Αρχαία Ολυμπιακά Αγωνίσματα

Γράφει η Δώρα Παρδάλη - Σωτρίλλη Α’ ΜΕΡΟΣ “Στο δρόμο και στο πάλεμα και στο λιθάρι των ευγενών αγώνων λάμψε την ορμή και με το αμάραντο στεφάνωσε κλωνάρι και σιδερένιο πλάσε και άξιο το κορμί...” Κ. Παλαμάς Το αγωνιστικό ιδεώδες ήταν το κυριότερο χαρακτηριστικό του πολιτισμού των Ελλήνων. Ξεκινά από την ανάγκη της επιβίωσης σ’ ένα τόπο άγονο, κατακερματισμένο και καταλήγει να γίνει τρόπος ύπαρξης, ζωής. Ο Έλληνας αντίκρισε τη ζωή ως αγώνα, τον οποίο και θεοποίησε, γιατί προστάτες των αθλητών και των αγώνων ήταν οι θεοί. Στην Οδύσσεια συναντούμε για πρώτη φορά μια λέξη που παγκοσμιοποιήθηκε, τη λέξη αθλητής. “Ουδ’ αθλητήρι έοικας” δηλαδή “δεν μοιάζεις με αθλητή” λέει ο Ευρύαλος στον ξένο που δεν είναι άλλος από τον Οδυσσέα! 1) ΔΡΟΜΟΣ Στις πρώτες Ολυμπιάδες το πρώτο αγώνισμα και αγαπημένο ήταν ο Δρόμος. Δρόμος σταδίου ή στάδιο, απόσταση 192,28 μέτρα, 200 περίπου μέτρα σημερινά, όσο δηλαδή το μήκος του σταδίου της Ολυμπίας. Ο αθλητής λεγόταν σταδιοδρόμος και σε μας έμεινε σήμερα η ευχή “καλή σταδιοδρομία”. Δίαυλος: Είναι δρόμος ταχύτητας μήκους 2 σταδίων 400 μέτρα περίπου σήμερα. Στο αγώνισμα αυτό είναι αναγκαία η αντοχή του αθλητή στην αναπνοή και στη δύναμη τη μυϊκή των ποδιών. Δόλιχος: Ήταν δρόμος αντοχής μήκους από 7 έως 24 στάδια, 5 χιλιάδες περίπου σήμερα. Ο δόλιχος απαιτεί μυώδη πόδια, ο δρομέας έχει όρθιο σώμα, χέρια λυγισμένα στους αγκώνες και σταθερά στο ύψος της μέσης, κλειστές παλάμες και μικρό διασκελισμό. Μόνο εκατό μέτρα πριν από τον τερματισμό, ο δρομέας αναπτύσσει ταχύτητα. “Τα τέρματα έθεσε ο Αχιλλεύς κι εκείνοι αραδιαστήκαν απ’ την βαλβίδα όρμησαν κι έβγαινε εμπρός των άλλων ο Αίας και πολύ σιμά κατόπιν ο Δυσσέας. Κι έτρεχε τόσο ακράτητα που έσμιγε η πνοή του την κεφαλή του Αίαντος κι ολόγυρα τα πλήθη με αλαλαγμούς εγκάρδιωναν τον ζήλον του της νίκης”. Ομήρου Ιλιάδα ραψ. ψ. “ʼθλα επί Πατρόκλω”. 2) ΟΠΛΙΤΟΔΡΟΜΙΑ Αγώνας ταχύτητας με αθλητές που φέρουν αμυντική πανοπλία, δηλαδή ασπίδα περασμένη στον αριστερό βραχίονα, κράνος και περικνημίδες. Η απόσταση ήταν 2 στάδια. Καθιερώθηκε το 520 π.Χ. στην 65η Ολυμπιάδα. Η παράδοση αναφέρει ότι ο οπλίτης δρόμος σε άλλες περιοχές της Ελλάδας γινόταν προς τιμή κάποιου νεκρού ήρωα. Ο Οπλίτης δρόμος ήταν αγώνισμα εντυπωσιακό και επίπονο. 3) ΠΑΛΗ Το άθλημα της πάλης προήλθε από την συνεχή προσπάθεια του αρχαίου ανθρώπου να βελτιώσει τον τρόπο και τη μέθοδο προκειμένου να νικήσει τους εχθρούς χωρίς όπλα. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν ανάγει την παλαιστική σε επιστήμη, με παραπλήσιους κλάδους την πυγμή και το παγκράτιο. Πολλές νίκες στον πόλεμο ήταν αποτέλεσμα της καλής εξάσκησης των στρατιωτών στο πάλεμα. Στη μάχη του Μαραθώνα, όταν έσπαγαν τα ξίφη πάλευαν με τα σώματα επιστρατεύοντας την τεχνική της πάλης. Θεωρείται το αρχαιότερο αγώνισμα κι αυτό αποδεικνύεται από τον πρώτο χώρο άθλησης που λεγόταν παλαίστρα. Έχουν ενδιαφέρον οι λαβές και οι ονομασίες στο άθλημα της πάλης: άμμα = λαβή, άρχειν = αποπνιγμός, τραχηλίζειν = λαβή στον τράχηλο, διαλαμβάνειν = λαβή στη μέση, αναβαστάσαι εις ύψος = πιάσιμο και ανύψωση του αντιπάλου, ράσσειν = λαβή με την οποία ρίχνεται ο αντίπαλος στο έδαφος. Μεγάλος παλαιστής ήταν ο Μίλων ο Κροτανιάτης που νίκησε πέντε φορές στην Ολυμπία, επτά στα Πύθια, εννέα στα Νέμεα και δέκα στα Ίσθμια. “Κι ο μέγας εσηκώθη ευθύς ο Τελαμώνιος Αίας και ο πολύνους Οδυσσεύς τεχνάσματα γεμάτος επιάστηκαν αγκαλιαστά με τα βαριά τους χέρια ως όταν άξιος ξυλουργός ψαλίδες σφιχτοδένει. Κι ως τες τραβούσαν δυνατά τα λυσσερά τους χέρια τρίζαν οι πλάτες φοβερά κι ίδρωτες ερρέαν βαμμένες αίμα στα πλευρά, στους ώμους φουσκαλίδες πυκνές, ανασηκώνονταν κι εκείνοι μανιωμένοι για τον ωραίο τρίποδα με πείσμα αγωνιζόνταν” Ομήρου, Ιλιάδα ραψ. ψ. 4) ΠΥΓΜΗ (=γροθιά) Πυγμάχος = αυτός που μάχεται με τη γροθιά. Είναι παλιό άθλημα και είχε ως σκοπό την άμυνα του ανθρώπου. Ο Φιλόστρατος στο “Γυμναστικό” του γράφει: “Η πυγμή είναι λακωνικό εύρημα, γιατί δεν χρησιμοποιούσαν κράνος, το θεωρούσαν ξένο προς αυτούς. Έπρεπε λοιπόν να μάθουν να προστατεύουν το πρόσωπο, γι’ αυτό ασκήθηκαν στην πυγμαχία. Αργότερα εγκατέλειψαν την πυγμή, γιατί θεωρούσαν ντροπή, όταν ένας Σπαρτιάτης αθλητής “εγκαταλείψει” να βγει η φήμη ότι η Σπάρτη βγάζει άντρες “μικρόψυχους”! Πολλές φορές νικητής σε πανελλήνιους αγώνες και Ολυμπιονίκης στην Πυγμή ήταν ο Διαγόρας ο Ρόδιος. “... Με αυτά τώρα εγώ και τα δύο μαζί με το Διαγόρα κατέβηκα εδώ την πελαγίσια ανυμνώντας την κόρη της Αφροδίτης και του Ήλιου γυναίκα, τη Ρόδου για να εγκωμιάσω αθλητή γιγαντόσωμο και στη μάχη ατράνταχτο για της πυγμής τα στεφάνια, που κέρδισε στου Αλφειού πλάι της όχτες και πλάι στις πηγές της Κασταλίας...” Πίνδαρου, Ολυμπιόνοκος Ζ’ 5) ΠΑΓΚΡΑΤΙΟ (= παν + κράτος = με όλη τη δύναμη) Το Παγκράτιο είναι συνδυασμός πάλης και πυγμής. Οι νέοι στην Αρχαία Ελλάδα εκπαιδεύονταν στο παγκράτιο για να μπορούν να καταβάλουν τους εχθρούς, αλλά και τα άγρια ζώα σε τυχόν επίθεση. Ο εκπαιδευόμενος στο παγκράτιο ήταν πανίσχυρος. Ο Θησέας, γράφει ο Πλούταρχος, με την τεχνική του παγκράτιου νίκησε το Μινώταυρο. Οι στρατιώτες του Μ. Αλεξάνδρου δίδαξαν το παγκράτιο στους λαούς της Ασίας. “Κι αφού ζωσθήκαν, στάθηκαν του κύκλου εκεί στη μέση κι αντίκρυ ως σήκωσαν και οι δυο τα χέρια τ’ αντρειεμένα, ομού βροντήσαν κι έσμιξαν οι δυνατοί τους γρόνθοι. Τρίζαν τα δόντια τους φρικτά κι οι ίδρωτες ερρέαν. Κι ο θείος Επειός χύνεται στον άλλο που ετηρούσε που να τον κρούσει και του σπα τα μάγουλα, κι εκείνος ετρέκλισε ως του ελύγισαν τ’ αντρειωμένα μέλη...” Ομήρου Ιλιάδα, ραψ. ψ. Ο γιος του Διαγόρα Δωριεύς πέτυχε 37 νίκες πανελλήνιες στο παγκράτιο. 6) ΠΕΝΤΑΘΛΟ Το πένταθλο περιλαμβάνει πέντε αθλήματα, στα οποία πρέπει να πρωτεύσει ο ίδιος ο αθλητής. Τα αθλήματα είναι: άλμα, δρόμος, δίσκος, ακόντιο, πάλη. Οι αθλητές του πένταθλου αγωνίζονταν κατά ζεύγη, ύστερα από κλήρωση. Από τους δύο νικητής είναι αυτός που θα πρωτεύσει στα τρία από τα πέντε αθλήματα. Η παράδοση αναφέρει ότι ο Ιάσων δημιούργησε το πένταθλο προς τιμή του φίλου του Παλέα. 7) ΑΛΜΑ Είναι αρχαιότατη φυσική κίνηση των ανθρώπων να περάσουν ένα φυσικό εμπόδιο. Στην ελληνική μυθολογία συναντούμε αγώνες άλματος στην Αργοναυτική Εκστρατεία και στην Οδύσσεια του Ομήρου. Ως ανεξάρτητο άθλημα αναφέρεται σε αγώνες στην Ελευσίνα. Ως χώρος ασκήσεως του αγωνίσματος είναι το σκάμμα κι ο διάλογος με ένα βατήρα. Το μέρος που πατούν μετά το πήδημα οι φτέρνες του αθλητή λέγεται σημείο. Η απόσταση από τον βατήρα μέχρι το σημείο είναι το άλμα σε μήκος που πήδησε ο αθλητής. Το αρχαίο άλμα γινόταν με τη χρησιμοποίηση δύο αλτήρων (λίθινα ή μολύβδινα βάρη), που τις κρατά ο αθλητής στα δυο του χέρια από μια οπή που έχουν στην μια πλευρά. Οι αλτήρες βοηθούν τον αθλητή να κατευθύνει τα χέρια με σταθερότητα και οδηγούν το βήμα του για να αφήσει στο σκάμμα ευδιάκριτο σημάδι.