Μεγάλες στιγμές της Δωδεκανησιακής Ιστορίας

Βασ. Τζαβέλλας, ο πρώτος σύμβουλοςδιοικητής του Καστελλορίζου και οι πρώτες του ενέργειες Γιατί αναγκάστηκε σε παραίτηση σε λίγους μήνες Γ΄ μέροςτελευταίο. Η έκθεση Τζαβέλλα συνεχίζει: «Πράγματι δε από της πρώτης στιγμής εδέχθην όπως η τύποις υφισταμένη και υπό τα κελεύσματα του Λακερδή διατελούσα διοικητική επιτροπή καταθέση την εντολήν και μετά τούτο υπέδειξα εις τον ως είρηται, στρατιωτικόν διοικητήν ότι ενεδεικνύετο η παραίτησίς του από της θέσεως ταύτης, όπερ και επέτυχον. Αλλ’ η παραίτησις τούτου και μόνου δεν ήρκει, εάν δεν αφωπλίζετο και η υπ’ αυτόν εξ 150 περίπου ανδρών δύναμις. Δεν ήτο όμως τόσον εύκολον το εγχείρημα ένεκα του ολιγαρίθμου των υπ’ εμέ ανδρών. Πλην επετεύχθη και τούτο. Το τεθέν υπό τας διαταγάς μου παρά τω κ. Θεμιστοκλή Σοφούλη(1), Προέδρου της Σαμιακής Κυβερνήσεως απόσπασμα, σύγκειται εκ 15 χωροφυλάκων, δύο υπενωμοταρχών, ενός ενωμοτάρχου και ενός ανθυπασπιστού εχόντων επί κεφαλής τον υπομοίραρχον Κωνσταντίνον Ανδρεαδάκιν κάλλιστον αξιωματικόν. Παρέλαβον τουτέστιν άνδρας πλειοτέρους εκείνων, τους οποίους έδει συνεπεία της διαταγής υμών να λάβω και τούτο κατόπιν παρακλήσεων του συνοδεύοντός με πληρεξουσίου κ. Μιχ. Πετρίδου, όστις εγνώριζε την της νήσου κατάστασιν. »Χάρις εις το φιλόνομον των οικοκυραίων, και ευτυχώς πλεονάζουσιν ούτοι, υπήρξεν εύκολος η επιβολή της ονόματι πλέον της Ελληνικής Κυβερνήσεως εξουσίας, η τάξις απεκατέστη, τα άτακτα(2) στοιχεία διελύθησαν και ούτω ήρξαντο επαναλαμβανόμεναι αι εργασίαι των κατοίκων. Επεχείρησα να επικοινωνήσωσι μετά των εν Ανατολή συμπολιτών των και δεν υπήρξεν άγονος η προσπάθειά μου(3), αφού επετράπη υπό του εκεί καϊμακάμη η προσέγγισις πλοιαρίου εντεύθεν αναχωρήσαντος και η εκείθεν αναχώρησις ατόμων τινων, παρ’ ων μοι ανεκοινώθη ότι από ημερών ήτο γνωστόν εις αυτούς ότι επίσημος ελληνική Αρχή εγκαθίσταται εν Καστελλορίζω. Δεν παραλείπω να προσθέσω ότι την πρώτην ημέραν της αφίξεώς μου έλαβον έγγραφον του εν Ρόδω προξενείου μας, δι’ ου εζητείτο η εντεύθεν αναχώρησις Οθωμανικής Ροδίας οικογενείας αποκλεισθείσης μετά την σύλληψιν και την εις Αθήνας μεταγωγήν ως αιχμαλώτου του προστάτου της. Επέτρεψα δε αμέσως την αναχώρησιν, ως επέτρεψα και εις μερικάς άλλας οικογενείας να απέλθωσιν εις τα ανωτέρω μνημονευθέντα χωρία, ίνα άρω πάσαν υποψίαν παρά τοις εκεί Οθωμανοίς υπάρχουσαν και ούτω διαλυθώσιν ημέρα τη ημέρα και οι εδώ υπάρχοντες φόβοι. »’Αλλά δεν αρκούσι κατά την ταπεινήν μου κρίσιν, τα ληφθέντα μέτρα ίν’ απαλλαγώσιν οι άνθρωποι του κατέχοντος αυτούς δέος. Και είναι άδικον να παθαίνεται λαός υπό των αγνοτέρων κατεχόμενος αισθημάτων. Είναι σκληρόν ν’ αγωνιά και να τρέμη διότι έλαβε την γενναίαν απόφασιν να ταυτίση την τύχην του με την τύχην των άλλων νησιωτών. Ίσως έσφαλε παρακούσας τας συμβουλάς, αλλ’…..(4) έσφαλε παρασυρθείς υπό του ιερού πόθου ν’ απολαύση και ούτος των δώρων της Ελευθερίας των υπό της Μεγάλης Μητρός εις τους άλλους υποδούλους δαψιλώς σκορπισθέντων. Εις άλλους χρόνους το τόλμημα τούτο δυνατόν δυσάρεστα να είχε αποτελέσματα, αλλά σήμερον η Ελλάς είναι Μεγάλη, εμεγαλύνθη δε πέραν των προσδοκιών μας και καλλίτερον παντός άλλου η Κυβέρνησις της Μεγάλης Πατρίδος γνωρίζει, ότι η πραγματοποίησις των ονείρων δι’ ων γενεαί ολόκληροι επί αιώνας εβαυκαλίσθησαν δεν είναι τι δύσκολον διά την ελληνικήν φυλήν. »Ας μοι εγκαταλειφθώσι λοιπόν οι Μεγιστείς μέχρι της λύσεως του ζητήματος των νήσων και ας παρηγορηθώσι και ούτοι διότι αξίζουσι της Μητρικής παρηγορίας. Ας εμφανισθή συνεπώς ουσιαστικώτερον το ελληνικόν Κράτος και εις την εσχατιάν ταύτην του αιγαίου και αν κατορθωθή να περιληφθή εις την χορείαν των οριστικώς παραχωρηθεισαμένων εις την Ελλάδα νήσων και η δύσμοιρος αύτη νησίς., τότε θέλει καταδειχθή οπόσην αξίαν έχει και ….(5) να προσφέρη δύναται εις το Ελληνικόν Κράτος υπηρεσίας ως εκ της σπουδαιότητος της θέσεώς της από ναυτικής απόψεως(6)». Γενικά οι αρμοδιότητες του διοικητή Τζαβέλλα είναι περιορισμένες και πάντοτε του εφιστάται η προσοχή να περιορίζεται στις δοθείσες από τη Γενική Διοίκηση των Καταληφθεισών Νήσων του Αιγαίουεδρεύει στη Μυτιλήνηοδηγίες. Μάλιστα του αποστέλλονται, προφανώς για να του το υπενθυμίζουν, οι οδηγίες εγγράφως στις 18 Σεπτεμβρίου(7). Το υπουργείο των Εξωτερικών δεν τον αναφέρει διοικητή της νήσου, αλλά ως Σύμβουλο(8). Ο διοικητής Β. Τζαβέλλας, ανακοινώνει εγγράφως(9) στις 25 Σεπτεμβρίου ότι στις 16 του επόμενου μήνα πρέπει να διενεργηθούν εκλογές για την ανάδειξη νέας επιτροπής για να αναλάβει τη Δημαρχία. Συνέρχεται στις 2 μ.μ. ο λαός στην αυλή του Αγίου Κωνσταντίνου, αφού από το μεσημέρι έκλεισαν τα καταστήματα και τα καφενεία, και στις 3 εκλέγονται οι Ιωάννης Λακερδής, Χριστόδουλος Κωνσταντίνου, Αγαπητός Ζ. Ξανθής και Σάββας Χατζημιχαλάκης. Όπως ήδη αναφέραμε, ο Λακερδής κατά τη διάρκεια της εκλογής δεν βρισκόταν στο Καστελλόριζο και οι τρεις άλλοι εκλεγέντες, ζήτησαν από τον Τζαβέλλα να προεδρεύσει κατά την πρώτη συνεδρίαση της επιτροπής και αυτό ως προηγούμενο να συνεχιστεί και στις προσεχείς συσκέψεις. Ο Τζαβέλλας, όμως, δεν είχε τέτοια εντολή και αρνήθηκε. Αυτό και μόνον το γεγονός αναγκάζει τους τρεις εκλεγέντες να αποταθούν στη Γενική Διοίκηση των καταληφθεισών Νήσων και να μεταξύ άλλων να αναφέρουν ότι «γενομένης ψηφοφορίας την 16ην τρέχοντος μηνός εξελέγημεν ίνα αποτελέσωμεν την Διοικητικήν της νήσου Επιτροπήν, το πνεύμα του λαού, όμως είναι, όπως μη αναλάβωμεν την Διοίκησιν της Νήσου, προτού διαταχθή η υπό της Σεβαστής Κυβερνήσεως ο μέχρι σήμερον διοικών ταύτην Σύμβουλος της Γενικής Διοικήσεως και προεδρεύη των συνεδριάσεων ημών και αυτός διευθύνη πάσαν ημών εργασίαν, όπερ απεποιήθη να πράξη καίτοι επανειλημμένως παρεκλήθη προς τούτο. »Όθεν πριν αναλάβωμεν τα καθήκοντα ημών αποφασίζομεν όπως υποβάλωμεν την παρούσαν τη Σ. Διοικήσει και παρακαλούμεν αυτήν όπως ευαρεστουμένη ενεργήση παν ό,τι ήθελε συμβάλει εις την πραγμάτωσιν της επιθυμίας ημών ήτις είναι σύμφωνος και προς την εντολήν του λαού(10). Συνεχώς όμως, το υπουργείον των Εξωτερικών, απαντώντας σε όλα τα έγγραφα και τις αιτιάσεις της Επιτροπής ζητά από τη Γενική Διοίκηση των καταληφθεισών Νήσων να ανακοινώνει στον Τζαβέλλα ότι «εμμένομεν εις τας αποφάσεις ημών(11)». Ευχάριστη νότα σε όλα αυτά που διαδραματίζονται στο Καστελλόριζο είναι ο κατάπλους στις 2 Νοεμβρίου του ευδρόμου «Μυκάλη» που παρέμεινε λίγες ώρες. Παρέλαβε τους 14 χωροφύλακες και τους αντικατέστησε με εννέα., γιατί κρίθηκε σκόπιμο να μειωθεί η δύναμη. Δεν ήταν η πρώτη φορά που κατέπλεε το «Μυκάλη» στο Καστελλόριζο. Στις 15 Απριλίου είχε διαταχθεί, ενώ περιπολούσε στα Δωδεκάνησα, να προσβάλη τη νησίδα Παπαδούλα κοντά στη μικρασιατική ακτή της Σελεύκειας για να ελευθερώσει το ιστιοφόρο «Υπαπαντή» που είχε συλληφθεί και ρυμουλκηθεί από το τουρκικό θωρηκτό «Χαμηδιέ» τον προηγούμενο Γενάρη. Επειδή τα νερά ήταν άγνωστα, το «Μυκάλη» έφτασε στο Καστελλόριζο , παρέλαβε δύο Καστελλοριζιούς έμπειρους ναυτικούς, ως πλοηγούς και αμέσως άρχισε την επιχείρηση φτάνοντας και μέχρι εκατό μέτρα από την ακτή, όπου βρήκε το ιστιοφόρο. Επακολούθησε ανταλλαγή πυρών επί αρκετή ώρα και η επιχείρηση στέφθηκε με επιτυχία. Γνωρίζουμε μόνο το όνομα του ενός Καστελλοριζιού στον οποίο ο κυβερνήτης του «Μυκάλη Ο. Παπαβασιλείου, πλωτάρχης, του εξέφρασε εγγράφως την ευαρέσκειά του. Πρόκειται για τον Δημήτριο Κύριλλο που «εχρησίμευσε ως οδηγός του ευδρόμου «Μυκάλη» από της 1617 Απριλίου 1913 κατά τας πολεμικάς επιχειρήσεις ημών, προς εξερεύνησιν των όρμων των παραλίων της Μικράς Ασίας προσενεγκών καλάς υπηρεσίας και συμμετασχών των κινδύνων των πολεμικών επιχειρήσεων του πλοίου. Εκφράζομεν όθεν την πλήρη ημών ευαρέσκειαν και τας ευχαριστίας». Η αδράνεια του Τζαβέλλα που γι΄ αυτήν δεν ευθύνεται, τον φέρνει σε σύγκρουση με το λαό και τον αναγκάζει σε παραίτηση. Θα εγκαταλείψει το Καστελλόριζο το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Φεβρουαρίου 1914 και περί το τέλος του ίδιου μηνός φτάνει ο νέος σύμβουλοςδιοικητής Κ. Σταυράκης με συνοδεία τον ανθυπομοίραρχο Κ. Δάνο.