Μεγάλες στιγμές της Δωδεκανησιακής Ιστορίας

Τα δραματικά εικοσιτετράωρα πριν την κατάληψη του Καστελλορίζου από το γαλλικό Ναυτικό Η απελευθέρωση Λακερδή και η σύλληψη του υποδιοικητή Ωρολογά Α΄ 5 Δεκεμβρίου 1915. Πρώτες πρωινές ώρες Μια ομάδα ανθρώπων, με επικεφαλής τον Ι. Λακερδήλίγες στιγμές πριν βρισκόταν στη φυλακήβάσει σχεδίου, καταλαμβάνουν το Διοικητήριο, αφοπλίζουν τους άνδρες της Χωροφυλακής Σάμου που ανθίστανται για την τιμή …των όπλων, ρίχνοντας μερικούς πυροβολισμούς, χωρίς αποτέλεσμα, και κυριολεκτικά αρπάζουν από το σπίτι όπου διαμένει τον υποδιοικητή του νησιού Οδυσσέα Ωρολογά. Τον μεταφέρουν σε ένα μικρό πλεούμενο που είναι ήδη έτοιμο να εγκαταλείψει το λιμάνι. Εκεί λίγο πριν, είχαν «κουβαλήσει» και τον Ειρηνοδίκη Κλωσσάκη. Οι στασιαστές δέχονται οι οικογένειες των συλληφθέντων να μην τους ακολουθήσουνεγκαταλείπουν το Καστελλόριζο με το πρώτο πλοίο της γραμμής. Η ενέργεια αυτή θα σφραγίσει τη μοίρα του Καστελλορίζου. Αρχίζει η μεγάλη νύχτα που θα διαρκέσει δεκάδες χρόνια(1). Για το παράτολμο αυτό εγχείρημα, την κύρια ευθύνη φέρνουν οι Γάλλοι, και ιδιαίτερα ο Γάλλος πρόξενος στη Ρόδο Λαφφόν και ο γραμματέας του Ν. Σισμανίδης. Προ του κινδύνου πλήρους αφανισμού του νησιού και όταν γίνονται γνωστά τα διατρέξαντα, ο Αρχιερατικός Επίτροπος Θ. Σιμωνίδης(2), καλεί τον λαό σε συνέλευση το πρωί στις 6 Δεκεμβρίου στην αυλή του Αγίου Κωνσταντίνου, είκοσι τέσσερις ώρες μετά το διώξιμο του Ωρολογά. Ο λαός ορίζει οκταμελή Λαϊκή Επιτροπή με πρόεδρο τον Αρχιερατικό Επίτροπο για να περισώσει ό,τι είναι δυνατόν. Η επιτροπή Ν. Κονδυλιός, Κώστας Ζερβός, Κυριάκος Κιοσόγλους, Κωστής Μύρικλης, Αχιλ. Διαμαντάρας(3), Μιχ. Γ, Πετρίδης, Χριστόδουλος Κωνσταντίνου και Ευάγγ. Ν. Σταματίου, προ του κινδύνου πού διακατέχει το νησί, από τα γεγονότα που τρέχουν, και από την «παρέα» του Λακερδή, συντάσσει ψήφισμα το οποίο εγκρίνεται ομόφωνα από το λαό και αποστέλλεται. αυθημερόν στην Ελληνική Κυβέρνηση(4). Είναι, όμως, αργά Η αντίστροφη μέτρηση ήδη έχει αρχίσει. Στο δεκαήμερο πού θα ακολουθήσει μέχρι την κατάληψη του νησιού από τους Γάλλους, το σκηνικό έχει αλλάξει προς τα χειρότερα. Τρομοκρα¬τία επικρατεί παντού(5). Ο Γ. Αμοργιανός δέρνεται μέχρι τρέλας και σώζεται από το θάνατοκαταφεύγει για να σωθεί στον Άϊ Γιώργη του βουνού. Ο Ηλίας Φτιαράς και ο γιατρός Νικήτας Δημητρίου φυλακίζονται αφού δέρνονταιοι μώλωπες είναι ευκρινείς, ο γιατρός Βαρθολομαίος Κοντός δέχεται χαστούκια σε καφενείο της παραλίας, οι Αχ. Διαμαντάρας, Μιχαήλ Πετρίδης και ο δάσκαλος Κ. Μύρικλης βρίσκονται κάτω από επιτήρηση, η δασκάλα Αναστασία Αρναούτογλου(6) παύεται χωρίς κανένα λόγο, ο δάσκαλος παπαΣιδέρης Γεώργιος και η Διευθύντρια του Παρθεναγωγείου Μαρία Σαμίου, απειλούνται… Η αντιπαλότητα μεταξύ του υποδιοικητή Οδυσσέα Ωρολογά και του Ιωάννη Λακερδή αρχίζει αμέσως μετά την άφιξη του πρώτου στο νησί, για να αναλάβει καθήκοντα, στις 15 Φεβρουαρίου 1915. Η περίοδος του χρόνου που πέρασε, από τη βίαιη αναχώρηση του πρώτου συμβούλου Β. Τζαβέλλα το Φεβρουάριο 1914, την άφιξη των δύο νέων συμβούλων Σταυράκι και Πετυχάκι δικηγόρων από την Κρήτη, και την αναχώρησή τους λόγω μη προσαρμοστικότητας, δεν άλλαξε τίποτε. Η αβεβαιότητα για το μέλλον του τόπου είναι διάχυτη. Παντού αυτό συζητείται, είναι το θέμα της ημέρας. Ο τόπος άρχισε να χάνει το ζωντανό κομμάτι του, τα παιδιά του, που ανοίγουν τα φτερά τους και φεύγουν σε άγνωστα μέχρι χτες μέρη. Το ΠορτΣάιντ και η Διώρυγα στο Σουέζ, δεν τους κάνουν πια. Σ` αυτούς που έφυγαν την πρώτη δεκαετία του αιώνα που διανύουν κι εγκαταστάθηκαν εκεί ή και στα τελευταία χρόνια του προηγούμενου, δεν προστίθεται κανένας. Αυτό συμβαίνει και στην Αλεξάνδρεια. Δεν τους ενδιαφέρουν αυτά τα μέρη. Ξενιτεύονται πολύ μακριά για να δημιουργήσουν, να φτιάξουν αυτά που ξέρουν. Εμπόριο και ναυτοσύνη Η Αγορά του Ελληνικού Εύξεινου Πόντου, στα παράλια της Ρωσίας είναι ξεπερασμένη. Η ζωή στο Σαράτωφ, στην Οδησσό και την Πετρούπολη δεν τους άγγιξε ποτέ. Ούτε κι αυτή της Αμερικής προς βορρά. Νέοι τόποι, πλούσιοι, όχι άξενοι. Αυτό τους ενδιαφέρει. Και βρίσκουν την Αυστραλία και τη Βραζιλία. Την περίοδο, από τις πρώτες μέρες της Επανάστασης, μέχρι το Δεκέμβριο 1915, δηλαδή μέσα σε δυόμισι χρόνια, το Καστελλόριζο χάνει το 40[percent] του πληθυσμού του. Τέσσερις χιλιάδες κόσμου, άνδρες, γυναίκες και παιδιά παίρνουν των ομματιών τους. Το νησί αιμορραγεί, ο ξεσηκωμός είναι γενικός. Ποτέ, μα ποτέ πια δεν θα ορθοποδήσει. Δεν θα ζήσει τις καλές εκείνες μέρες που αν κάθε σπίτι τοποθετούσε τα χρουσά και τα ασημικά του, το αντρικό ζουνάρι με τις χρυσές κλωστές του, το νυντρέικο(7) όπως το` λεγαν, τα ποπάζια και τα ραξίνια, τις μπούκλες, τα καλοππόσια με τα τσακιά τους, και τις κουντούρες κι αυτές χρουσοκέντητες για τις νέες, όλοι οι δρόμοι του Καστελλορίζου θα ήταν στρωμένοι από μαλαματένια πράματα. Κατά τη διάρκεια της γαλλικής κατοχής ο λαός εγκαταλείπει το νησί για πάντα οικογενειακώς κι έτσι δημιουργείται η Καστελλοριακή αδελφότητα Ρόδου που από τα πρώτα βήματά της πολλά μέλη της δίδουν σημάδια γραφής στο εμπόριο. Στις 15 Σεπτεμβρίου 1915 ο υποδιοικητής του νησιού Ωρολογάς φεύγει για τη Σάμο για να ενημερώσει τη Διοίκηση για την επικρατούσα κατάσταση. Οι σχέσεις του με τη Λαϊκή Επιτροπή, τον Αρχιερατικό Επίτροπο και με το λαό δεν είναι αγαθές. Νομίζει ότι με ειδικούς νόμους μπορεί να διοικήσει. Όλη ή εξουσία περιέρχεται στα χέρια του. Είναι γνωστή η σκληρότητα που τον διακρίνει. Είναι παλαιός στρατιωτικός, μάλιστα δε ο Ιταλός Διοικητής των Νοτίων Σποράδων, στρατηγός Τζοβάνι Αμέλιο ευθύς μετά την κατάληψη της Ρόδου, τον είχε καλέσει για να του οργανώσει τη Χωροφυλακή. Ήδη υπήρχε υποψία ότι μεγάλες ποσότητες τροφίμων πού προορίζονταν για το νησί, αυτός ο ίδιος με τους συνεργάτες του τα διοχέτευαν στη Σάμο και τη μαύρη αγορά. Την προηγουμένη της αναχωρήσεώς του συντάσσει την «έκθεσή του» την οποία όμως ξεχνά να πάρει μαζί του. Ίσως να μετάνιωσε και δεν τη θέλησε να τη δημοσιοποιήσει. Ένα είναι γεγονός, σε επίσημα Αρχεία και πρωτογενείς πηγές δεν βρέθηκε η έκθεση αυτή που γράφτηκε από τον ειρηνοδίκη Κλωσσάκη, το στενό του συνεργάτη. Από το Κυ¬βερνείο η έκθεση εξαφανίζεται, την ημέρα της καταλήψεως, στις 5 Δεκεμβρίου, φτάνει στα χέ¬ρια του Αρχιερατικού Επιτρόπου Σιμωνίδη ο οποίος τη θέτει υπόψη της Λαϊκής Επιτρο¬πής, αφού τα μέλη της παίρνουν όρκο ότι το περιεχόμενό της δεν θα γίνει ποτέ γνωστό. Αποφασίζεται και συντάσσεται η απάντηση η οποία σφραγίζεται και υπογράφεται από το Σιμωνίδη. Υπογράφουν επίσης και τα μέλη της Επιτροπής Η έκθεση είναι λίβελος, ένα εμπαθές κείμενο, υβριστικό για το λαό του Καστελλορίζου. Ίσως οι συντάξαντες το κείμενο να μην πίστευαν σ` αυτά που έγραφαν και έτσι δεν την έστειλαν. Όμως, από αυτή την έκθεση γινόταν γνωστός ο ρόλος του Λακερδή, ο οποίος με τα αθώα ταξίδια του στη Ρόδο για τη μεταφορά λαχανικών στο νησί βρίσκεται σε επαφή με το Γαλλικό Προξενείο. Τα γεγονότα και οι ενέργειες αυτές διασταυρώνονται από πολλές πλευρές. Κυρίως από τους ίδιους τους πρωταγωνιστές και τις επίσημες διπλωματικές υπηρεσίες που λειτουργούσαν στην εγγύς και ευρύτερη περιοχή. Η έκθεση Ωρολογά δεν έχει λοιπόν καμιά σχέση με τα γεγο¬νότα πού θα ακολουθήσουν. Απλώς βρέθηκε αργά, και τυχαία μετά τη σύλληψη Ωρολογά. Και το αντίγραφο που στάλθηκε στην Ελληνική Κυβέρνηση και το υπουργείο των Εξωτερικών, είναι αυτό που έστειλε ο Σιμωνίδης με τις παρατηρήσεις για κάθε κεφάλαιο. Από το αντίγραφο είναι γνωστό το περιεχόμενο της εκθέσεως. Και τα δύο χειρόγραφα είναι γραμμένα, η έκθεση φυσικά αντιγραμμένη, δια χειρός του Μ. Πετρίδη, με τον καθαρό και καλλιγραφικό του χαρακτήρα. ΑΥΡΙΟ: Το Β΄μέρος