Δημιουργικοί διάλογοι

Γράφει η Μαρία Καρίκη Ψυχολόγος Τίποτα δεν είναι πιο «αναζωογονητικό» όσο μια δημιουργική συζήτηση, όπου δύο ή και περισσότεροι άνθρωποι επικοινωνούν βαθιά και ουσιαστικά. Έχουμε συνηθίσει να μιλάμε, να παρεμβαίνουμε, να φωνάζουμε, να υποδεικνύουμε, χωρίς απαραίτητα να ακούμε τους συνομιλητές μας. Ο διάλογος δεν είναι απλά δύο διαφορετικές φωνές! Ο διάλογος προϋποθέτει ένα πλαίσιο σεβασμού και ανοχής της διαφορετικότητας. Το σημαντικότερο ζήτημα στο διάλογο είναι αν πραγματικά ακούμε το συνομιλητή μας, ενεργητικά και όχι παθητικά ή αδιάφορα. Πόσες παρεξηγήσεις θα είχαν άραγε αποφευχθεί, πόσες «κακές» σχέσεις θα είχαν σωθεί, αν η επικοινωνία ήταν ένα κεκτημένο ποιοτικό αγαθό ανάμεσα στους ανθρώπους. Θεωρείται πλέον αυτονόητο ότι όλοι, ακόμα και τα παιδιά πια, είναι σε θέση να κάνουν διαλόγους. Είναι, όμως, πράγματι έτσι; Έχουμε όλοι καλλιεργήσει τις απαραίτητες δεξιότητες της επικοινωνίας; Ίσως τα αυτονόητα τελικά να είναι εκείνα που θα πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε περισσότερο από τις όποιες άλλες αξίες. Σε έναν διάλογο παρεμβαίνουν πολλά! Οι αντιλήψεις μας, τα στερεότυπά μας, τα βιώματά μας και τα συναισθήματά μας. Δεν είναι εύκολο να ξεφύγουμε από αυτά και να ακούσουμε αποστασιοποιημένα την τοποθέτηση του άλλου. Βέβαια, η επικοινωνία δεν εξαντλείται μόνο σε ό,τι ειπώνεται. Υπάρχει και η μη λεκτική επικοινωνία που συνήθως στέλνει πιο αυθεντικά μηνύματα από ότι ο λόγος ο ίδιος. Τα ερωτήματα που απασχολούν την ψυχολογία της καθημερινότητας είναι πολλά. Γιατί δεν επικοινωνούν τα ζευγάρια μεταξύ τους; Γιατί δεν επικοινωνούν οι γονείς με τα παιδιά τους; Γιατί δεν επικοινωνούν οι φίλοι μεταξύ τους; Ο καθένας κλείνεται ολοένα και περισσότερο στον μικρόκοσμό του και ταμπουρώνεται. Ο καθένας βρίσκεται τον περισσότερο καιρό σε θέση άμυνας ή επίθεσης. Χωρίς διάλογο, όμως, μια σχέση κινδυνεύει! Κάθε είδους σχέση! Χωρίς διάλογο δεν γνωριζόμαστε, δεν κατανοούμε τη θέση του άλλου, δεν σεβόμαστε, δεν δενόμαστε, δεν εξελισσόμαστε. Δεν γινόμαστε ομάδα, έστω και με ανομοιογένεια, έστω και με ποικιλομορφία. Ο καθένας εγκλωβίζεται στον ατομισμό του και πάντα περιμένει ο άλλος να καταλάβει, ο άλλος να υποχωρήσει, ο άλλος να αναλάβει ευθύνες. Χωρίς την επικοινωνία παραμένουμε «μονάδες». Μονάδες μικρές, ασήμαντες, πεπερασμένες, γιατί μέσα μόνο από το διάλογο ‘ταξιδεύουν’ ιδέες, απόψεις, εμπνεύσεις, καινοτομίες, φιλοσοφίες και κοσμοθεωρίες. Ο δημιουργικός διάλογος αναδύει στοιχεία που πυροδοτούν νέες αρχές, νέους δρόμους, νέες επιλογές και αποφάσεις. Διευρύνονται οι πνευματικοί μας ορίζοντες και δεν μένουμε στάσιμοι, απόλυτοι και μονοδιάστατοι. Ίσως αυτό που λείπει περισσότερο από την εποχή μας, η οποία μαστίζεται από τόσες κοινωνικο-οικονομικές δυσκολίες, είναι μια ειλικρινή στάση απέναντι σε έναν διάλογο ένωσης και όχι διαίρεσης, σε ένα διάλογο εξέλιξης και όχι ισοπέδωσης. Τι είναι αυτό που φοβόμαστε; Την αντίδραση, την απόρριψη, τη διαφωνία, τη σύγκρουση; Είναι και αυτά αναπόσπαστα μέρη του διαλόγου σαν διαδικασία, αρκεί να μην είναι αυτοσκοπός! Κάθε διάλογος είναι μια συνάντηση, μια επαφή με το κάτι διαφορετικό, με το κάτι άλλο από εμάς. Δεν είναι απαραίτητη η σύμπνοια απόψεων για να θεωρείται δημιουργική μια συζήτηση. Είναι όμως απαραίτητος ο σεβασμός και η ενεργητική ακρόαση, χωρίς παρωπίδες και επικρίσεις. Σε περίπτωση που ο διάλογος ξεφεύγει από τα όρια της επικοινωνίας και γίνεται μέσο εκτόνωσης και αφορισμών, μπορούμε ανά πάσα στιγμή να επιλέξουμε να διακόψουμε, να αποχωρίσουμε από οτιδήποτε θίγει όχι τις ιδέες μας, αλλά την αξιοπρέπεια και την ακεραιότητά μας. Δεν είναι τόσο εύκολο όσο νομίζουμε να επικοινωνούμε με ουσία. Μπορούμε να επικοινωνούμε τυπικά, αδιάφορα, επιπόλαια, επιδεικτικά, από θέση ισχύος, αλλά όχι πάντα απαραίτητα «ουσιαστικά». Μετά από κάθε «δημιουργική» συζήτηση αισθανόμαστε συνήθως πιο «γεμάτοι», έτοιμοι για δράση, πιο «διευρυμένοι» πνευματικά. Εύχομαι σε όλους μας να βρούμε συνομιλητές τέτοιους που να έχουν να μας «δώσουν» κι όχι να μας αναλώσουν, που να μας εμπνέουν κι όχι να μας αποθαρρύνουν ή να μας κατακρίνουν επειδή δεν συμφωνούμε μαζί τους. Συνομιλητές που να θαυμάζουμε και να έχουμε ανάγκη στη ζωή μας! Ίσως τότε όλες αυτές οι φωνές που ακούμε γύρω μας να αποκτήσουν ένα νόημα, να γίνουν η «μαγιά» για κάτι καινούριο, καινοτόμο κι όχι απλά θεωρίες που αντικρούονται ή αλληλεπικαλύπτονται χωρίς έναν απώτερο σκοπό…