Αγορές και κυβερνήσεις στη σκακιέρα της διεθνούς οικονομίας

Γράφει ο Ηλίας Καραβόλιας



Στις 17 Μαρτίου 2009 στο εργαστήριο ανάλυσης πολεμικών συνθηκών στον John Hopkins University( Warfare Analysis Laboratory , Maryland, USA) το αμερικανικό Πεντάγωνο χρηματοδότησε ένα σενάριο πολέμου. Το σενάριο δεν επικεντρώθηκε σε μάχες με... σφαίρες και βόμβες , αλλά στο πώς εχθρικά έθνη των ΗΠΑ θα μπορούσαν να παραλύσουν την οικονομία της. Σε αυτή την εξομοίωση του οικονομικού πολέμου συμμετείχαν υψηλόβαθμα στρατιωτικά ,διοικητικά, πανεπιστημιακά και οικονομικά επιτελεία των ΗΠΑ.

Τα όπλα αυτού του εικονικού πολέμου ήταν: ομόλογα, μετοχές και νομίσματα ενώ οι εμπλεκόμενες πλευρές ήταν διαχειριστές κεφαλαίων, υπουργοί οικονομικών, καθηγητές, και στελέχη πολυεθνικών.

Ο Paul Bracken ,καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο Yale -ένας εκ των συμμετεχόντων τότε- ανέφερε ότι ‘’Το βασικό που είδαμε στις εικονικές μάχες και εμπλοκές, ήταν ότι δεν μπορούμε, ως ΗΠΑ, να αναχαιτίσουμε την ισχύρη ρευστότητα της Κίνας “

Πράγματι,το μεγάλο πρόβλημα στην διεθνή οικονομία είναι εδώ και χρόνια το απίστευτο χρέος των ΗΠΑ το οποίο ανέρχεται σε 15 τρις $ περίπου σήμερα. Από αυτά το 32% είναι το εξωτερικό χρέος της χώρας, ενώ το υπόλοιπο είναι τα ομόλογα ΗΠΑ που κατέχουν τα αμερικανικά funds, οι ομοσπονδιακοί οργανισμοί,οι τράπεζες τους και οι λοιποί θεσμικοί και ιδιώτες επενδυτές.

Εξ ισου όμως μεγάλο πρόβλημα στη διεθνή οικονομία είναι οι Ευρωπαϊκές Τράπεζες. Τα συνολικά τοξικά στοιχεία που κατέχουν στα χαρτοφυλάκια τους γράφεται ότι είναι περί τα 24 τρις $. Ένα νούμερο μεγαλύτερο από το ευρωπαϊκό ΑΕΠ αλλά και από το ευρωπαϊκό Δημόσιο Χρέος.

Αυτά τα τοξικά στοιχεία στους τραπεζικούς ισολογισμούς είναι παράγωγα πάνω στα ομόλογα χωρών, κυρίως της ευρωζώνης, και στις ισοτιμίες του ευρώ με άλλα νομίσματα .Δεν γνωρίζουμε όμως πιθανές μοχλεύσεις, δυνητικά roll over(μετακυλήσεις σε κλεισίματα θέσεων) αλυσιδωτές αντιδράσεις (domino effect ) σε άλλα χρηματοοικονομικά προϊόντα.

Πχ, η Goldman Sachs και η JP Morgan δήλωσαν ότι πούλησαν το 2012, 5 τρις $ CDS(ασφάλιστρα κινδύνου) χωρών της Ευρωζώνης. Η φράση κλειδί για να κατανοήσουμε το φαινόμενο "αποτοξίνωσης" στις τράπεζες καλείται απομόχλευση.

Ξαναγυρνάμε όμως λίγο στις ΗΠΑ. Οι μεγάλες εκεί επενδυτικές τράπεζες και τα hedge funds(κεφάλαια αντιστάθμισης κινδύνου)έχουν σήμερα «ανοιχτό» δανεισμό στην διατραπεζική αγορά, σχεδόν το 10πλασιο του ενεργητικού τους.

Το cash που σήκωσαν τα τελευταία χρόνια, είναι δυσανάλογο δηλαδή των περιουσιακών τους στοιχείων. Επικρατεί όμως ο νόμος του ισχυρού: επενδυτικά μεγαθήρια μάζεψαν την ρευστότητα από μεσαίες και μικρές τράπεζες ώστε να καλύψουν θέσεις από τις υπερ-μοχλεύσεις που είχαν κάνει σε αγορές παραγώγων, κυρίως στην αμερικανική αγορά στεγαστικών δανείων - αιτία της κρίσης του 2008 – αλλά και σε άλλα προϊόντα που είχαν τρελαθεί στις αποδόσεις (χρυσός, εμπορεύματα, πρώτες ύλες) προ της κρίσης του 2008.

Στην αρχιτεκτονική της διαχείρισης κινδύνου, όπως αυτή πήρε σάρκα και οστά τα τελευταία χρόνια σε τράπεζες και επενδυτικούς κολοσσούς,υπάρχουν αλγόριθμοι απόκρυψης μελλοντικών στοιχημάτων και πιθανών ζημιών.

Αυτοί οι αλγόριθμοι, δεν βγάζουν πλέον αληθινά νούμερα στους ισολογισμούς των μεγάλων χρηματοπιστωτικών οργανισμών σε ΗΠΑ και Ευρώπη.

Με ευθύνη κυρίως των κυβερνήσεων της Ε.Ε ,πέρασαμε απο το 2009 και μετά στο περίφημο στάδιο της κοινωνικοποίησης των ζημιών, επιβαρύνοντας κυρίως τις δημοσιονομικά χρεωμένες, όπως οι νοτιοευρωπαϊκές,κοινωνίες.

Ο αφανής στόχος στην τότε άνοδο των περίφημων spreads στην Ευρώπη (τριπλό χτύπημα: τράπεζες, χρέος ,νόμισμα ) ήταν να υποχρεωθεί η ΕΚΤ να κυκλοφορήσει νέα ποσότητα χαρτονομισμάτων σε ευρώ, η οποία θα αποφόρτιζε και την Κεντρική Τράπεζα των ΗΠΑ, την FED ,ώστε να επανεκδώσει και αυτή χρήμα (αλλιώς δεν έβγαίνε το χρέος στις ΗΠΑ! )

Οι υπερεθνικοί Μηχανισμοί Στήριξης και Διάσωσης( EFSF/ΔΝΤ) ήταν και είναι για τους παίχτες των αγορών το καταφύγιο φερεγγυότητας που ζητούν, λόγω του δημοσιοοικονομικού εκτροχιασμού κάθε χώρας της οποίας κρατούσαν ομόλογα και μετοχές.

Επειδή όμως οι αγορές έχουν όνομα και διεύθυνση, καλό είναι να χαρτογραφήσουμε την σημερινή εποχή ανακατανομής ισχύος στον διεθνή χρηματοπιστωτικό κλάδο.Σημερά λοιπόν υπάρχουν τα εξής χρηματοπιστωτικά "στρατόπεδα":

- Ισπανικές ,Ιταλικές και Γαλλικές τράπεζες, κυρίαρχες εδώ και πολλά χρόνια στην Ευρώπη αλλά και στις αναδυόμενες αγορές της Ν. Αμερικής

-Αγγλικές , Γερμανικές και Αμερικανικές επενδυτικές τράπεζες συν θεσμικά χαρτοφυλάκια που επενδύουν και σε χρέη, όπως το Quantum Fund του Soros ,το Paulson &Co, το Apollo Global Management ,το Oak tree Capital ,η Marathon Asset Management κ.α

Το δεύτερο group συμφερόντων κατείχε μέχρι το 2012 μεγάλες θέσεις με προθεσμιακά συμβόλαια σε χρηματιστήρια πρώτων υλών και εμπορευμάτων, τροφοδοτώντας και την περίφημη φούσκα μέχρι το 2010.

Οι θέσεις αυτές σχετίζονται άμεσα με την βιωσιμότητα εταιρειών στην Ν. Αμερική, οι οποίες σύμφωνα με τις τελευταίες ενδείξεις, φαίνεται να εξαρτώνται δανειακά από τις πιστώσεις των ευρωπαϊκών τραπεζών εκεί (δηλαδή του πρώτου group συμφερόντων) .

Οταν έχει λοιπόν η Ευρώπη και οι τράπεζες της δυσκολίες ,δεν ρέει χρήμα στην Ν Αμερική και η παραγωγή μένει στάσιμη με αποτέλεσμα την αύξηση τιμών στα προιόντα ,άρα μελλοντική σιγουριά για τα στοιχήματα στο χρηματιστήριο εμπορευμάτων (στο οποίο επενδύει το β group)

Θα αναρωτηθεί κάποιος και τι κάνουν γι αυτό οι κυβερνήσεις και οι Κεντρικές Τράπεζες. Εφαρμόζουν την μυωπική-κατ εμέ-φιλοσοφία: ’’Ας παράγουμε λοιπόν χρήμα για να αυξήσουμε τα αποθεματικά των τραπεζών, άσχετα αν δεν υπάρχει ζήτηση για δανεισμό" .

Αυτό υποτίθεται ό,τι στεγανοποιεί και μονώνει το πιστωτικό σύστημα από την ύφεση. Ύφεση στην οποία όμως ουσιαστικά συμβάλλει, κλείνοντας τις κάνουλες του κυκλώματος πίστωση-επένδυση – παραγωγή-κατανάλωση.

Υπάρχει η άποψη πολλών ότι θα τραβάει ακόμα το κάρο της ανάπτυξης η Κίνα (και οτι κάποια στιγμή θα υπερτιμήσει το νόμισμα της και θα ισορροπήσει τα εμπορικά ισοζύγια άλλων χωρών).

Θεωρώ ότι το πιθανότερο αποτέλεσμα για έναν Αμερικανό και έναν Ευρωπαίο θα είναι μάλλον μια πιο ...ακριβή τηλεόραση plasma παρά μια νέα θέση εργασίας!

Η κύρια διαρθρωτική ανισορροπία στην κινεζική οικονομία αφορά την εγχώρια κατανάλωση που ως ποσοστό του ΑΕΠ, διαμορφώνεται περίπου στο 33% -το χαμηλότερο ποσοστό ανάμεσα σε όλες τις σημαντικές οικονομίες παγκοσμίως.

Κοινώς, οι Κινέζοι δεν ψωνίζουν πολύ αυτά που παράγουν με χαμηλούς μισθούς και υψηλή ανταγωνιστικότητα.
Οι κυβερνήσεις τι κάνουν; Ευνόητο είναι ότι όσες θα ετοιμάζονται για εκλογές, θα μπαίνουν στον πειρασμό να μειώνουν τους φόρους και να αυξάνουν τις δαπάνες, προκαλώντας έτσι αύξηση των ελλειμμάτων, ενώ συνήθως στις εκλογικές χρονιές μέχρι τώρα μειώνονταν και τα επιτόκια.

Θα συνηθίσουμε δηλαδή μόνιμα υψηλότερους δείκτες χρέους προς το ΑΕΠ. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές θα λειτουργούν ως «επιτηρητές». Οι πολιτικοί φυσικά ενοχοποιούν τα τελευταία χρόνια τις αγορές για να κρύψουν τα δικά τους λάθη. Αυτό δεν σημαίνει φυσικά το ότι οι αγορές δεν κάνουν λάθη. Δεν θωρακίστηκαν και δεν πρόβλεψαν το κραχ του 2008.

Στην συνέχεια προσπάθησαν να επανορθώσουν, να ρεφάρουν, ανεβάζοντας τους δείκτες «ευαισθησίας» και βλέποντας παντού ευκαιρίες κέρδους (αύξηση spreads, στοιχήματα πτωχεύσεων κρατών, αποδόσεις ομολόγων κ.α)

Τέλος, ας μην αγνοούμε ότι υπάρχει και κρατικός καπιταλισμός στις αγορές χρήματος: τα Sovereign Wealth Funds (εθνικού πλούτου). Με χαρτοφυλάκια σε συνάλλαγμα, κρατικά ομόλογα, επενδύσεις σε ακίνητα και μετοχές διαφόρων εταιρειών, δεν λειτουργούν μόνο με οικονομικά κριτήρια, αλλά οι κινήσεις τους εντάσσονται στη στρατηγική των κρατών.

Τα SWFs, όπως λέγονται, είχαν μερίδιο 12% στις παγκόσμιες επενδύσεις το 2009 και υπολογίζεται ότι το 2015 τα χαρτοφυλάκιά τους θα αγγίζουν τα 15 τρισ. δολάρια. Η Κίνα, η Ρωσία, το Αμπου Ντάμπι, η Σαουδική Αραβία, η Νότια Κορέα, το Βιετνάμ, η Νορβηγία, μέχρι το Καζακστάν και το Ουζμπεκιστάν,είναι χώρες που κινούνται με αυτό τον επενδυτικό τρόπο στην μεγάλη σκακιέρα της διεθνούς οικονομίας.

Ζούμε σεισμικές μετατοπίσεις, στο σύστημα του καπιταλισμού ,που αφορούν δυο τεκτονικές πλάκες οι οποίες στηρίζουν την απληστία και την αλαζονεία μεγαλοτραπεζιτών και ισχυρών κερδοσκόπων. Οργανισμοί όπως τα private equities, τα hedge funds, τα venture capitals φοράνε την στολή της ανωνυμίας και της αδιαφάνειας.

Οι δήθεν επόπτες των αγορών, κυβερνήσεις και διεθνείς αρχές, δεν μπορούν και δεν θέλουν φυσικά να επιβάλλουν κανόνες διαφάνειας. Αλλά θα επανέλθουμε για το συγκεκριμένο θέμα πολύ σύντομα.