Μεγάλες στιγμές της Δωδεκανησιακής Ιστορίας

Τα δραματικά εικοσιτετράωρα πριν την κατάληψη του Καστελλορίζου από το γαλλικό Ναυτικό Η απελευθέρωση Λακερδή και η σύλληψη του υποδιοικητή Ωρολογά Γ΄ Η Έκθεση περί της νήσου Μεγίστης(1) όπως βρέθηκε μετά τη σύλληψη Ωρολογά, αντιγράφτηκε έχει ως εξής: Μέρος Α` Γενικόν «Ή νήσος Μεγίστη περιλαμβάνουσα και τινας μικράς ακατοικήτους νησίδας περί αυτήν κείμενας, κείται έναντι του Βιλαετίου Ικονίου της Μικρασίας, απέχουσα τούτου περί τα δύο ναυτι¬κά μίλια. Είναι ξηρά και άγονος, ουδέν προϊόν παράγουσα και έ¬χει πληθυσμόν περί τας δέκα χι¬λιάδας κατοίκων, ων το ήμισυ και πλέον ευρίσκεται εν μεταναστεύσει εν Αιγύπτω, Αμερική και Αυστραλία προς πορισμόν των προς το ζην. Οι κάτοικοι αυτής, κύριον επάγγελμα έχουσι την ναυτιλίαν, εξ ης πολλά προσεπορίζοντο και δι` ης κατώρθωσαν να αποτελέσωσιν ολόκληρον στόλον ιστιοφόρων υπέρ 80 σκαφών, και τα οποία ιστιοφόρα, μόνην εργασίαν είχαν την μεταφοράν ξυ¬λείας παντός είδους, ξυλανθρά¬κων και δομικών υλών εκ Μικρασίας εις Αίγυπτον. Οι Μεγιστείς ουδόλως επεδόθησαν εις τα γράμματα, τας τέχνας ή άλλα βιοποριστικά επαγγέλματα, πλην πεντάδος ιατρών ασκούντων εν τη νήσω το επάγγελμα, ενός φιλο¬λόγου και ενός νομικού εμπορευομένου, ουχ ήττον σχεδόν οι πάντες έχουσι την στοιχειώδη δημοτικήν μόρφωσιν και ένιοι τού¬των εισίν απόφοιτοι της επταταξίου λειτουργούσης Αστικής σχολής. Τα ήθη των κατοίκων εισί σχετικώς χρηστά εις τ` αφορώντα την τιμήν, πλείστα όμως ελατ¬τώματα εν αυτοίς υπάρχουσιν, εξ ων προεξάρχουσι το μίσος, ο φθόνος, η συκοφαντία και ο μέχρις εγκληματικότητος χρηματισμός. Το εθνικόν αίσθημα δύναται τις να είπη κατά το πλείστον, ότι δεν είναι εξυψωμένον, εξ ου άγεταί τις εις το συμπέρασμα ότι η προσωρινή αποκατάστασις της νήσου δεν είναι προϊόν εθνικών ιδεωδών, αλλ` ιδιοτελών σκοπών, ους απλούς παρατηρητής επ` ελάχιστον διαμένων εν τη νήσω δύναται ν` ανεύρη εκ πολλών εν¬δεικτικών σημείων, επαρκώς δε εις το της δειλίας, όπερ εις πάντας ενυπάρχει έτι δε και διότι ουδείς έλαβε μέρος κατά τους δύο ημών πολέμους» Ο Θεοδόσιος Σιμωνίδης και η Λαϊκή Επιτροπή Καστελλορίζου με την ένδειξη «Παρατηρήσεις επί της εκθέσεως», απαντούν για το α` μέρος: «Η σύνταξις και το περιεχόμενον της εκθέσεως ταύτης ελέγχει τους συντάξαντας αυτήν ου μόνον αγραμμάτους και αγνοούντας την ιστορίαν του ατυχούς Καστελλορίζου, αλλά καί ως εμπνεομένους αισθήματος κακοβουλίας, αυτοθαυμασμού και αλληλολιβανισμού. Θα προσπαθήσωμεν να ανασκευάσωμεν ουχί τας ανακριβείας, αλλά αυτάς τας συκοφαντικάς κατηγορίας, των οποίων οι συντάξαντες την έκθεσιν ταύτην, εζήτησαν να δηλητηριάσωσι μεν την διά την πα¬τρίδα ημών, δια το «Ηρωικόν Καστελλόριζον» γνώμην της Ελλη¬νικής Κυβερνήσεως και γενικώς του Πανελληνίου, να μειώσωσι δε την καλήν ιδέαν, την οποίαν σύμπας ο κόσμος έχει περί η¬μών. Και, πρώτον εν τω Α` μέρει τω επιγραφομένω «Γενικώ» αναφέρεται, ότι «οι Μεγιστείς ουδό¬λως επεδόθησαν εις τα γράμματα , πλην της πεντάδος των ιατρών ους αναφέρωσιν, έχομεν και τους έξης εν Αιγύπτω διαπρεπώς την θείαν του Ασκληπιού επιστήμην ασκούντας. Αργύριον Διαμαντήν, Κωνσταντίνον Σεχόπουλον, Ευάγγελον Βαρδαμίδην, Αντώνιον Κονδυλιόν, Ευάγγελον Νίκανδρον, Βαρθολομαίον Κοντόν και Ανδρέαν Κουτουπίδην. Πλην του αναφερομένου φιλο¬λόγου, υπάρχει και έτερος, έχομεν επτά Αρσακειάδας πτυχιού¬χους και δύο ήδη σπουδαζούσας εν Αθήναις. Έχομεν δύο (μία λέξη δυσανάγνωστη) της Θεολογίας ων ο έτερος Ιεροκήρυξ του νομού Τρίκκης, έχομεν και δύο τελειοφοίτους της Νομικής. Όσον διά το Εθνικόν αίσθημα παραπέμπομεν αυτούς εις την από του Δ. Χατζοπούλου σύντομον ιστορίαν της επαναστάσεως Καστελλορίζου εις την οποίαν αν ενδιεφέροντο δια το Καστελλόριζον θα έρριπτον εν βλέμμα Εν τω αυτώ μέρει χαρακτηρίζουσιν ημάς ως δειλούς και ως μη λαβόντας μέρος εις τους δύο πολέμους του Έθνους ημών. Δι` αυτό αναγράφομεν ονομαστικώς τους λαβόντας μέρος εις τους πολέμους. 1907 Ηλίας Παντελή Ξικάνας, Σταύρος Τσιγάρος (εν τη ξένη Λεγεώνι των Ιταλών), Μοσχής Ν. Παππάζογλους, Γεώργ. Ιω. Χαρατσής (Τόππαλος), Ιω. Γεωργ. Λακερδής (εις τον στόλον), Κίτσας της Ματθαίας, Μιχ. Παπαδημήτρης (Παπακώτης), Δημ. Ν. Παλλάρης, Χαρ. Δημ. Τσαφούρης, Ιωάννης Βερέβης, Ευ. Ι. Στενός. 1912 1913 Σωφρόνιος Συμεωνίδης ιερεύς, Νικ. Π. Καϊλής ανθυπίατρος, Παύλος Βασ. Παυλίδης υπολοχα¬γός, Ιω. Γεωργ. Λακερδής (γαριβαλδινός), Κωνστ. Στ. Κουτουπίδης, Ανδρ. Στ. Κουτουπίδης, Ανδρ. Βασ. Σουλτανής, Παναγ. Ι. Μαράκας (εις το Ευζωνικόν), Κυρ. Βαϊαν. Καλαφατάς (σωφέρ) και Μανώλης Παναγιώτου (το γένος Σπυράκη). Εν τέλει δε απαριθμώσι τα ηθικά ελαττώματα ημών, εν οις συγκαταλέγουσι και τον «μέχρις εγκληματικότητος χρηματισμόν». Βεβαιούμεν ότι ουδείς φόνος εγένετο ποτέ ενταύθα χάριν χρηματισμού. Η έκθεση Ωρολογά στο Β΄ μέρος γράφει: ΜΕΡΟΣ Β` (Διοικητικόν) Η νήσος διατελούσα υπό την άμεσον κυριαρχίαν της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, διωκείτο δικαστικώς, διοικητικώς, οικονο¬μικώς και αστυνομικώς υπό Οθωμανικών αρχών, εν τω δικαστικώ όμως συμπαρέδρευον και δύο εκ των επιτοπίων προκρίτων ε¬χόντων ίσην ψήφον προς την του Προέδρου και εκλεγομένων υπό των κατοίκων της νήσου είχεν όμως καί προνόμια καθαρώς εσωτερικής φύσεως, ως και τα γε¬νικά προνόμια της Εκκλησίας καί εκπαιδεύσεως άτινα ιθύνοντο(2) υπό της εκάστοτε Δημογεροντίας, εκ¬λεγομένης υπό των κατοίκων και του Μητροπολίτου Πισιδείας. Τα προνόμια ταύτα συνέβαλαν μεν εις την διατήρησιν της γλώσ¬σης και της θρησκείας, εξηχρείωσαν δε πάντας τους κατοίκους πολιτικώς, αναπτυχθέντος κακοή¬θους πολιτικού ανταγωνισμού, εξ ου φαίνεται ότι έχουσι την πηγήν καί τα άνω ρηθέντα ελαττώ¬ματα των κατοίκων. Η απάντηση των Καστελλοριζιών γι` αυτό το σημείο της έκθεσης που φαίνεται καθαρά ότι οι παρατηρήσεις αυτές γράφτηκαν μπορεί να πει κανείς βιαστικά, πιθανόν για να σταλούν αμέσως με το ψήφισμα στην Ελληνική Κυβέρνηση. Μέρος Β΄ Αναφέρεται ότι τα προνόμια της νήσου δια τα οποία τόσαι καί τόσαι θυσίαι κατεβλήθησαν υπό τε των Νησιωτών και του ελευ¬θέρου Κράτους εξηχρείωσαν τους κατοίκους! Τι να είπωμεν; Η έκθεση πιο κάτω συνεχίζει: Μέρος Γ΄ Επαναστατικόν Την πρώτην Μαρτίου του έτους 1913 κατήλθεν εν τη νή¬σω σώμα ανταρτικόν αποτελούμενον εξ είκοσι πέντε ανδρών Κρητών, υπό την αρχηγίαν του οπλαρχηγού Δασκαλάκη και εξ ενός Μεγιστέως την καταγωγήν, ονόματι Ιωάννου Λακερδή, ον το ανταρτικόν σώμα ως οδηγόν παρέλαβε. Το σώμα τούτο εμφορούμενον υπό εθνικών ιδεωδών, κατέλυσε την άνω ημέραν τα οθωμανικάς αρχάς, υπέστειλε την Τουρκικήν σημαίαν και ύψωσε την Ελληνικήν. Ο ως ερρέθη παραληφθείς υπό του ανταρτικού σώματος Καστελλορίζιος Ιωάννης Λακερδής, είναι αισχύστου παρελθόντος ως άνθρωπος, καταδικασθείς επί κλοπή μετά διαρρήξεως υπό του Κακουργιοδικείου Αθηνών εις πενταετή ειρκτήν, μετά την έκτισιν της οποίας εις ομοίου είδους πράξεις επεδόθη εν Αιγύπτω, καταζητούμενος μέχρι σήμερον υπό της εκείσε αστυνομικής αρχής. Ούτος κατά τον χρόνον της διαμονής εν τη νήσω του ανταρτικού σώματος κατώρθωσε να προσηλυτίση πολλούς εκ των κατοίκων επισχνούμενος αυτοίς πολλά, εις περίπτωσιν καθ` ην ούτος εκάλει αυτούς εις ενίσχυσίν του προς εκπλήρωσιν των επιδιωκομένων σκοπών του. Την 22αν Μαρτίου του έτους 1913 εντολή της Κυβερνήσεως απήλθε το ανταρτικόν σώμα εκ της νήσου, οπότε ο Λακερδής ούτος οπλίσας υπέρ εκατόν οπαδούς του προσχήματι της αμύνης της νήσου κατέστη κύριος αυτής αναγορευθείς στρατιωτικός και πολιτικός διοικητής της νήσου, καταρτίσας άμα εκ των οπαδών του και δύο επιτελεία στρατιωτικόν και πολιτικόν. Κατά το χρονικόν διάστημα της διοικήσεώς του ουδεμίαν ποινικήν διάταξιν δεν αφήκε απαραβίαστον ούτε του ανθρωπίνου κοινού δικαίου εφείσθη. Οι κάτοικοι της νήσου μεθ` αποτροπιασμού διηγούνται τα αίσχη άτινα ούτος διέπραξεν. Η διοίκησίς του αύτη διήρκεσεν μέχρι της πρώτης Αυγούστου του έτους 1913, καθ` ην κατήλθεν εν τη νήσω εντολή της Κυβερνήσεως ο Βασίλειος Τζαβέλλας διοικητικός Επίτροπος ταύτης. Αλλά και μετά την κάθοδον τούτου ουδόλως η εν τη νήσω κρατούσα κατάστασις μετεβλήθη, μη δυναμένου ή μάλλον αναγκασθέντος εκόντος άκοντος του διοικητικού τούτου επιτρόπου να υπείκη(3) εις τα κελεύσματα και τας διαταγάς του Ιωάννου Λακερδή, ότε ούτος κατά Φεβρουάριον του 1914 μη δυνάμενος επί πλέον να αντίσχη(4) εις ταύτα, κατέλιπε την θέσιν του, και μετά τούτον διωρίσθησαν αλληλοδιαδόχως έτεροι δύο αλλά και ούτοι ουδόλως την κατάστασιν της νήσου ετροποποίησαν επί τα βελτίω. ΑΥΡΙΟ: Το Δ΄ μέρος Σημειώσεις: 1.Φέρνει ημερομηνία 14 Σεπτεμβρίου 1915. Την έκθεση που δίδουμε σήμερα ολόκληρη ύστερα από 30 χρόνιατότε δημοσιεύτηκε σε κείμενο του υπογράφοντα μόνο το πρώτο μέρος ακολουθεί σε κάθε κεφάλαιο η απάντηση της Λαϊκής Επιτροπής Καστελλορίζου 2.Ρήμα ιθύνω, κάνω κάτι ευθύ, ευθυγραμμίζω, ισιώνω. Κυβερνώ, διοικώ. 3.Υπείκω, υποχωρώ ενδίδω, υποτάσσομαι.4. Αντέχει