«Στα 14 της, μου την έφερε η μητέρα της στο ιατρείο, με κονδυλώματα...»!

Pοδούλα Λουλουδάκη

Η κυτταρολόγος Αγαθή Γαλανοπούλου, τονίζει τον κίνδυνο που υπάρχει για τα νεαρά κορίτσια και προτρέπει για το εμβόλιο

Συνέντευξη στη Ροδούλα Λουλουδάκη

Στης πανδημίας τον καιρό, θέματα σοβαρά, κι εμβόλια απαραίτητα για τη ζωή και την προστασία της δεν συζητιούνται πια σχεδόν καθόλου! Κι όμως!

Το εμβόλιο για τα κονδυλώματα, τα οποία σε ένα μικρό ποσοστό τους, αν δεν τα αντιμετωπίσεις, μπορεί μετά από χρόνια να εξελιχθούν σε καρκίνο του τραχήλου της μήτρας, επιβάλλεται να γίνεται στα κορίτσια από τα 11 τους κιόλας χρόνια κι εν πάση περιπτώσει πριν ξεκινήσουν τις σεξουαλικές τους επαφές αφού τα κονδυλώματα κυρίως έτσι μεταδίδονται.

Με δεδομένο μάλιστα σύμφωνα και με όσα υπογραμμίζει η γιατρός Κυτταρολόγος Αγαθή Γαλανοπούλου, «το 80% των γυναικών έχει προσβληθεί κατά τη διάρκεια της ζωής του από τον ιό των κονδυλωμάτων αν και στις περισσότερες απ’ αυτές τις γυναίκες, είναι σε ανενεργό μορφή…», το εμβόλιο, σώζει. Μήνας πρόληψης κατά του καρκίνου του τραχήλου είναι ο Ιανουάριος και ας μην ξεχνιόμαστε, από τα 12 έτη έως τα 26 της, η γυναίκα μπορεί και πρέπει να κάνει κάτι γι’ αυτό.

Ζήτησα από τη γιατρό μιλώντας απλά και κατανοητά, να δώσει κατευθύνσεις.
Γιατί κι εδώ η πρόληψη σώζει κι η ενημέρωση πρέπει να προηγηθεί.

Κυρία Γαλανοπούλου, σε ποια ηλικία ήταν το μικρότερο κορίτσι που σας ήρθε στο ιατρείο και είχε προσβληθεί απο τον ιό των κονδυλωμάτων;
Ήταν 14 ετών. Με επισκέφτηκε στο ιατρείο για να κάνει το Thinpreppaptest, συνοδευόμενη από τη μητέρα της. Την έφερε να κάνει τον έλεγχο, μιας και γνώριζε ότι το κορίτσι της είχε ήδη την πρώτη του σεξουαλική επαφή. Αυτό πρέπει να το γνωρίζουν όλα τα κορίτσια. Μετά την πρώτη τους σεξουαλική επαφή θα πρέπει να κάνουν το πρώτο Τest Pap ή το Thinpreppaptest.

Κι αυτό το κορίτσι στα 14 του είχε ήδη προσβληθεί; Το συναντάτε συχνά αυτό;
Δεν το συναντάμε συχνά, αλλά στις ηλικίες αυτές υπάρχουν ήδη κορίτσια που έχουν ξεκινήσει τις σεξουαλικές τους επαφές και τότε όλα είναι πιθανά.

Στην Ελλάδα πότε κυκλοφόρησε το εμβόλιο έναντι του ιού των κονδυλωμάτων (HPV); Σε ποια ηλικία πρέπει να το κάνουν τα κορίτσια;
Το εμβόλιο κατά του HPV κυκλοφόρησε στην Ελλάδα, το 2006. Απευθύνεται στα κορίτσια και τις νεαρές γυναίκες από την ηλικία των 12 έως 26 ετών. Ο εμβολιασμός πρέπει να αποτελεί ρουτίνα για όλα τα κορίτσια ηλικίας 12-15 ετών.

Ιδανικά, το εμβόλιο πρέπει να γίνεται σε κορίτσια 11 ή 12 ετών, πριν, δηλαδή από την έναρξη των σεξουαλικών επαφών. Πάντως, ακόμα κι αν μια κοπέλα ξεκινήσει τη σεξουαλική της ζωή και εκτεθεί σε κάποιον τύπο του ιού, η προστατευτική δράση του εμβολίου έναντι των άλλων τύπων του ιού, παραμένει. Ο εμβολιασμός κατά του HPV στη διάρκεια της κύησης, αντενδείκνυται.

Από τι προστατεύει το εμβόλιο;
Η λοίμωξη από τον ιό των κονδυλωμάτων δεν μπορεί να αποφευχθεί με κανέναν άλλο τρόπο εκτός από τον εμβολιασμό. Τα εμβόλια έναντι του HPV είναι προληπτικά εμβόλια, τα οποία σχεδιάστηκαν, παρασκευάσθηκαν και μελετήθηκαν με σκοπό την πρόληψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και άλλων νοσημάτων που προκαλούνται από τον ιό. Το εμβόλιο εναντίον του ιού των κονδυλωμάτων (HPV) προστατεύει από τους τύπους του ιού που, συνήθως, ευθύνονται για τα κονδυλώματα των γεννητικών οργάνων και τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.

Τα διαθέσιμα εμβόλια σήμερα προστατεύουν από δύο, τέσσερις ή εννέα τύπους του ιού των κονδυλωμάτων:
α. διδύναμο: εναντίον ογκογόνων τύπων 16 και 18.
β. τετραδύναμο: εναντίον ογκογόνων τύπων 16 και 18, και μη-ογκογόνων τύπων 6 και 11.
γ. 9δύναμο: εναντίον ογκογόνων τύπων 16,18,31, 33,45,52,58 και μη-ογκογόνων τύπων 6 και 11.

Γιατί θα πρέπει να είναι τόσο νεαρή η ηλικία των κοριτσιών που θα κάνουν το εμβόλιο;
Στην ηλικία αυτή ολοκληρώνεται η χορήγηση όλων των υποχρεωτικών εμβολίων του βασικού παιδιατρικού εμβολιασμού. Οι ηλικίες αυτές εμβολιάζονται πριν εισέλθουν στην ηλικία αυξημένου κινδύνου μόλυνσης από τον ιό των κονδυλωμάτων.

Επίσης οι μικρές ηλικίες παρουσιάζουν πολύ καλή ανοσολογική απάντηση στον εμβολιασμό και ακολουθούν το δοσολογικό σχήμα του εμβολιασμού με μεγαλύτερη συμμόρφωση.

Οι κοπέλες που είναι μεγαλύτερες των 15 ετών βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο να κολλήσουν τον ιό, καθώς η αιχμή της λοίμωξης από τον ιό HPV, είναι η ηλικία 16 έως 26 ετών. Ακόμα και στις κοπέλες που έχουν ήδη προσβληθεί από κάποιον τύπο του ιού HPV, ο εμβολιασμός προστατεύει από τους υπόλοιπους τύπους που καλύπτει το εμβόλιο. Επομένως στόχος είναι να εμβολιασθεί η νεαρή γυναίκα όσο το δυνατόν νωρίτερα και ανεξάρτητα από την έναρξη των σεξουαλικών επαφών.

Πόσες δόσεις του εμβολίου χρειάζονται;
Ο αριθμός των απαιτούμενων δόσεων καθορίζεται από την ηλικία της εμβολιαζόμενης:
• Σε ηλικία 15 ετών και άνω, χρειάζονται 3 δόσεις που χορηγούνται σε χρονικό διάστημα 6 μηνών συνολικά.
• Σε ηλικία μικρότερη των 15 ετών, χρειάζονται 2 δόσεις σε μεσοδιάστημα τουλάχιστον 6 μηνών.

Πόσο ασφαλές και δοκιμασμένο είναι το εμβόλιο κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και των κονδυλωμάτων;
Η ασφάλεια των εμβολίων αξιολογείται σήμερα από ειδικές Επιστημονικές Επιτροπές που διορίζουν οι Αρχές Υγείας. Τα δεδομένα ασφάλειας συλλέγονται από τις κλινικές μελέτες του ερευνητικού προγράμματος, από ειδικές μελέτες που πραγματοποιούνται συνεχώς μετά την κυκλοφορία των εμβολίων και από την αυθόρμητη αναφορά όλων των ανεπιθύμητων ενεργειών, σε διεθνές δίκτυο καταγραφής.

Με βάση τα δεδομένα αυτά, υπεύθυνα όργανα, όπως ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, το CDC και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων, δηλώνουν σε επίσημες δημοσιεύσεις ότι τα εμβόλια έναντι του HPV είναι απολύτως ασφαλή και ότι δε συσχετίζονται με καμία σοβαρή ανεπιθύμητη ενέργεια. Οι ανεπιθύμητες ενέργειες που μπορεί να προκληθούν από τον εμβολιασμό είναι μόνο ευαισθησία, πόνος, οίδημα, ερύθημα στο σημείο της ένεσης και πυρετός. Ό,τι δηλαδή συμβαίνει ακόμα και με τα παιδικά εμβόλια.

Είναι πάντα αποτελεσματικό το εμβόλιο αυτό;
Το εμβόλιο εναντίον του ιού HPV έχει εξαιρετική αποτελεσματικότητα. Κλινικές έρευνες έδειξαν ότι η προστατευτική του δράση αγγίζει σχεδόν το 100% ως προς τις προκαρκινικές αλλοιώσεις του τραχήλου της μήτρας και τα κονδυλώματα των γεννητικών οργάνων, εφ’ όσον χορηγηθεί πριν από την έναρξη της σεξουαλικής ζωής.

Από τις έως τώρα διαθέσιμες μελέτες φαίνεται ότι οι ευεργετικές συνέπειες του εμβολίου δεν εξασθενούν για τουλάχιστον 10 χρόνια από τη στιγμή χορήγησής του. Σήμερα, υπάρχουν δεδομένα από χώρες, όπως η Αυστραλία, όπου μετά την εφαρμογή ενός επιτυχημένου εθνικού προγράμματος εμβολιασμού με το τετραδύναμο εμβόλιο αναδείχθηκε ήδη σημαντική μείωση των γεννητικών κονδυλωμάτων, στον γενικό πληθυσμό.

Τα γεννητικά κονδυλώματα εμφανίζονται άμεσα μετά τη λοίμωξη από τον αντίστοιχο τύπο HPV. Επομένως ένας επιτυχημένος εμβολιασμός θα οδηγούσε καταρχήν σε μείωση αυτού του νοσήματος. Τα δεδομένα αυτά υποδηλώνουν ότι σύντομα και κατά ακολουθία θα παρατηρηθεί μείωση στις προκαρκινικές τραχηλικές βλάβες, ενώ μακροπρόθεσμα θα μειωθεί και ο καρκίνος του τραχήλου, του αιδοίου και του κόλπου.

Χρειάζεται και Κυτταρολογικός Έλεγχος κατά τη διάρκεια της ζωής της γυναίκας εάν ως κορίτσι έχει κάνει το εμβόλιο εναντίον του HPV;
Ο εμβολιασμός δεν αντικαθιστά τον έλεγχο του τραχήλου της μήτρας, με Τest Pap και Thinpreppaptest.

Ο εμβολιασμός έναντι του ιου HPV, αποτελεί μέθοδο «πρωτογενούς πρόληψης» και αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας έναντι του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και των προκαρκινικών βλαβών. Ο έλεγχος με τεστ Παπανικολάου και Thinpreppaptest, αποτελεί τη «δευτερογενή πρόληψη» του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και θα πρέπει να συνεχίσει να γίνεται για να ανιχνεύει την παρουσία των προκαρκινικών τραχηλικών βλαβών, οι οποίοι προκαλούνται από τους τύπους HPV που δεν καλύπτονται πλήρως από το εμβόλιο, πριν αυτές εξελιχθούν σε διηθητικό καρκίνο.

Η επιτυχία της αντιμετώπισης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και η μείωση της συχνότητάς του στα επόμενα χρόνια θα προέλθει μόνο από τον επιτυχημένο συνδυασμό εφαρμογής του εμβολίου και μεθόδων πρώιμης διάγνωσης και αντιμετώπισης.

Προστατεύει το εμβόλιο εναντίον του HPV, από άλλα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα;
Όχι, δεν προστατεύει απο άλλα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα. Η χρήση προφυλακτικού εξακολουθεί να είναι ο καλύτερος τρόπος πρόληψης των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων.

Αυτό το ίδιο εμβόλιο μπορεί να γίνει και στα αγόρια για τον ιό των κονδυλωμάτων;
Η Εθνική Επιτροπή Εμβολιασμών είναι θετική στον εμβολιασμό και των αγοριών κατά του ιού των κονδυλωμάτων, σε αντίστοιχη ηλικία, μ’ αυτήν των κοριτσιών. Τα αγόρια έχουν υψηλή πιθανότητα νόσησης ανεξαρτήτως ηλικίας, ενώ έχουν και χαμηλότερη ανοσολογική απόκριση στη φυσική λοίμωξη από ό,τι τα κορίτσια.

Τα αντισώματα που παράγουν οι άνδρες δεν είναι επαρκώς «ανθεκτικά» έναντι του HPV, καθιστώντας τους ιδιαίτερα ευαίσθητους σε επακόλουθες ασθένειες και λοιμώξεις από τον HPV. Θεωρώντας τον ιό των κονδυλωμάτων έναν ιό που επηρεάζει κυρίως τις γυναίκες, έχει υποεκτιμηθεί σημαντικά το βάρος της νόσου στους άνδρες. Ο εμβολιασμός αναδεικνύεται ως το μοναδικό μέσο πρόληψης για τα αγόρια και αναμένεται, εκτός από την άμεση προστασία που θα τους παρέχει, να βοηθήσει «εμμέσως» και στην προφύλαξη των κοριτσιών.

Πώς μπορεί μία γυναίκα να αντιληφθεί ότι έχει προσβληθεί από τον ιό; Πώς γίνεται η διάγνωση;
Ο κυτταρολογικός έλεγχος (Τest Pap και Thinpreppaptest) είναι το πρώτο βήμα για να εντοπιστούν, αν υπάρχουν, ανώμαλα κύτταρα π.χ. κύτταρα που εμφανίζουν λοίμωξη από τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV). Με αυτόν τον τρόπο ανιχνεύονται πρώιμες κυτταρικές αλλοιώσεις που αν δεν αντιμετωπισθούν κατάλληλα, υπάρχει η πιθανότητα να εξαλλαγούν σε καρκινικά κύτταρα με το πέρασμα του χρόνου.

Ο πρωταρχικός στόχος του κυτταρικού ελέγχου δεν είναι η ανίχνευση του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, αλλά των κυτταρικών αλλοιώσεων που προηγούνται του καρκίνου. Η κολποσκόπηση είναι το δεύτερο βήμα για τον ακριβή καθορισμό και εντοπισμό των κονδυλωμάτων, την ύπαρξη ή όχι δυσπλασιών και προκαρκινικών καταστάσεων.

Το HPV DNA test είναι μία εξέταση που ανιχνεύει εάν μία γυναίκα έχει μολυνθεί και αν ναι, από ποιους συγκεκριμένους τύπους του ιού των κονδυλωμάτων.
Με τον τρόπο αυτό μπορεί να γίνει ανίχνευση των τύπων υψηλής επικινδυνότητας και έτσι να επιλεγεί η καταλληλότερη μέθοδος παρακολούθησης ή/και θεραπείας για τις συγκεκριμένες γυναίκες.

Τι προκαλεί ο ιός στους άνδρες;
Οι χαμηλού κινδύνου τύποι του ιού προκαλούν την ανάπτυξη κονδυλωμάτων. Οι άνδρες οι οποίοι προσβάλλονται από υψηλού κινδύνου τύπους HPV μπορούν να αναπτύξουν καρκίνο του πρωκτού ή του πέους. Η συχνότητα εμφάνισης των καρκίνων αυτών είναι πολύ μικρότερη σε σχέση με την αντίστοιχη των γυναικών.

Οι άνδρες φαίνεται ότι είναι κυρίως φορείς της λοίμωξης (μεταφέρουν και μεταδίδουν τον ιό HPV χωρίς να νοσούν), ενώ συγχρόνως αποδεικνύονται ικανότεροι να υποστρέφουν τις προκληθείσες από τον ιό βλάβες, πιθανότατα λόγω του διαφορετικού επιθηλίου του γεννητικού τους συστήματος.

Πώς μπορεί να προληφθεί η λοίμωξη από τον HPV;
Ο εμβολιασμός κοριτσιών και αγοριών κατά του HPV μπορεί να προλάβει την πρόκληση λοιμώξεων από τον HPV και, συνεπώς, ασθενειών που σχετίζονται με τον HPV και στα δύο φύλα, συμπεριλαμβανομένων των μυρμηκιών των γεννητικών οργάνων και του πρωκτού, του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας καθώς και άλλων μορφών καρκίνου που προκαλούνται από τον HPV.

Η χρήση προφυλακτικού δεν αποκλείει εντελώς τον κίνδυνο μετάδοσης του ιού. Αυτό συμβαίνει διότι σε ορισμένες περιπτώσεις ενδέχεται να έχει μολυνθεί από τον HPV το περιβάλλον δέρμα που δεν προστατεύεται από το προφυλακτικό. Σε κάθε περίπτωση, πάντως, δε χρειάζεται φόβος. Το 80% των γυναικών έχουν ή είχαν τον HPV στη διάρκεια της ζωής τους. Το 80% εξαφανίζεται από μόνο του χωρίς θεραπεία. Από το υπόλοιπο 20% μόνο το 10% έχει τους ογκογόνους τύπους και μόνο το 10% της τελευταίας αυτής ομάδας προχωρά σε καρκίνο. Και όλα αυτά εάν δεν γίνεται ο απαραίτητος προληπτικός έλεγχος.

Υπάρχουν στοιχεία για τα ποσοστά εμβολιασμού στην Ελλάδα σε σχέση με άλλες Ευρωπαϊκές χώρες;
Δυστυχώς στη χώρα μας ο εμβολιασμός των κοριτσιών κατά του ιού των κονδυλωμάτων (HPV), αν και περιλαμβάνεται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών, παραμένει σε χαμηλά επίπεδα (<44%) και ο εμβολιασμός των αγοριών δεν έχει ενταχθεί ακόμη στο Πρόγραμμα ώστε να καλύπτεται το κόστος του εμβολίου.

Σήμερα τα περισσότερα Ευρωπαϊκά κράτη – μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν υιοθετήσει τον εμβολιασμό έναντι του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας.

Πριν από δέκα χρόνια περίπου η κάλυψη του τακτικού HPV εμβολιασμού κυμαινόταν μεταξύ 17% και 81%, με τα μεγαλύτερα ποσοστά (80% έως 81%) να αφορούν την Πορτογαλία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Πρόσφατα εκτιμάται ότι στη Γαλλία η εμβολιαστική κάλυψη των νεαρών εφήβων παραμένει χαμηλή (19%). Στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ισπανία εκτιμάται ότι είναι πάνω από 80%.