Θέρος Ψυχικής Υγείας

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Μάνος Χατζημαλωνάς

Ενόψει μιας θερινής περιόδου γεμάτης εναλλαγές και απρόοπτα, θετικά και όχι τόσο, αποφασίσαμε να επεκτείνουμε τον Μήνα Ψυχικής Υγείας του Μαΐου σε ολόκληρο το Καλοκαίρι 2020. Μέσα από τη σελίδα του Φιλότιμου Ιδρύματος και με τη συνεργασία αξιόλογων ειδικών σε θέματα ψυχικής υγείας -και όχι μόνο- έχουμε την πίστη ότι θα ελαφρύνουμε, θα ενθαρρύνουμε, και θα εμπλουτίσουμε το διάστημα αυτής της περιόδου, αλλά και το αναμεταξύ μας διάστημα. Αυτό που φαινομενικά μας χωρίζει, κι όμως σαν πέλαγο στα έγκατα του πυθμένα που μοιραζόμαστε, μας ενώνει και μας ανανεώνει.

Το σκαρίφημα του λογότυπου-επικεφαλίδα που κοσμεί αυτή την περίοδο τη σελίδα του Φιλότιμου Ιδρύματος εμπερικλείει συστατικά ευζωίας, διαπροσωπικής ευδαιμονίας και κοινωνικής ευρυθμίας. Κοινώς, τα ζωτικά στοιχεία του καλώς εξεταστέου βίου που οφείλουμε όλες και όλοι να καλλιεργούμε στις ζωές και τις σχέσεις μας.

Δεν πρόκειται για αναχρονιστικές υποδείξεις επιδερμικής ευπρέπειας, αλλά για πολιτιστικά επαληθευμένες και επιστημονικά τεκμηριωμένες αρχές βιοτροπισμού (aka lifestyle) τις οποίες εδώ και δεκαετίες καθοδόν προς την ανάπτυξη παραλείψαμε ή απαξιώσαμε, μάλλον πρόωρα. Αυτοί οι «καλοί τρόποι» αγωγής της ψυχής λοιπόν δεν θέλουν κόπο, αλλά Τρόπο.

Συνεπώς, θεωρήστε κάθε πτυχή του παραπάνω σκαριφήματος ως ερώτημα.

Φερ’ ειπείν:
Γιατί να μην γνωρίζουμε τις ευεργετικές ιδιότητες της τήρησης ημερολογίου, δηλαδή καθημερινών σκέψεων και παραστάσεων, και έτσι να γινόμαστε μέρα με τη μέρα καλύτεροι συγγραφείς-αφηγητές του προσωπικού μας διηγήματος; Τα αποτελέσματα ως προς την επούλωση αμυχών και την ψυχική ευεξία γίνονται αισθητά μόλις εντός ημερών.

Γιατί να θεωρούμε ότι το βάλσαμο της βαθιάς πίστης και εμπιστοσύνης σε μια ανώτερη δύναμη που καθορίζει τη φύση και την κοινή μας μοίρα προκύπτει μόνο μέσα από θρησκευτικές δοξασίες; Γιατί πάλι, να απορρίπτουμε μια αρχέγονη πνευματική παράδοση πλούσια σε ήθη και έθιμα που σμίλεψαν εδώ και χιλιετίες αυτό που ονομάζουμε εθνικό χαρακτήρα (με τα καλά και άσχημά του), δίχως να μεταλάβουμε τις ευεργετικές ουσίες της φιλοσοφίας, της μεταβατικότητας, της τέχνης και τεχνικής αυτής της παράδοσης; Το καλούπι και οι καλλωπισμοί μιας θρησκευτικής παράδοσης είναι ο οίνος και το έλαιον μιας κοινωνίας. Η αδιάλλακτη απάρνησή τους καθιστούν το μέλλον μιας κοινωνίας πολιτισμικά άγονο και λιγότερο ανθρώπινο.

Γιατί να θεωρούμε «Μέτρον Άριστον» την κατάσταση μετριοπάθειας της μεσότητας, και όχι την κατάκτηση της Αριστείας μέσω της συνεχούς μέτρησης; Με άλλα λόγια, γιατί να δεχόμαστε ετερογενή μέτρα και σταθμά αντί να διαπιστώνουμε οι ίδιοι τις μονάδες ή τις τιμές μέτρησης με τις οποίες θα συναλλαζόμαστε, προσδίδοντας έτσι και την αξία που τους πρέπει; Δείξε μου το μέτρο σου να σου πω πόσο μετράς.

Γιατί να αντιλαμβανόμαστε το φαγητό και την μαγειρική ως ζώνη τηλεθέασης, ή καλάθι προϊόντων, ή μέσο κοινωνικού status, και όχι ως πανίσχυρο πλάστη ποιότητας ζωής; Ο τρόπος που οργανώνουμε τη ζωή μας γύρω από την τροφή, ή την τροφή γύρω από τη ζωή μας επιδρά μυσταγωγικά στη νοστιμιά και θρεπτικότητα κάθε ουσίας που λαμβάνουμε, και κατ’ επέκταση των στιγμών που απολαμβάνουμε.

Γιατί να μην αντιλαμβανόμαστε κάθε σχέση, συναναστροφή και συναλλαγή ως ευκαιρία για περισσότερη φιλία, για περισσότερο φιλότιμο; Οι διαπροσωπικές σχέσεις είναι το Α και το Ω του πώς βιώνουμε το χωροχρονικό περιθώριο που αποκαλούμε ζωή. Αγνόησέ τες και σύντομα κατανοείς τι σημαίνει η φράση «η κόλαση είναι οι άλλοι». Θρέψε τες και δες έναν κήπο εύπορων δένδρων να σε αγκαλιάζει.

Γιατί να θεωρείς το φιλότιμο ως μια ασαφή, αφελή, ανούσια ή ακόμα και άσπονδη αξία στις ημέρες μας; Γιατί να πιστέψεις ένα από τα μεγαλύτερα και πιο διαλυτικά fake news της νεότερης ιστορίας του ανθρώπου, ότι δηλαδή το φιλότιμο χάθηκε, δεν καλλιεργείται και δεν αξίζει πλέον; Ενώ εδώ και δεκαετίες, και ιδιαίτερα στις ημέρες μας η παγκόσμια διανόηση κρούει κώδωνες κινδύνου για την κρισιμότητα αναβίωσης και προσδιορισμού θεμελιωδών ατομικών και κοινωνικών αξιών;

Γιατί να μην αρχίσουμε να κατανοούμε ότι η Δημοκρατία είναι το χειρότερο πολίτευμα, εκτός από όλα τ’ άλλα; Και ότι αν δεν καταπιαστούμε ενεργά να την προασπίζουμε -παρά τις τριβές τις πιέσεις τα καρβουνιάσματα που εμπεριέχονται στον αγώνα συμβίωσης και συλλογικότητας ενός συνόλου ατόμων- με πρωτεύουσα αρχή το ατομικό ήθος δηλαδή την ατομική συνήθεια (ήθος ανθρώπω δαίμων/diamond), τότε σύντομα θα την αναπολούμε μόνο ως παρελθούσα;

Γιατί να μην αφυπνιστούμε στην πραγματικότητα ότι υπάρχουμε επειδή αλληλεξαρτόμαστε από τους άλλους; Και ότι δεν υπάρχει η έννοια του εαυτού δίχως την έννοια του άλλου; Και ότι αν θέλουμε να αντέξουμε το παραμικρό ή το πιο μεγάλο πρέπει να μάθουμε να καρφιτσωνόμαστε στις ανάγκες του διπλανού; Η ευαλωτότητα δεν είναι αδυναμία, και η διασύνδεση μεταξύ δύο θα είναι πάντα ανθεκτικότερη και πολυτιμότερη από τη σκληρότητα και μοναδικότητα του ενός.

Γιατί να μη μάθουμε να βάζουμε στόχους που αξίζουν, στόχους που μπορούμε να επιτύχουμε, στόχους εναρμονισμένους ακόμα και στόχους κοινούς; Αντί στόχους αφηρημένους, ετεροκαθορισμένους, στόχους μη-ρεαλιστικούς, στόχους που αντιβαίνουν στο μόνο εν τέλει όφελος: το συλλογικό; Στόχος σημαίνει σκοπός, προσανατολισμός, προορισμός. Κι αν έχεις το τελειότερο σκάφος το σπουδαιότερο μέσο, δίχως καλή και αξιόπιστη πυξίδα δεν θα φτάσεις ποτέ και πουθενά.

Γιατί να έχουμε τον Χρόνο δυνάστη, αντί για σύμμαχο; Γιατί να του χρεώνουμε τετελεσμένα φυγήν αδύνατα, αντί να αφουγκραστούμε όλα αυτά που έχει να μας διδάξει για τα αντίδοτα στη ματαιοδοξία, τη ματαιοπονία, την ψευδαίσθηση ατομικότητας, τον μηδενισμό, τους κοντόφθαλμους εγωισμούς, την άσκοπη (ή σκόπιμη) σπατάλη του; Φτάνει να τον μετράμε καλύτερα, να τον υπομένουμε, να τον πάρουμε πίσω από αυτά που μας τον στερούν, να τον δούμε να μεταμορφώνεται σε καιρό μόλις εστιάσουμε την ενέργειά μας επάνω του.

Γιατί να μη δούμε τους ασθενέστερους ανάμεσά μας ως ευκαιρία για ανάκτηση περισσότερης δύναμης; Ουδέν ασφαλέστερο σημάδι πολιτισμού από το πόσο αξιώνει μια κοινωνία ευθύνη απέναντι στους πιο αδύναμους. Δεν υπάρχει ούτε μια σελίδα της ανθρώπινης ιστορίας προς μίμηση που δεν γράφτηκε προς τιμήν κάποιων που υπερασπίστηκαν την ευαλωτότητα των ίδιων ή κάποιων άλλων. Το παράδοξο της ανθρώπινης φύσης και κοινωνίας ενάντια στην εντροπία.

Γιατί να μην κοιμόμαστε καλύτερα; Γιατί να μην κοιμόμαστε εξυπνότερα; Γιατί να μην αναπαυόμαστε ψυχικά τουλάχιστον μια ημέρα μέσα στην εβδομάδα; Η ανάπαυλα, η χαλάρωση, η προετοιμασία για ύπνο και η σωστή αφύπνιση δεν είναι μόνο κατάσταση αλλά και κατάκτηση. Δίχως παύση, αποθεραπεία και αναπλήρωση δυνάμεων η φθορά είναι βέβαιη. Και δυστυχώς δεν έρχεται μονομιάς, αλλά ύπουλα θολώνοντας καρδιά και νου με σκέψεις και πράξεις που βγάζουν εκτός εαυτού και κοινωνίας. Η ευλάβεια απέναντι στην ανάγκη του σώματος και του πνεύματος για ανάπαυλα επιδρά άμεσα και ευεργετικά σε όλους τους ζωτικούς τομείς.

Γιατί να μην αξιοποιούμε κάθε στιγμή ως αφορμή για μάθηση; Γιατί να θεωρείς τον εαυτό σου ως τελικό προϊόν, στερώντας τον από τις άπειρες πιθανότητες για περαιτέρω διαμόρφωση; Καθετί που μας συμβαίνει, μας αλλάζει, ούτως ή άλλως. Δομώντας δημιουργικά τη «διδακτέα» ύλη και το «μαθησιακό» μας περιβάλλον, περνάμε μαθήματα και τάξεις πιο ομαλά και επιτυχημένα. «Παιδεία» λέγεται επίσης και γιατί οφείλει να περιλαμβάνει το παιχνίδι.

Άλλωστε, κανείς ποτέ δεν έμαθε μηχανικά και χωρίς συναίσθημα. Γιατί να μην μετατρέψεις τον αγώνα της ζωής σε μια σειρά από αγωνίσματα; Γιατί να μη γεμίσεις αυτό τον δρόμο κοινού προορισμού με στάσεις, εμπειρίες, γνωριμίες; Γιατί να αφήσεις τόσα χρώματα χαμένα και τον χάρτη της υδρογείου σου γκριζαρισμένο κι άντυτο;

Γιατί να μην αφιερωθείς στο να αφήσεις στον κόσμο το δικό σου αποτύπωμα, το δικό σου νόημα; Ως ελεύθερα και δημιουργικά όντα, το έχουμε ανάγκη όσο τίποτε άλλο. Οι άνθρωποι που αγγίξαμε, οι άνθρωποι που ένιωσαν καλύτερα επειδή υπήρξαμε, ο πόνος που μοιραστήκαμε, οι χαρές που μας ένωσαν, οι έγνοιες που μας συστράτευσαν, το έργο που αφήνουμε. Δακτυλικό αποτύπωμα με το οποίο πλάθεται ο κόσμος, μια χειρονομία τη φορά. Αν δεν πάρεις συνειδητά μέρος, δε θα νιώσεις ποτέ ολοκληρωμένος. Μάλλον κενός καμβάς ή μέρος του αποτυπώματος κάποιου άλλου.

Η λίστα δεν τελειώνει εδώ. Από εδώ αρχίζει.
Το καλοκαίρι προβλέπεται μακρύ και ενδιαφέρον. Όποια γεγονότα και να ακολουθήσουν, η αφήγησή μας ανήκει. Ο τοίχος θα γράφει τη δική μας ιστορία.

Μένουμε Καλά για να τη γράψουμε. Κανείς δεν περισσεύει.

Καλή συμπόρευση.

Φιλότιμο Ίδρυμα
www.facebook.com/philotimon
www.philotimo.org.