Ο Εθνικός Ύμνος ως συμβολικός θεσμός

Γράφει ο αρχιτέκτονας μηχανικός Αγαπητός Ξάνθης Πριν λίγες ημέρες είδαμε με αίσθημα ανάτασης (τουλάχιστον έτσι το ερμηνεύω εγώ), τον ελληνοαμερικάνο παρουσιαστή Τας Μελάς να απαγγέλλει το εθνικό ύμνο με την ιδιότυπη προφορά του σε εκατομμύρια τηλεθεατές στην αμερικανική τηλεόραση. Αναφέρει ενδεικτικά «Ένιωσα την ανάγκη να τραγουδήσω τον εθνικό μας ύμνο και το έκανα» και συνεχίζει «Νιώθω πολύ υπερήφανος που μπορώ να εκπροσωπήσω και εγώ την Ελλάδα από το πόστο μου. Ξέρω, πόσο μεγάλη ευθύνη έχω στο επίσημο κανάλι του NBA και θέλω να βγάλω όλους τους Έλληνες ασπροπρόσωπους. Πράγματι χαίρομαι πολύ που μπόρεσα να προβάλω με την σειρά μου την πατρίδα. Νιώθω περήφανος». Λέξεις πατριωτικές, λέξεις ευθύνης, λέξεις ψυχής. Έλληνες του απόδημου ελληνισμού δείχνουν την αγάπη τους για τον τόπο καταγωγής, πολλές φορές περισσότερο από τους ημεδαπούς. Πράγματι, η δυνατότητα να εκφράζεις τα συναισθήματά σου είναι μία πράξη δημοκρατίας και ειδικά όταν εκφράζεται από άτομα που βρίσκονται στο «σπίτι του νόστου». Σήμερα στην εποχή της αποδιάλυσης και της αλλοτρίωσης, της ισοπέδωσης και του μηδενισμού, φωνές που εγείρουν την «πατριωτική ρώμη» εκτιμούνται ως φιάλες οξυγόνου στο ασθενή, ενδυναμώνουν τους κοινωνικούς θεσμούς και τις ανθρώπινες αξίες που αποδίδουν τα χαρακτηριστικά της φυλής μας. Οι κοινωνικοί θεσμοί χαρακτηρίζουν μόνο τις ανθρώπινες κοινωνίες. Ο θεσμός υπηρετεί μια κεντρική κοινωνική ανάγκη που μένει αναλλοίωτη ενώ μπορεί να μεταβληθεί η μορφή της έκφρασής του, ακολουθώντας την εξέλιξη στη βάση της δικαιοσύνης και της ελευθερίας σε όλο τον πλανήτη. Είναι φυσικό οι κεντρικές κοινωνικές ανάγκες που υπηρετούν οι θεσμοί να παραμένουν σταθερές και κοινές σε όλα τα είδη της ομαδικής ζωής. Προϋπόθεση της σταθερότητας του θεσμού είναι η εξυπηρέτηση του όλου ανθρώπου και όχι μιας μεμονωμένης περιστασιακής κοινωνικής αναγκαιότητας. Όταν η αναγκαιότητα παύσει να υπάρχει, τότε παύει να λειτουργεί και εκφυλίζεται η αντίστοιχη θεσμική μορφή. Πανάρχαιοι κοινωνικοί θεσμοί, οι θρησκευτικές και εθνικές γιορτές κάτω από τον εθνικό ύμνο παραμένουν αναλλοίωτοι παρά την πολιτιστική επίθεση που δέχονται από την σύγχρονη αναγκαιότητα. Βασικές αξίες πάνω στις οποίες οργανώθηκε και στηρί-χθηκε η μακραίωνη πορεία του ελληνικού λαού, ήταν η αγάπη σε μια ελεύθερη πατρίδα με την γαλανόλευκη να κυματίζει προς τον ουρανό. Αγάπησε με πάθος την πατρίδα του ώστε να θεοποιήσει τα βουνά, τα ποτάμια και τις σπηλιές της. Αιώνιος ταξιδιώτης και αιώνιος νοσταλγός του τόπου του και της ελευθερία. Για αυτό και ο Εθνικός ύμνος εδραιώνει την παντοτινή ελευθερίας του λαού μας. Τόσο ο Θεός όσο και η πατρίδα είναι ιδέες και κινούνται στην περιοχή του στοχασμού μας. Για αυτό οι μορφές εκδήλωσης των θεσμών που τις υπηρετούν, όπως η σημαία και ο εθνικός ύμνος, αποδίδουν υλική υπόσταση στις ιδέες ώστε να πλησιάσουν το λαό και να τον διεγείρουν, όπως εύστοχα έπραξε ο Τας Μελάς. Σε ημέρες ειρήνης άλλο τρόπο να πλησιάσεις την πατρίδα, να νιώσει υπερηφάνεια, ενότητα, ενίσχυση του πατριωτικού συναισθήματος, στροφή στο δημιουργικό δεν είναι εύκολο να συναντήσει ο πολίτης, εκτός και από την αναφώνηση του εθνικού ύμνου έστω και από την Αμερική…