Ένας Ισπανός ποιητής για τα Δωδεκάνησα

Εισαγωγή-Μετάφραση Στέλλα Π. Βουτσά Καθηγήτρια Φιλόλογος στο Γυμνάσιο Τήλου Δωδεκανήσου Πτυχιούχος Ελληνικής και Ισπανικής Φιλολογίας και Διδάκτωρ στη Συγκριτική Λογοτεχνία Ο Pedro Molina Temboury (Μάλαγα, 1955) είναι Ισπανός ποιητής και πεζογράφος. Έχει εκδόσει συλλογές ποιημάτων («Γη του Οκτώβρη», «Ο μάγος») καθώς και μυθιστορήματα («Φάλαινες», «Ο άνθρωπος της Μαδρίτης», «Για τέτοια πάθη», «Δε θα βρεις το Θιβέτ σε ένα χάρτη») που έχουν αποσπάσει κατά καιρούς διάφορα βραβεία. Ανήσυχο πνεύμα και ακούραστος ταξιδιώτης, έχει αποτυπώσει τις εντυπώσεις του -εκτός από τα μυθιστορήματά του- σε δύο βιβλία ταξιδιωτικά: «Ταξίδι στο Θιβέτ» και «Κοιμισμένα ηφαίστεια» (το τελευταίο έχει τιμηθεί με το βραβείο των Μεγάλων Περιηγητών 2005). Τα ποιήματα που ακολουθούν ανήκουν στο τελευταίο του βιβλίο, «Νησιά, νησιά» (Islas, Islas), που δημοσιεύτηκε στις εκδόσεις Pre-Textos το 2012 και αποτελεί, όπως γράφει κι ο ίδιος, ένα «ημερολόγιο του ταξιδιού στα Δωδεκάνησα». Το βιβλίο τιμήθηκε με το ισπανικό βραβείο ποίησης Javier Egea το 2011, ενώ απέσπασε θετικές κριτικές και από τον ισπανικό τύπο. Ας δούμε στη συνέχεια πώς η ευαισθησία ενός ξένου ποιητή είδε τα νησιά μας. ISLAS, ISLAS (ΝΗΣΙΑ, ΝΗΣΙΑ, 2012) Μου είπες μια νύχτα: Η Ελλάδα μοιάζει με ένα βράχο που έριξε ένας γίγαντας· κάθε νησί μια πέτρα κομματιασμένη στη θάλασσα. Τα άστρα, ψηλά, πολλαπλασιάζουν το μύθο σε μια κλίμακα του απείρου ενώ το μυστήριο του κόσμου μάς κάνει μελαγχολικούς σαν αρχαίους φιλοσόφους της Σχολής της Αθήνας. Στο big bang δεν υπάρχει απάντηση. Όποιος έριξε αυτή την πέτρα μετά έκρυψε το χέρι. **** Γνωρίζουμε ότι ο Οδυσσέας αφού περιπλανήθηκε από νησί σε νησί κατόρθωσε να φτάσει στο δικό του σε ώριμη ηλικία. Και ότι ξανασυνάντησε την Πηνελόπη, βάζοντας τέλος στην Ιθάκη σε περιπέτειες και κατορθώματα, Κύκλωπες, Λαιστρυγόνες Καλυψώ και Ναυσικά, χίλιες ιστορίες που στο σπίτι θα διηγόταν κοντά στη φωτιά, αποσυρμένος πια ο ήρωας, ευτυχισμένος πια στο σπιτικό του. Μέχρι εκεί φτάνει ο μύθος. Έτσι γεννήθηκε στο μυαλό ενός γέρου ποιητή τυφλού· τόσο τυφλού ώστε να μη δει ότι η ζωή είναι πεζή και οι άνθρωποι που ξεκινούν οδύσσειες στη ζωή πολύ σπάνια επιστρέφουν, μένουν στο δρόμο γαντζωμένοι σε δικαιολογίες και αμφίβολα ναυάγια σε ακατάλληλες νύμφες, σε πρόσκαιρες γοργόνες -ενώ αυτοί που επιστρέφουν, σιωπούν κρύβουν την περιπέτειά τους σαν έναν έρωτα απαγορευμένο, χωρίς δυνατή αφήγηση- **** Το να διαλέγεις ένα νησί είναι σαν να ταξιδεύεις ήδη για τα νησιά. Να υπολογίσεις τις αποστάσεις, να κανονίσεις τα ωράρια, να μετρήσεις το διάπλου, να βάλεις προορισμό για την Κάλυμνο, να αποβιβαστείς στη Λέρο, να αποφασίσεις αν θα είναι η Χίος, αν η Αστυπάλαια, αν η Λέσβος. Να διαλέξεις την ακτή, ποιο ηλιοβασίλεμα θα κοιτάξεις, το ξενοδοχείο και πιθανόν πού θα πιεις ένα ούζο **** (Τilos) Δεν ξέρω γιατί αυτό το νησί μου θυμίζει τα παιδικά μου χρόνια, μια εποχή όταν το καλοκαίρι σημάδευε το ημερολόγιο επιβάλλοντας τη δική του λογική: Τα ζεστά πρωινά στο δρόμο για την παραλία, η θάλασσα σαν μια όαση, τα δροσερά νερά, η καυτή άμμος, η ζέστη, η νύστα, το πέρασμα των ωρών κοιτάζοντας τον ορίζοντα όπως ένα ανοιχτό βιβλίο με λευκές σελίδες -χωρίς τέλος, όπως η ζωή- **** ΡΟΔΟΣ, Οι Βενετσιάνοι παρεκκλίνοντας σταυροφορίες. Ρόδος, οι ιππότες προ των πυλών των Τούρκων, Ρόδος των Γενίτσαρων και της ημισελήνου. Ρόδος των Εβραίων. Ρόδος του Μουσολίνι που ονειρεύτηκε σε αυτά τα νερά μια ανέφικτη Ρώμη. Ρόδος, ελληνική και πάλι. Ρόδος, αλλά τώρα ποιανού; Ρόδος των τουριστών. Ρόδος, world heritage. **** Με προκαλείς: Στην Κω, θα γράψεις για την κίνηση, για τις ντίσκο και τα burgers, για τις παραλίες με τους συνωστισμένους τουρίστες, ή για την αρχαία αγορά και για τον πλάτανο του Ιπποκράτη; Κι εσύ η ίδια απαντάς: Όταν ταξιδεύεις είναι σαν να επιλέγεις. **** (Leros) Όπως και στη ζωή υπάρχουν νησιά που προσπερνάμε. Τα αφήνουμε πίσω μας σαν απαγορευμένα φρούτα, χωρίς να μάθουμε ποτέ αυτό που τα ξεχωρίζει, τη γεύση τους, την υφή τους, αυτό που τα κάνει μοναδικά -και ακριβώς επειδή μας είναι άγνωστα, τα επιθυμούμε. **** ΛΕΙΨΟΙ Ηχεί σαν αγχολυτικό. σαν ναρκοληψία, σαν έκλειψη σαν lapsus, σαν Καλυψώ σαν νυσταλέα έλλειψη. Πες μου τι παραπάνω μπορείς κανείς να περιμένει από ένα νησί. **** Τα κύματα φέρνουν αναμνήσεις από στιγμές που ζήσαμε, μηνύματα που ρίχτηκαν στη θάλασσα στο παρελθόν και μιλούν για μας. Μας διηγούνται αυτό που ήμασταν, τα όνειρα που κάναμε, αυτό που μπορούσαμε να γίνουμε, αυτό που ποτέ δε θα είμαστε. Και τελικά όλα είναι νερό που σπάζει σε μια παραλία χωρίς νόημα, χωρίς βάρος πέρα από τον αφρό. *** (Εν πλω) ΠΑΤΜΟΣ, τελευταίος σταθμός. Να καταλήγει το ταξίδι εκεί που καταλήγει ο κόσμος, εκεί που δεν υπάρχουν πια νησιά ούτε νύμφες, ούτε ποίηση. Να τελειώνεις αυτό το βιβλίο εκεί που γράφτηκε το βιβλίο. Ένα τέλος που συγκλονίζει, όπως μια αποκάλυψη. **** Το θέμα δεν είναι να μάθουμε με ποια καταλήγει ο Οδυσσέας: με τη Ναυσικά ή με την Πηνελόπη... Αυτό που έχει σημασία είναι να κρατήσουν τα απρόοπτα της πλοκής, οι αποχαιρετισμοί και οι συναντήσεις, τα ευρήματα, οι απώλειες τα ναυάγια, τα νησιά να συνεχιστεί το ταξίδι. **** ΣΥΜΗ, μόλις που τη διακρίνουμε. Νωχελική, σαν να ποζάρει με τα μεγάλα της αρχοντόσπιτα με τη βενετσιάνικη πρόσοψη και τα ψηλά της κυπαρίσσια που ξεπροβάλλουν στο λιμάνι, εκεί όπου οι καπετάνιοι, διάσημοι για την τόλμη τους, μετρούσαν τα κέρδη από μακρινά ταξίδια ή έβγαζαν έξω τα σφουγγάρια εξαιρετικής υφής, με μοναδικό προορισμό το χαρέμι του Μεγάλου Τούρκου. Σύμη, νωχελική, ποζάρει μεταμορφωμένη σε καρτ-ποστάλ. **** (Epharistós) Όταν τελικά απογειωνόμαστε το αεροπλάνο πετά πάνω από τα νησιά ένα ένα, ακριβώς στην ίδια διαδρομή που χτες ακολουθήσαμε με το πλοίο στη θάλασσα. Η παράξενη προοπτική να βλέπεις τα νησιά από ψηλά μειώνει το μέγεθός τους, ξαφνικά τόσο μικρά ώστε φαίνεται αδύνατο να έχεις χωρέσει σε αυτά, ώστε οι μέρες και οι νύχτες που μας σκέπασαν να φαντάζουν πιο πολύ κλειστοφοβικές παρά ευτυχισμένες. Και τότε μου δείχνεις σε ένα βράχο δυο μικροσκοπικές σκιές έτοιμες να πηδήξουν σαν μπροστά από έναν καθρέφτη στο απέραντο Αιγαίο· και από το παράθυρο του αεροπλάνου τους λέμε «αντίο».