Αρνητικές σκέψεις

Γράφει η Μαρία Καρίκη Ψυχολόγος Πολλοί άνθρωποι διαμαρτύρονται ότι διέπονται από αρνητικές σκέψεις την περισσότερη ώρα της ημέρας. Οι σκέψεις αυτές κυριαρχούν και επηρεάζουν τη διάθεσή τους, τις καθημερινές τους δραστηριότητες και την όρεξή τους για ζωή γενικότερα. Καταβάλλονται από τα «αρνητικά» σενάρια του μυαλού τους που μοιάζουν αληθοφανή και αισθάνονται ένα μόνιμο, διάχυτο άγχος. Νιώθουν ότι δεν μπορούν να ξεφύγουν από όλη αυτή την κατάσταση που γίνεται όλο και πιο δυνατή συνήθεια. Ως αποτέλεσμα των αρνητικών σκέψεων αναπτύσσεται ένας φόβος απέναντι σε ό,τι αφορά επιλογές και πράξεις που παλαιότερα φαίνονταν εύκολα ζητήματα. Το άτομο αρχίζει και χάνει την ελπίδα, την αισιοδοξία του και την εμπιστοσύνη στον εαυτό του. Αρχίζει και αντιμετωπίζει καχύποπτα ανθρώπους και καταστάσεις. Εγκλωβίζεται σε έναν φαύλο κύκλο, όπου όλα και όλοι μοιάζουν απειλή. Δεν μπορεί να χαρεί τις ωραίες στιγμές και μερικές φορές τα πράγματα μοιάζουν μάταια. Το χειρότερο είναι ότι όσο περνάει ο καιρός τόσο όλη αυτή η γνωσιακή ερμηνεία παγιώνεται και φαίνεται αδύνατο να μπορεί να αντιστραφεί. Αναγνωρίζει το ίδιο το άτομο ότι «βυθίζεται» όλο και πιο πολύ σε αυτό, αλλά αισθάνεται ότι δεν μπορεί να το ελέγξει. Αποφεύγει να είναι ανάμεσα σε κόσμο και αποσύρεται για «να μην του συμβεί κάτι κακό» ή για «να μην καταλάβουν οι άλλοι». Οι αρνητικές σκέψεις γίνονται ο μόνος τρόπος να ερμηνεύει και να φιλτράρει την πραγματικότητά του. Είναι σημαντικό να μπορέσει ο καθένας μας μέσα από τα μάτια των αγαπημένων του ανθρώπων να καταλάβει ότι κάτι έχει αλλάξει σε εμάς τους ίδιους. Να συνειδητοποιήσει καταρχήν την υπερβολή, την υπερμεγέθυνση και την αρνητική μεροληψία του και στη συνέχεια να αποφασίσει να κάνει κάτι για αυτό. Η καλύτερη ψυχοθεραπευτική προσέγγιση είναι η γνωστική σχολή. Να μπορέσει, δηλαδή, το άτομο να αναδομήσει τα γνωστικά του σχήματα που επηρεάζουν την κρίση και τα συναισθήματά του και να «δουλέψει» με τον εαυτό του ώστε να τα αντικρούσει. Ο θεραπευτής φέρνει το άτομο αντιμέτωπο με τους φόβους του και τον καλεί να τους αναγνωρίσει ως συναισθήματα κι όχι ως αλήθειες. Στόχος είναι να αντιληφθεί ο θεραπευόμενος πώς οδηγήθηκε ως εδώ. Ποια βιώματα, πρόσωπα και καταστάσεις έπληξαν την λογική του συλλογιστική και τον έκαναν ευάλωτο και επιρρεπή σε ό,τι ενέχει αρνητικότητα. Δεν είναι φυσικά κάτι που αλλάζει από τη μια μέρα στην άλλη. Θα πρέπει να υπάρχει ισχυρή θέληση και αποφασιστικότητα να «απεμπλακεί» κανείς (συμβολικά ή και κυριολεκτικά) από ό,τι τον καθηλώνει σε μια συνεχή εσωτερική κατάσταση πεσιμισμού και αρνητικής θεώρησης των πάντων. Σε αυτό θα βοηθήσει στη συνέχεια η αλλαγή κάποιων συνηθειών ή η δημιουργία νέων, η θέσπιση καινούριων προσωπικών στόχων, αλλά και η εύρεση κινήτρων προκειμένου να ανακαλύψει τη θετικότητα στη ζωή του και τις ενδείξεις εκείνες που δεν επιβεβαιώνουν τα αρνητικά του φίλτρα. Ενθαρρύνεται το άτομο να τολμάει ό,τι φοβάται και να ανακαλύψει έτσι ότι πρόκειται για μια υποκειμενική αντίληψη κι όχι μια πραγματικότητα. Ανακτάται η αυτοπεποίθησή του και η πίστη εκ νέου σε ό,τι μέχρι τώρα δεν μπορούσε να δει καθαρά. Η επιστροφή σε μια υγιή κοινωνική ζωή του δίνει δύναμη να αισθανθεί ξανά έτοιμος να αντέξει τις προκλήσεις κάθε είδους και να μπορεί να τις διαχειριστεί χωρίς να προκαταβάλλεται. Ο φόβος είναι πανανθρώπινος και οι αρνητικές σκέψεις μέρος της γνωστικής μας υπόστασης. Όταν αυτά όμως κυριαρχούν και είναι ο μόνος, αποκλειστικός τρόπος που βιώνουμε τη ζωή, τότε αναπτύσσεται μια ψυχοπαθολογία. Όταν κάποιος αφήνεται να ορίζεται μέσα από τις αρνητικές σκέψεις, ολόκληρη η καθημερινότητα και οι σχέσεις του θα διέπονται μέσα από το πρίσμα αυτό. Όχι η εξάλειψη, αλλά η υπέρβαση του φόβου είναι μια σημαντική νίκη. Το να μπορεί κανείς να μη φοβάται το φόβο, αλλά ούτε και να πιστεύει ή να αποδέχεται τις αρνητικές σκέψεις ως την απόλυτη αλήθεια αποτελούν βήματα προς μια πιο υγιή εκδοχή του εαυτού του.