Αμετακίνητος στη Ένωση με την Ελλάδα ο Καλύμνιος Σκεύος Ζερβός και η συμβολή του στην Απελευθέρωση της Δωδεκανήσου

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Κυριάκος Ι. Φίνας

H Δωδεκανησιακή Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία (έτος ίδρυσης 1948), στον ένατο τόμο της έκδοσής της (2016), δημοσιεύθηκαν δεκατέσσερις επιστημονικές εργασίες, οι οποίες αναφέρονται σε θέματα που αφορούν τη Δωδεκάνησο. Μεταξύ των συγγραφέων συγκαταλέγεται και ο Ζέφυρος Α. Καυκαλίδης, με θέμα: «O Σκεύος Ζερβός και η Απελευθέρωση της Δωδεκανήσου». Το περιεχόμενο της εν λόγω μελέτης 33 σελίδων αναφέρεται αναλυτικά στην πατριωτική δράση του αείμνηστου Καλύμνιου Σκεύου Ζερβού και όπως είχε καθιερωθεί να αποκαλούν τον ευφυή γιατρό και Εθνικό Αγωνιστή.

Ο Σκεύος Ζερβός ήταν ένας από τους ακούραστους και συστηματικούς συμπατριώτες, οι οποίοι διέθεσαν όλο το είναι τους για την Απελευθέρωση της Δωδεκανήσου, ύστερα από δουλεία 638 χρόνων. Υπό τον οθωμανικό ζυγό (1523-1912), υπό τον ιταλικό ζυγό 31 χρόνια και 2 χρόνια υπό βρετανική διοίκηση.

Ο Σκεύος Ζερβός γεννήθηκε στην Κάλυμνο στις 19 Ιανουαρίου 1875 και πέθανε στις 13 Αυγούστου 1966, τυφλός και πάμφτωχος στο Ασκληπιείο Βούλας.

....

Ο πατέρας του Ζερβού ήταν από τους καλύτερους σπογγοπλοιάρχους της εποχής του και ιδιοκτήτης σπογγαλιευτικού πλοίου. Αλλά το πλοίο έπεσε σε ισχυρή καταιγίδα και βυθίστηκε αφήνοντας την οικογένεια σε πλήρη πενία. Η μοίρα του μικρού Σκεύου, καθώς γράφει ο Ζέφυρος Καυκαλίδης, ήταν προγραμματισμένη. Ακολούθησε το επάγγελμα του πατέρα του, που ήταν εκείνο του «γυμνού σπογγαλιέως». Η αρρώστια, όμως, που χτυπούσε τους γυμνούς σφουγγαράδες τον ανάγκασε να σταματήσει το επάγγελμα.

Ωστόσο, από έφηβος ο Σκεύος Ζερβός στράφηκε με πάθος στα γράμματα. Δεν είχε ούτε βιβλία ούτε χαρτί ούτε μελάνι, αλλά προσκολλημένος στους πλούσιους συμμαθητές του κατάφερε να σπουδάσει, να τελειώσει αριστούχος το Γυμνάσιο και να εισέλθει στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Εντωμεταξύ, απρόσκλητος και εθελοντής στον Ελληνικό Στρατό κατά τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897, όπου υπηρέτησε από την έναρξη μέχρι το πέρας αυτού, αποστρατευθείς, μάλιστα, Λοχίας.

Με το τέλος του πολέμου του 1897, η συνέχεια είναι αλματώδης. Ολοκληρώνει τις σπουδές του στην Αθήνα και συνεχίζει στο Μόναχο, το Βερολίνο, τη Βιέννη, τη Λειψία και το Παρίσι.

...

Από τις 28 Απριλίου μέχρι τις 20 Μαΐου 1912, οι Ιταλοί καταλαμβάνουν την Αστυπάλαια, τη Ρόδο, τη Χάλκη, την Κάλυμνο, τη Λέρο, τους Λειψούς, τη Νίσυρο, την Πάτμο, την Τήλο, την Κάσο, την Κάρπαθο, τη Σύμη και τελευταία την Κω.

Ίδρυση του «Αιγαιοπελαγίτικου Συλλόγου»

Ο Σκεύος Ζερβός κάλεσε στην Κλινική της Αθήνας, στην οδό Βουκουρεστίου 9 και Βαλαωρίτου, διακεκριμένους νησιώτες, όπου και ίδρυσαν τον «Αιγαιοπελαγίτικο Σύλλογο», του οποίου στόχος ήταν η Ένωση των νησιών με την ελεύθερη Ελλάδα. Ακολουθεί το Συνέδριο της Πάτμου, το 1918, στο οποίο οι Δωδεκανήσιοι εκφράζουν τον πόθο τους για Ένωση με τη Μητέρα Ελλάδα. Όμως, το αίτημά τους απερρίφθη άμεσα από την Ιταλία και όχι μόνο, αλλά κυνήγησε και τους οργανωτές του.

Ο Σκεύος Ζερβός, αν και γιατρός διεθνούς ακτινοβολίας, δεν εγκατέλειψε τη μεγάλη φιλοπατρία του και ο πόθος της Απελευθέρωσης του αλύτρωτου ελληνικού πληθυσμού διακατέχει εξολοκλήρου την ύπαρξή του. Έτσι, περιφρονώντας τα οικονομικά του συμφέροντα, εγκαταλείπει τα πάντα για να υπηρετήσει με τον βαθμό του Λοχαγού γιατρού στον πρώτο και δεύτερο βαλκανικό πόλεμο, που ξέσπασε πριν από τη λήξη του ιταλοτουρκικού. Δεν είχε και τότε την ελληνική υπηκοότητα, αφού τα Δωδεκάνησα ήταν προτεκτοράτο της Ιταλίας.

Την περίοδο αυτή άρχισε, δυστυχώς, ο εθνικός διχασμός μεταξύ Ελευθερίου Βενιζέλου και Βασιλιά Κωνσταντίνου. Ο Σκεύος Ζερβός, όμως, συνεχίζει ακατάπαυστα τον αγώνα του για τα Δωδεκάνησα, αφού εντωμεταξύ, το 1924, τον συναντάμε βουλευτή με το κόμμα των Φιλελευθέρων.

Με τη δραστηριότητα του Σκεύου Ζερβού ασχολήθηκε το 1972 και ο γιατρός Κ. Χρύσανθης. Σε μία σύντομη παρέμβασή του στην ετήσια περιοδική έκδοση των «Δωδεκανησιακών Χρονικών» της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών Δωδεκανήσου αναφέρεται στον αείμνηστο Καλύμνιο Σκεύο Ζερβό και μεταξύ άλλων γράφει: «...Εμείς οι Έλληνες έχουμε την κάκιστη συνήθεια να παραστρατούμε, όταν δεν καταπολεμούμε με πάθος τους άξιους συμπολίτες μας. Και ο Ιπποκράτης καταπολεμήθηκε και κατηγορήθηκε για ευτελείς μάλιστα από ιατρική άποψη πράξεις, κατηγορήθηκε ψευδέστατα και συχνά από ομότεχνούς του».

Επειδή, όμως, ο χώρος που παρέχεται στην εφημερίδα δεν είναι αρκετός για περαιτέρω λεπτομερή ιστορική ανάπτυξη, παραθέτουμε στη συνέχεια σε γενικές γραμμές, πίνακα του βίου και έργου του ανδρός κατά τη χρονολογία γέννησής του μέχρι το 1966.

Χρονολογικός πίνακας βίου και έργου του Σκεύου Ζερβού

1875: 19 Ιανουαρίου, γέννηση Σκεύου Ζερβού στην Κάλυμνο. Πρωτοβάθμιες και δευτεροβάθμιες σπουδές στο Δημοτικό και Ημιγυμνάσιο Πλάκας (Αθήνα).

1892: Eγγραφή στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών.

1897: Πτυχίο ιατρικής. Ως εθελοντής λαμβάνει μέρος στον Ελληνοτουρκικό πόλεμο και αποστατεύεται με τον βαθμό του Λοχία. Ακολουθούν σπουδές στο Πανεπιστήμιο Μονάχου, Βερολίνου, Βιέννης και Παρισιού.

1900: Eπιμελητής της Παθολογικής Κλινικής του Νοσοκομείου «Ευαγγελισμός».

1901: Βερολίνο, αντιπρόσωπος της Ελλάδος παρίσταται στις εορτές προς τιμήν του καθηγητή Ροδόλφου Βίρχωβ.

1902: Εκλέγεται υφηγητής της Μαιευτικής Γυναικολογίας και Ιστορίας της Ιατρικής.

1909: Είναι ο πρώτος χειρουργός που επιτυγχάνει τη μεταμόσχευση όρχεων από πίθηκο σε άνθρωπο. Τα πορίσματά του από τις έρευνες στον χώρο των μεταμοσχεύσεων γεννητικών οργάνων ανακοινώνει στο Διεθνές Ιατρικό Συνέδριο της Βουδαπέστης.

Ιδιοκτήτης κλινικής στο κέντρο των Αθηνών.

1912-1913: Δημιουργεί με άλλους Δωδεκανησίους τον «Αιγαιοπελαγίτικο Σύλλογο». Εθελοντής στους Βαλκανικούς Πολέμους με τον βαθμό Λοχαγού γιατρού. Παρασημοφορείται με τον αργυρό Σταυρό του Σωτήρος και τον χρυσό Σταυρό του Παναγίου Τάφου.

1914: Αναγκάζεται να παραιτηθεί από το Πανεπιστήμιο, λόγω της Εθνικής του δράσης για την Ένωση της Δωδεκανήσου. Υπηρετεί ως Λοχαγός Διοικητής μεταγωγικών μάχης της 1ης Μεραρχίας κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

1917: Ιδρύει τον Δωδεκανησιακό Σύλλογο Αθηνών.

1918: Λονδίνο, Παρίσι για το Συνέδριο της Ειρήνης. Στο Λονδίνο συναντάται με τον Αρχιεπίσκοπο Κύπρου Κύριλλο. Και οι δύο τους αντιπροσωπεύουν κατεχόμενα εδάφη με ελληνικούς πληθυσμούς και απαιτούν την Ένωση με την Ελλάδα. Η Κυπριακή Αντιπροσωπεία αποχωρεί χωρίς να επιτύχει τίποτα. Ορκίζεται να παλέψουν, όμως, μέχρι την τελική Απελευθέρωση των δύο ελληνικών πληθυσμών. Εκδίδει άρτια από επιστημονικής και εκδοτικής άποψης βιβλία για το Δωδεκανησιακό Ζήτημα.

1920: Ο Ελευθέριος Βενιζέλος του χαρίζει τον χρυσό μελανοφόρο με τον οποίο υπέγραψε τη Συνθήκη των Σεβρών.

1922: Του απονέμεται ο Χρυσός Σταυρός του Σωτήρος.

1924: Εκλέγεται βουλευτής του κόμματος των Φιλελευθέρων. Καταγράφει τα Εθνικά Κληροδοτήματα σε τόμο 1.400 σελίδων και τυπώνει 2.000 αντίτυπα που διανέμει δωρεάν στους βουλευτές και πολιτικούς. Για την πολύτιμη αυτή εργασία του η Εθνοσυνέλευση παμψηφεί του απένειμε τον τίτλο του «Εθνικού Ευεργέτη».

1925: Αγωνίζεται για την ίδρυση του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

1928: Μετά την υπογραφή Βενιζέλου-Μουσολίνι πηγαίνει στα Χανιά να βρει τον πρώτο και να παραπονεθεί. «Είναι ξηρά και άγονα νησιά», του είπε ο μέγας Κρητικός και συμπληρώνει: «δεν αξίζει τον κόπο». Ο Ζερβός πικραίνεται. Ο Βενιζέλος τον απέκλεισε από τις βουλευτικές και γερουσιαστικές εκλογές και του απαγόρευσε να μιλήσει στα αποκαλυπτήρια του αγάλματος του Ξάνθου, που ο ίδιος είχε χρηματοδοτήσει.

Πήρε πίσω την πίκρα του, όταν μετά την Απελευθέρωση της Δωδεκανήσου τηλεγράφησε στον δήμαρχο Χανίων να πάει στο Ακρωτήρι και να διαβάσει στον τάφο του Εθνάρχη το εξής τηλεγράφημα: «Η Δωδεκάνησος ηλευθερώθη. Ηλευθερώθη η Δωδεκάνησος, κύριε Πρόεδρε. Ακούτε; Mου τηλεγραφεί ο Σκεύος Ζερβός για να χαρείτε».

1934: Κυκλοφορεί η μελέτη του “La maladie des pecheurs d'éponges nus”.

Ανταλλαγή επιστολών με τον χειρουργό Serge Voronoff. Ο τελευταίος δέχεται την πρωτοπορία του Ζερβού στο ζήτημα των μεταμοσχεύσεων.

1936: Ανακαλύπτει νέα νόσο που ονομάζει: «Ελληνοπολύπους». Κυκλοφορεί τη μελέτη του “Lo Transplantation des organs”.

1937: Iδία δαπάνη κατασκευάζει και τοποθετεί το άγαλμα του Ιπποκράτη στην Ιατρική Σχολή (Γουδί).

1938: Νέο άγαλμα του Ιπποκράτη στην Ακαδημία των Παρισίων. Ελαιογραφία στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Σορβόνης Παράσημο Λεγεώνας της τιμής.

1941: Αναχωρεί για την Αίγυπτο. Ραδιοφωνικές ομιλίες και αρθρογραφία στον ελληνικό Τύπο της Αιγύπτου. Εκδίδει το βιβλίο του με τίτλο «Δάκρυα ενός εξ Ελλάδος πρόσφυγα». Συνεχίζει το ταξίδι του προς την ενδοχώρα της Αφρικής. Στην Ελιζάμπετβιλ του Βελγικού Κονγκό ανακαλύπτει τη νόσο «Φούντσα», που οφείλεται σε συγκεκριμένους σκώληκες. Παραμένει στην Αφρική συνεχίζοντας τις ανθρωπολογικές του μελέτες.

1946: Επιστρέφει στην Ελλάδα από το Βελγικό Κονγκό.

1947: Επίσημη Απελευθέρωση της Δωδεκανήσου. Επιβαίνων του θωρηκτού «Αβέρωφ» μαζί με τον αντιβασιλέα-Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό επισκέπτεται τη Δωδεκάνησο. Η υποδοχή που του γίνεται είναι κάτι το ανεπανάληπτο.

1948: Eίναι παρών στην Επίσημη Πράξη των Ηνωμένων Εθνών, με την οποία η Δωδεκάνησος δίδεται στην Ελλάδα (7 Μαρτίου 1948). Ακολουθώντας τους Βασιλείς αποβιβάζεται στην Κάλυμνο, όπου του γίνεται ασύλληπτη υποδοχή. Η Ακαδημία Αθηνών τον ανακηρύσσει «Αρχηγό του Απελευθερωτικού και μαρτυρικού Δωδεκανήσιου Αγώνος» και τον παρασημοφορεί με το αργυρό παράσημο.

1949: Εκλέγεται καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αναγορεύεται επίτιμος καθηγητής του Διεθνούς Κολλεγίου των χειρουργών του Πανεπιστημίου του Σικάγο.

1950: Διδάκτωρ Laureatus in Medicine της Βυζαντινής Ακαδημίας της Ισπανίας μετά χρυσού μεταλλίου τιμής.

1952: Η προσωπογραφία του επιλέγεται ως έμβλημα του 8ου Διεθνούς Χειρουργικού Συνεδρίου της Μαδρίτης. Στη διάρκεια του 3ου Διεθνούς Συνεδρίου Ιστορίας στο Λονδίνο ανακηρύσσεται Πατριάρχης των Ιστορικών και Ιατρικής, λόγω των εργασιών του για τον Ιπποκράτη.

1958: Εκδίδει την αυτοβιογραφία του με τίτλο: «Μία απίστευτος ζωή. 1875-1958».

1966: Στις 13 Αυγούστου πεθαίνει τυφλός και πάμφτωχος στο Ασκληπιείο Βούλας.