Η ΜΕΓΑΛΗ ΕΒΔΟΜΑΔΑ. Μεγάλη Πέμπτη

Του Γ. Χρ. Μπάρδου, Θεολόγου « Τὴ Αγία καὶ Μεγάλη Πέμπτη, οἱ τὰ πάντα καλῶς διαταξάμενοι θεῖοι Πατέρες, ἀλληλοδιαδόχως ἔκ τε τῶν θείων Ἀποστόλων, καὶ τῶν ἱερῶν Εὐαγγελίων, παραδεδώκασιν ἡμῖν τέσσαρά τινα ἑορτάζειν, τὸν ἱερὸν Νιπτήρα, τὸν Μυστικὸν Δεῖπνον (δηλ. τὴν παράδοσιν τῶν καθ' ἡμᾶς φρικτῶν Μυστηρίων), τὴν ὑπερφυὰ προσευχήν, καὶ τὴν Προδοσίαν του Ιούδα». Από τη Μ. Πέμπτη η Εκκλησία μας εισάγει στο τριήμερο των Παθών του Κυρίου. Τη Μ. Πέμπτη επιτελούμεν την ανάμνησιν του Μυστικού Δείπνου του νιψήματος των ποδιών, την υπερφυά Προσευχή του Κυρίου, και την Προδοσία του Ιούδα «Νίπτει μαθητών, εσπέρας, Θεός πόδας ου πους πατών την εις Εδέμ δείλης πάλαι» Η νίψης των ποδιών των φιλοξενουμένων ήταν ένα παλιό έθιμο στους λαούς της Ανατολής που θα έκαμνε ο φιλοξενών οικοδεσπότης. Εδώ πριν από τον Μυστικόν Δείπνον, η ενέργεια αυτή του Ιησού προκαλεί κατάπληξη, γιατί με την πράξη του αυτή διδάσκει στους μαθητές του την ταπεινοφροσύνη στο Ιερατείο και κατ’ επέκταση σ’ όλους τους Χριστιανούς. Συγκατάβαση δε λέγεται, όταν κάποιο επίσημο πρόσωπο κατεβαίνει χαμηλά, για να υπηρετήσει κάποιο άσημο πρόσωπο. Εκτιμούσα η Εκκλησία τη σημασία του Νιπτήρα, εκτελεί την πράξη αυτή την Μ. Πέμπτη σε μερικές μονές, στην Ι. Μονή Θεολόγου Πάτμου, στα Ιεροσόλυμα από τον Πατριάρχη κ.ά. «Διπλούς ο Δείπνος Πάσχα γαρ νόμου φέρει, και Πάσχα καινόν. Αίμα, Σώμα Δεσπότου» (Συναξαριστής). Την ίδια μέρα της Μ. Πέμπτης η Εκκλησία μας υπενθυμίζει την παράδοση του Μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας κατά τη διάρκεια του Μυστικού Δείπνου. Το κάμνει αυτό η Εκκλησία μας γιατί το Μυστήριο της Θ. Ευχαριστίας είναι το κέντρο και η πηγή της ζωής των πιστών. Ο Κύριος το ίδρυσε και το παρέδωσε και το ερμήνευσε με τον πιο σαφή τρόπο. «Εσθιόντων δε αυτών, λαβών ο Ιησούς τον άρτον και ευλογήσας, έπλασε (ετεμάχισε) και εδίδου τους μαθηταίς και είπε· Λάβετε, φάγετε, τούτο εστί το σώμα μου (Ματ. 26, 25) Και στην έρημο ευλόγησε τους πέντε άρτους από τους οποίους έφαγαν πέντε χιλιάδες άνδρες εκτός των γυναικών και παιδιών. Οι μαθητές όμως στον Μυστικόν Δείπνον, πήραν το άφθαρτο και αθάνατο σώμα του Κυρίου «Και λαβών το ποτήριον και ευχαριστήσας έδωκεν αυτοίς λέγων· Πίετε εξ αυτού πάντες· Τούτο γαρ εστιν το αίμα μου, το της Καινής Διαθήκης, το περί πολλών εκχυνόμενον εις άφεσιν αμαρτιών» (Ματ. 26, 26). Το αίμα αυτό του Κυρίου και το σώμα του κοινωνούμε μέσα στο ίδιο ποτήρι που μετουσιώνονται ο άρτος και ο οίνος με την επενέργεια του Αγίου Πνεύματος. Την παραγγελία του Κυρίου «Τούτο ποιείτε εις την εμήν ανάμνησιν» (Λουκ. 22, 19) εφαρμόζει η Εκκλησία μας για τον αγιασμό των πιστών της. Ο Κύριος μαζί με τους μαθητές του ύστερα από το δείπνο «εξήλθον εις το όρος των Ελαιών στον κήπο της Γεθσημανή», όπου αφού «επήρε τους οφθαλμούς (ύψωσε) Αυτούς εις τον ουρανόν» (Ιωάν. 12, 1) απεύθυνε προς τον Θεόν και Πατέρα του την άξια προσευχή που ταιριάζει στην ίδιο και στον Πατέρα του «Πάτερ, ελήλυθε η ώρα ίνα δόξασόν σου τον Υιόν και ο Υιός σου δοξάσοι σε... εγώ σε δόξασα επί της γης, το έργον ετελείωσα ο δέδωκάς μοι ίνα ποιήσω...». Προσεύχεται για τους μαθητές του (Ιωάν. 12, 9-12) «Εγώ περί αυτών ερωτώ... περί ων δέδωκάς μοι... Πάτερ άγιε, τήρησον αυτούς εν τω ονόματί σου ους δέδωκάς μοι ίνα ωσι εν καθώς ημείς» δηλ. ώστε να είναι ενωμένοι μεταξύ τους σε ένα Πνευματικό σώμα, όπως είμαστε κι εμείς... «Δεν σε παρακαλώ γι’ αυτούς μόνο, αλλά και για κείνους οι οποίοι χάρη της διδασκαλίας των θα πιστεύουν σε μένα. Σε παρακαλώ γι’ όλους αυτούς να είναι ένα Πνευματικό σώμα με την αγάπη και την ομοφροσύνη τους» (Ιωάν. 12, 26-). Υστερα από την προσευχή αυτήν αποχωρώντας ο Ιησούς με τους μαθητές του, αφού πέρασαν τον Χείμαρρο των Κέδρων, φτάσανε σ’ ένα κήπο. Απομακρύνθηκε από τους άλλους μαθητές, παίρνοντας μαζί του τον Πέτρο, τον Ιάκωβο και τον Ιωάννην. Στους τρεις αυτούς μαθητές ο Κύριος εξέφρασε τον βαθύ του πόνο, λέγοντας «περίλυπός εστιν η ψυχή μου έως θανάτου· μείνατε ώδε και γρηγορείτε μετ’ εμού» (Ματ. 26, 38). Τα λόγια αυτά μαρτυρούν την λύπη της ανθρώπινης φύσης του Ιησού, όταν σαν άνθρωπος βλέπει να τον πλησιάζει ο θάνατος, χωρίς να μπορεί να τον αποφύγει. Στη ψυχή του άρχισε ένας μεγάλος αγώνας που του έφερε μεγάλη αγωνία. Ο Αναμάρτηρρος έπαιρνε τη θέση του αμαρτωλού «Πάτερ μου, ει δυνατόν εστιν, παρελθέτω απ’ εμού το ποτήριον τούτο, πλην ουχ ως εγώ θέλω, αλλ’ ως συ» (ματ. 26, 39). Με τα λόγια αυτά ο Ιησούς αποστρέφεται τον θάνατο και προσεύχεται κατά την επιθυμία της ανθρώπινης φύσης «πλην μη το θέλημά μου, αλλά το σον γενέσθω» «Τι δει μαχαίραν, τι Ξύλων, λαοπλάνοι; Προς το θανείν πρόθυμον εις κόσμον λύτρον» Ο Ιούδας ήταν ένας από τους μαθητές του Κυρίου. Ο Διδάσκαλος γνωρίζει τα πάντα. Βρίσκει “εν όψει” τον προδότη. Το χτύπημα βαρύ, θλίβετε, γιατί η προδοσία γίνεται από ένα μαθητή. Την ώρα του Δείπνου λέγει «ένας από σας θα με Προδώσει» (Ιω. 13, 22). Οι μαθητές γίνονται ανάστατοι: «Κύριε, τις εστιν;» και ο Ιησούς απαντά «Εκείνος εστιν ως εγώ βάψας το ψωμίον αποδώσω και εμβάψας το ψωμίον δίδωσιν Ιούδα Σίμωνος Ισκαριώτη» (Ιωαν. 13, 20). Η πράξη της προδοσίας είναι τόσο βδελυρή και αποτρόπαιη, όταν ο προδότης ξεπηδά μέσα από τα σπλάχνα μιας τέτοιας πνευματικής οικογένειας. Την τραγική νύχτα μέσα στον κήπο της Γεθσημανή συλλαμβάνεται ο “Ακακος Αμνός” με “Ιούδα, φιλήματι”. Η ώρα των Παθών Το βράδυ της Μ. Πέμπτης ψάλλεται ο όρθρος της Μ. Τετάρτης οπότε ψάλλεται «ότε οι ένδοξοι μαθηταί εν τω νιπτήρι του Δείπνου εφωτίζοντο». Το πρωί ψάλλεται η λειτουργία του Μ. Βασιλείου, αγιάζεται το Αγιο Μύρο (μόνο στην Κων/πολη). Το βράδυ της Μ. Πέμπτης ψάλλεται «η ακολουθία των Παθών» με τα 12 ευαγγέλια. Από τα συγκινητικώτερα αντίφωνα είναι «Λαός μου, τι εποίησά σοι ή τι σοι παρηνώχλησα, τους τυφλούς σου εφέτισα... » καθώς και το Ευαγγέλιο της Διαθήκης, συμβουλές στους μαθητές, το “σήμερον κρεμάται επί ξύλου” εξέρχεται από το Αγιο Βήμα, ο Εσταυρωμένος τον οποίον τοποθετεί ο λειτουργός στη μέση του ναού μετά το 5ο Ευαγγέλιο και πριν από το 6ο Ευαγγέλιο.