οι Γερμανοί, δεν μπορούν να φτάσουν στους Ροδίτες συνεργάτες του Προεστού.

Σύλληψη Π. Κουγιού
Στις 29 Ιανουαρίου, όμως, συλλαμβάνεται ο Παντελής Κουγιός, οδηγείται στην Γκεσταπό, όπου υποβάλλεται σε απάνθρωπη προανάκριση που συνοδεύεται από κάθε είδους βασανιστήρια για να ομολογήσει τι ξέρει για τους Άγγλους πράκτορες που βρίσκονται στο νησί.

Ο νεαρός Κουγιός τού λέει συνεχώς ότι εκτός από το ποδόσφαιρο δεν ξέρει τίποτα και μπορούν να το διαπιστώσουν, καλώντας εκεί, όλη τη Ρόδο. Του δείχνουν τον ασύρματο και μία φωτογραφία του Νικηφόρου, αλλά και πάλιν αρνείται.

Παρά το γεγονός ότι τον κατηγορούν ότι τους Άγγλους τους γνώρισε από τον Δημήτρη Τσαμπίκου, δεν τον φέρνουν σε αντιπαράσταση μαζί του. Και αυτόν τον κρατούν οι Γερμανοί και τον ανακρίνουν.

Τελικά οι δύο νεαροί μεταφέρονται στην «Καζέρμα Ρετζίνα» και κλείνονται στο ίδιο κελί.
Πέντε ημέρες μετά τη σύλληψή τους, βομβαρδίζεται η πόλη και η περιοχή της φυλακής, από συμμαχικά αεροπλάνα. Μία βόμβα πέφτει στο σημείο όπου κρατούνταν, με αποτέλεσμα να σκοτωθεί ο Τσαμπίκου.

Ο Κουγιός εκείνη τη στιγμή βρισκόταν στο επισκεπτήριο και σώθηκε από θαύμα. Μεταφέρθηκε στις φυλακές Κοσκινού και λίγους μήνες μετά, σε στρατόπεδο συγκέντρωσης στη Γερμανία, όπου τον βρήκε η Απελευθέρωση.

Ο Τζον Άτκινσον
Τα κελιά της «Καζέρμα Ρετζίνα», «φιλοξένησαν για μεγάλο χρονικό διάστημα, έναν επιφανή πράκτορα των Συμμάχων, τον Βρετανό Τζον Άτκινσον, και συγκεκριμένα επί πεντάμηνο, από τον Γενάρη ως τον Ιούνιο του 1942.

Ο Άτκινσον συνελήφθη στην Αντίπαρο, ύστερα από μάχη και οι Ιταλοί βρήκαν το μυστικό κώδικα και κατάλογο διευθύνσεων των συνεργατών του. Το καλοκαίρι του 1941, είχε επίσης συλληφθεί στην Αθήνα και είχε κατορθώσει να δραπετεύσει.

Ο ζωντανός και ασυνήθιστης και εκτάκτου δραστηριότητος αυτός άνθρωπος, ένας από τους τολμηρότερους και πιο γενναίους Άγγλους που έδρασαν στην Ελλάδα, κατά τη διάρκεια των ανακρίσεων στη Ρόδο, ομολόγησε τα πάντα. Έτσι, συνελήφθησαν πολλοί πατριώτες, μεταξύ των οποίων και πρώην υπουργοί.

Πέρασε Στρατοδικείο στην Αθήνα και εκτελέστηκε μαζί με άλλους τέσσερις συνεργάτες του έγιναν προσπάθειες διάσωσής τους. Εκτελέστηκε στις 24 Φεβρουαρίου 1943.

Σε σχετικό κρυπτογράφημα, από τα αρχεία της Κεντρικής Υπηρεσίας του υπουργείου των Εξωτερικών της Ελλάδος, το οποίο υπογράφει ο διπλωμάτης Δημήτριος Παππάς, τότε διευθυντής του υπ.Εξ, στο Κάιρο και στις αρχές του 1930 πρόξενος της Ελλάδος στη Ρόδο, αναφέρεται ότι «…κατά πληροφορίας πιθανάς, αλλά ουχί εισέτι εξηκριβωμένας, εισαγγελεύς Ιταλικού Στρατοδικείου Αθηνών, ητήσατο θανατικήν ποινήν δεσποινίδος Νικοτσάρα και Άγγλου Άτκινσον.

Δεν αποκλείεται απολύτως, αίτημα εισαγγελέως να αφορά και τέως υπουργόν Ζάνναν συνδικαζόμενον…
»…Επιτρέψατέ μοι να εισηγηθώ ότι έστω και προληπτική άμεσος υμών ενέργεια παρά προέδρω Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού Γενεύης και ίσως και παρά Βατικανώ, θα ηδύνατο έχη αγαθάς συνεπείας.

Κατά πληροφορίας ας ηδυνήθην εξακριβώσω, αγγλικαί Αρχαί, ηπείλησαν ή θα απειλήσουν αντίποινα εν περιπτώσει εκτελέσεως Άγγλου. Ίσως θα ηδύνασθε επιτύχητε, απειλή συμπεριλάβη και περίπτωσιν εκτελέσεως δύο ημετέρων. Ανεκοινώθη Βέρνην…Κάιρον,1η Μαρτίου 1943».

Το τηλεγράφημα έφτασε αργά, δηλαδή τέσσερις μέρες μετά την εκτέλεση. Στη νεαρά Νικοτσάρα, δόθηκε χάρη από τον γκαουλάιτερ, στρατηγό Τζελόζο.
Την περίοδο που διαδραματίζονται τα γεγονότα στη Ρόδο, δηλαδή τον Γενάρη του 1944, οι υπηρεσίες των Συμμαχικών Δυνάμεων, εντοπίζουν δύο Ιταλούς και τους καταχωρίζουν στον κατάλογο των εγκληματιών για να δικαστούν μετά τη λήξη του πολέμου.

Ο ένας ονομάζεται Μπιλιότι, υπολοχαγός του ιταλικού στρατού και οι πληροφορίες λένε ότι μετείχε σε βασανιστήρια κρατουμένων στη Ρόδο. Πολύ γρήγορα είχαν όλο το ιστορικό του.

Γεννήθηκε στην Ψίνθο στις 8 Ιανουαρίου 1916 από γονέα Ιταλό, τον Αιμίλιο και μητέρα Ελληνίδα την… αφαιρούνται 36 λέξεις που περιλαμβάνονται στο βιβλίο μας Κώστας Τσαλαχούρης «Ρόδος 1943-1944, Μέρες αντίστασης και προδοσίας». Εκδόσεις Τροχαλία, 1997. Σελίδα 51.

Ο άλλος ονομάζεται Κατσιάνο, δωδεκανησιακής καταγωγής, λοχαγός του ιταλικού στρατού, με δράση στην Κέρκυρα.
Αρχή μας ήταν να μην ενοχλήσουμε. Η περιέργεια, όμως, έφερε τα βήματά μας, δέκα μέτρα μακριά από το διερμηνέα των Γερμανών Παναγιώτη Ραυτόπουλο! Και το γεγονός αυτό, συνέβη την Παρασκευή 24 Νοεμβρίου 1995 στην Κηφισιά!...

Έτσι ο άνθρωπος των Γερμανών ζούσε στην πολύβουη Αθήνα, αφού εξέτισε την ποινή του, άγνωστος μεταξύ αγνώστων, ένα γεροντάκι άρρωστο πάσχον από προστάτη προχωρημένης μορφής. Κρίναμε ότι και η απλή συζήτηση μαζί του δεν θα απέδιδε τίποτα…

Ένα δυστύχημα με ποδήλατο
Τελειώνουμε τα του κλιμακίου Προεστού με ένα γεγονός που τον ακολουθούσε τόσα χρόνια. Ένας μύθος από την ιστορία του οποίου και ο υπογράφων παρασύρθηκε και μάλιστα έκανε αναφορά, σε τηλεοπτική συνέντευξη, το Σεπτέμβριου 1995, στο Κανάλι-7, στη Ρόδο.

Στην ιστορία περιπλεκόταν ο θάνατος μιάς νεαράς Ροδίτισσας, όπου ο μύθος κατέγραφε ότι τη σκότωσε ο Προεστός με ειδικό χτύπημα στον τράχηλο και στη συνέχεια σκηνοθέτησε ατύχημα, ρίχνοντας το πτώμα σε παρακείμενο χωράφι στη «Βερβετούρα», αφού προηγούμενα χάλασε τα φρένα του ποδηλάτου της, για να νομιστεί ότι «δεν έπιασαν».

Η καλπάζουσα φαντασία πότε τοποθετούσε το ατύχημα στη «Βερβετούρα» και πότε στο γεφύρι του Αγίου Δημητρίου.

Η αλήθεια είναι ότι η ατυχής Ροδίτισσα έχασε τη ζωή της σε ατύχημα στις…..αφαιρείται η ημερομηνία… με ποδήλατο στον δρόμο της οδού Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, δηλαδή στην κατηφοριά των Αγίων Αναργύρων.

Με το συμβάν αυτό ο Προεστός δεν έχει καμιά σχέση γιατί έφτασε στη Ρόδο αρκετούς μήνες αργότερα…