Πόσο αντέχουμε την αβεβαιότητα;

Μαρία Καρίκη

Είναι στη φύση του ανθρώπου να έχει την ανάγκη να κατανοεί το περιβάλλον γύρω του, το τι διαδραματίζεται μπροστά του, στην εποχή του.

Οτιδήποτε δεν καταλαβαίνει του δημιουργεί μια ανασφάλεια, μια αγωνία και άγχος. Νιώθει ευάλωτος, εκτεθειμένος, σε σύγχυση, γιατί χωρίς να έχει ένα στοιχειώδη έλεγχο της εξωτερικής του πραγματικότητας δεν μπορεί να σχεδιάσει τα επόμενα βήματά του και γενικότερα τα πλάνα του για τη ζωή του. Όλα μοιάζουν εν δυνάμει απειλητικά και διστάζει να κάνει οτιδήποτε μέχρι να γίνουν τα πράγματα πιο σαφή, πιο στέρεα.

Όταν ζούμε την αβεβαιότητα σε οποιονδήποτε τομέα (ερωτικά, επαγγελματικά, οικονομικά, σε ζητήματα υγείας) μοιάζει σαν να μπαίνουμε σε ένα «καθεστώς» αναμονής μέχρι να δούμε τι θα γίνει παρακάτω. Άλλοτε μπορούμε να παρέμβουμε με δικές μας πρωτοβουλίες κι άλλοτε όχι. Ακόμα κι έτσι, το αποτέλεσμα μπορεί να μην εξαρτάταται από εμάς. Για ένα συγκεκριμένο διάστημα μπορούμε να το «αντέξουμε». Τι γίνεται αν αυτό το διάστημα παρατείνεται και παρατείνεται;

Καθετί στη ζωή μας που είναι ασαφές και ρευστό μας αγχώνει και μας κρατάει σε μια «περίεργη» εγρήγορση.

Υπάρχουν φορές που το διαχειριζόμαστε μέσα μας και φορές που δεν τα καταφέρνουμε. Η παρατεταμένη ασάφεια μας «ξυπνάει» διάφορα: αρνητικά σενάρια, συναισθήματα πανικού, απόγνωσης, φόβο και θυμό.

Διαταράσσεται η ψυχική μας ισορροπία γιατί είμαστε «βουτηγμένοι» σε μια διαρκή αγωνία, προσμονή και έγνοια. Έγνοια για το πώς θα εξελιχθούν τα όσα μας ενδιαφέρουν και μας αφορούν. Έγνοια για το αν θα είναι καλύτερα ή χειρότερα αυτά που έρχονται. Έγνοια για το αν θα μπορέσουμε να διαχειριστούμε για πολύ όλη αυτή την απροσδιοριστία που υπάρχει στη ζωή μας, χωρίς να «καταρρεύσουμε».

Η αλήθεια είναι ότι οι αντοχές του ανθρώπου δοκιμάζονται σκληρά υπό τέτοιες συνθήκες. Η ψυχραιμία του, η υπομονή του, η εκλογίκευση που χρησιμοποιεί, η αισιοδοξία του κλονίζονται όλο και περισσότερο καθώς περνάει ο καιρός χωρίς κάτι νεότερο.

Σε αυτές τις στιγμές επιστρατεύονται όλα τα ψυχικά μας αποθέματα για να αντιμετωπίσουμε το «άγνωστο», το «απειλητικό».

Η ψυχική μας ανθεκτικότητα θα μας προστατεύσει ως ένα σημείο. Από εκεί και πέρα θα παίξει μεγάλο ρόλο και η δική μας εσωτερική «στάση» απέναντι σε όλο αυτό που μας αγωνιά. Πώς το βλέπουμε; Ποια δική μας προσωπική ερμηνεία θα δώσουμε σε όλο αυτό; Ποιο δικό μας προσωπικό νόημα; Η ερμηνεία που θα δώσουμε θα καθορίσει καταλυτικά όλες τις σκέψεις μας και τα συναισθήματα που θα ακολουθήσουν.

Για όσο διάστημα θα επικρατήσει η ασάφεια καλούμαστε να δείξουμε στον εαυτό μας πόσο προσαρμοστικοί είμαστε ή όχι, πόσο ευέλικτοι ή όχι και πόσο ευρηματικοί. Προκειμένου να μην χαοθούμε εντελώς μέσα μας, χρειάζεται να αντιδράσουμε. Αν δεν μπορούμε να ελέγξουμε το έξω από εμάς, οφείλουμε να δώσουμε τη μάχη να ελέγξουμε όσο το δυνατόν το μέσα μας. Τι επιλέγω να κάνω κατά κατά τη διάρκεια της αβεβαιότητας; Πόσο με προστατεύω από τις αρνητικές, καταστροφικές σκέψεις; Πώς έχω δομήσει την καθημερινότητά μου, ώστε να με βοηθάει να αντεπεξέρχομαι παρά την αγωνία; Τι γίνεται με το υποστηρικτικό μου δίκτυο; Υπάρχει;
Πόσο βυθίζομαι στις ανασφάλειές μου;

Πόσο αντιστέκομαι; Τι μπορεί να είναι δημιουργικό στη ζωή μας, προκειμένου να κρατηθούμε από κάτι; Είναι πράγματι επίπονη η αναμέτρηση του ανθρώπου με την παρατεταμένη αβεβαιότητα. Όσο περισσότερο κρατάει η συνθήκη αυτή, τόσο περισσότερο ο άνθρωπος νιώθει να αποδυναμώνεται.
Ωστόσο, κάθε εσωτερική, συνειδητή αντίσταση θα βοηθήσει τον ψυχισμό να αντέξει. Κάθε αντίσταση σε ό,τι θέλει να μας κάνει να πιστέψουμε ότι δεν υπάρχει διέξοδος σε αυτό που ζούμε... Κάθε θετική σκέψη, κάθε δημιουργική απασχόληση στην οποία καταφεύγουμε, κάθε επαφή με τους ανθρώπους που αγαπάμε και εκτιμούμε, κάθε υγιής συνήθεια, χόμπι και εκτόνωση είναι οι αντιστάσεις που θα μας κρατήσουν «όρθιους» εκεί που κάποιοι άλλοι δυστυχώς θα αρχίσουν να καταρρέουν…