Μεγάλες στιγμές της Δωδεκανησιακής Ιστορίας

Βασ. Τζαβέλλας, ο πρώτος σύμβουλοςδιοικητής του Καστελλορίζου και οι πρώτες του ενέργειες Γιατί αναγκάστηκε σε παραίτηση σε λίγους μήνες Β΄ Με το πλοίο «Μακεδονία» που προσεγγίζει το λιμάνι του Καστελλόριζου μια φορά τη βδομάδα, ύστερα από απόφαση της ελληνικής Κυβερνήσεως, φτάνουν στο νησί και οι αντιπρόσωποι του Καστελλόριζου στην Αθήνα Βαρθολομαίος Κοντός(1) γιατρός και Μ.Γ. Πετρίδης φοιτητής. Παραμένουν στο νησί μια βδομάδα και στην πρώτη προσέγγιση του «Μακεδονία» επιστρέφουν και πάλιν στην Αθήνα. Μετά από λίγες μέρες ο φοιτητής θα συνοδεύσει στο Καστελλόριζο τον πρώτο Έλληνα Διοικητή Β. Τζαβέλλα. Με το ίδιο πλοίο θα αναχωρήσει και ένας άλλος Καστελλοριζιός ο Γεώργιος Κ. Τζινιάδης με την αδελφή του Αικατερίνη για να φοιτήσει στη Νομική Σχολή. Έτσι το νησί θα στερηθεί των υπηρεσιών ενός νέου με ισχυρή προσωπικότητα, που κράτησε όλο το βάρος στο εσωτερικό, εκτελώντας χρέη γραμματέα και καθοδηγητή. Επίσης η αδελφή Αικατερίνη την περίοδο 191213 χρημάτισε διευθύντρια του Παρθεναγωγείου(2). Όμως, σ` αυτό το χρονικό διάστημα, της ευφορίας, του κινδύνου, της ευτυχίας, κάτι άρχισε να αλλάζει στο νησί. Εκεί που κανένας δεν ενδιαφερόταν για τα Γράμματα και τις Τέχνες σαν από μηχανής Θεός, σαν μια ράβδος μαγική άλλαξε το όλο σκηνικό. Ενώ οι νοικοκυραίοι, όλοι σχεδόν, ενδιαφέρονταν τα παιδιά τους να μάθουν τα μυστικά της τέχνης του εμπορίου και της ναυτοσύνης για να τους μοιάσουν, και να πάρουν τα ηνία σε εύθετο χρόνο της οικογενειακής επιχείρησης, τώρα βλέπουν πολλούς βλαστούς να ενδιαφέρονται για μάθηση. Και δειλάδειλά γραφτά τους να δημοσιεύονται σε περιοδικά και εφημερίδες της εποχής. Χαράς ευαγγέλια για μια κλειστή κοινωνία που ακόμη τις νεαρές κοπέλες δεν τις έβλεπε το φως της ημέρας. Απαγορευόταν ακόμη και ο εκκλησιασμός τους(3). Καταγράφουν τα γραφτά νέων , όπως των Γαβιήλ Σ. Γαβριήλ, Ελευθ. Κ. Σπυρίδη, Αντ. Γ. Κιοσόγλου(ς), Γεωργίου Σ. Κοντούζογλού, Θεμ. Ι. Ματσάκη, Μιχ. Σ. Μιχελίδη, Α. Βαϊανού, Κυρ. Παπαθεοδοσίου, Συμεών Μ. Πισπινή, Εμμ. Ι. Κισθίνιου, Β.Α. Βαϊνούδη, Β. Σιδερή, και Βασιλείου Μ. Κομήτη. Μέσα σ` αυτό το κλίμα της ευφορίας, στις 25 Αυγούστου 1913 τελούνται οι γάμοι του Ιωάννη Διαμαντή και της Αικατερίνης Παπά Συμεών Αλεξίου. Εκείνο το βράδυ κυριολεκτικά κάηκε το νησί, γλεντώντας. Από τα πρώτα μελήματα της νέας Διοικήσεως ήταν να επέλθει η ησυχία στο νησί. Για πρώτη φορά, ύστερα από πολλά χρόνια ανακοινώνονται ωράρια για τα καταστήματα και ειδικά για τα καφενεία τα οποία κλείνουν στις 9 το βράδυ. Γαλήνη, ευδαιμονία, ηρεμία επικρατούν παντού… Όμως, αυτό που προϋπήρχε στο νησί, ο κόσμος να είναι διαιρεμένος σε κόμματα, σ` αυτό των εμπόρων και το άλλο των λαϊκών δηλαδή του λαού, δεν μπορεί να εξαλειφθεί στις μεγάλες τούτες ώρες. Επίσης οι έριδες, οι φιλονικίες, η συκοφαντία, το μάλωμα και μάλιστα το πικρόλογο, που υπήρχαν και συνέβαιναν συχνά δεν ήταν δυνατόν να σταματήσουν. Ο νεαρός φοιτητής Μιχάλης Γ. Πετρίδης, που τόσα προσφέρει στην πατρίδα του, ως αντιπρόσωπός της, και που σ΄ αυτόν οφείλονται τα πάντα, με τις γνωριμίες του στην Αθήνα στους πολιτικούς κύκλους ανεξαρτήτως κομμάτων, την ίδια περίοδο κάθεται και γράφει, μάλιστα ονοματίζει, και ό,τι γράφει δεν το καταχωνιάζει, το δίνει για δημοσίευση. «Η κοινωνία της μικράς μας νήσου(4)», γράφει ο Πετρίδης, «έχει και αρετάς, αλλά έχει και κακίας. Μία από τας μεγαλυτέρας κακίας μας είναι η αγάπη που έχομεν και η προθυμία που δεικνύομεν πάντοτε να συκοφαντώμεν να κατηγορώμεν δήλα δη ψευδώς και αδίκως τους άλλους. Αυτό το πράγμα είναι τόσον μισητόν, όσον ο φονεύς. Ο φονεύς αφαιρεί την ζωήν του άλλου, ο συκοφάντης αφαιρεί (εις μέρη μάλιστα εις τα οποία οι άνθρωποι είναι εύπιστοι) την τιμήν και την υπόληψιν του άλλου. Και οι δύο λοιπόν κακούργοι και οι δύο είναι σιχαμένοι. Η συκοφαντία ακμάζει εις την κοινωνίαν μας, διότι οι συμπολίται μας εύκολα και ανεξέταστα πιστεύουν ό,τι ακούσουν. Δεν σκέπτονται κάθε φοράν λιγάκι, δεν δεικνύουν δισταγμόν, δεν καταβάλλουν προσοχήν, αλλά αμέσως ροφούν και καταπίνουν απλοϊκώς ό,τι ο ένας μοχθηρός ή ο άλλος φιλοκατήγορος τους λέγει. Η δ` ευπιστία το άλλο είναι παρά αποτέλεσμα στερήσεως αναπτύξεως, γενικών ιδεών επιμεμελημένης μορφώσεως; Αλλά και οι οπωσδήποτε γραμματισμένοι μας δεν είναι αμέτοχοι του στυγερού τούτου κακού. Άρα γε επιδρά και σ` αυτούς το περιβάλλον ή μήπως διά της αναπτύξεως που έλαβον απέκτησαν μόνον μερικάς δεξιότητας και γνώσεις διόλου όμως δεν διεμόρφωσαν τον χαρακτήρα των; Ποιος ξέρει; Εγώ ένα πατριώτην μου εγνώρισα, από το στόμα του οποίου δεν ήκουσα ποτέποτέ κακόν λόγον, κατηγορίαν, συκοφαντίαν κατά τινος. Τον σεβαστόν μοι ιατρόν κ. Κωνσταντίνον Σπυρίδην. Αυτό το πράγμα αποτελεί υψίστην τιμήν για τον καλόν επιστήμονά μας και φανερώνει πόσον γερός είναι ο χαρακτήρ του. Ας τον μιμηθώμεν όλοι μας και μάλιστα συ, ω νέα γενεά της πατρίδος μου, που τόσες γλυκές ελπίδες μας κρατείς κλεισμένες σφιχτά στα χέρια σου!». Ο Β. Τζαβέλλας πριν περάσουν δέκα μέρες από την άφιξή του στο Καστελλόριζο, αντιλαμβάνεται τι συμβαίνει, οσμίζεται τη δύναμη του ενός, που εγγίζει και ίσως ξεπερνά τα όρια της τρομοκρατίας και την οποία καταγράφει στην πρώτη του έκθεση προς το Υπουργείο των Εξωτερικών. Τη γράφει σε χαρτί επίσημο με το βασιλικό θυρεό και από κάτω υπήρχε το λογότυπο, Βασίλειο της ΕλλάδοςΠροσωρινή Διοίκησις Μεγίστης. Είναι πραγματικά άκρως αποκαλυπτική του τι συμβαίνει στο μικρό αυτό νησί. «…αφιχθείς ενταύθα(5) την 1ην τρέχοντος μηνός», γράφει «εγενόμην μετ` απεριγράπτου ενθουσιασμού δεκτός υπό των κατοίκων της Νήσου. Μετά την δοξολογίαν δε τελεσθείσαν εν τω Μητροπολιτικώ ναώ και καθ` ην εψάλη το πολυχρόνιον, ωδηγήθην εις το Διοικητήριον και εν αυτώ εδέχθην τους προκρίτους. »Αρχήν ουδεμίαν κατ` ουσίαν εύρον, διότι άπασα η εξουσία είχε συγκεντρωθή εις χείρας ενός Ι. Λακερδή, όστις κατορθώσας να διορισθή στρατιωτικός διοικητής από των τελευταίων ημερών του Μαρτίου, ότε απήλθον οι εξ Αθηνών ελθόντες αντάρται, διώκει απολυταρχικώς, των εκάστοτε εκλεγεισών επιτροπών μη εισακουομένων και ουδεμίαν εξασκουσών επιρροήν. Ευρέθην ούτως υπό περιστάσεις όλως διαφόρους των συνθηκών, υφ` ας απεστάλην και έκρινα ότι η διατήρησις της καταστάσεως ταύτης ήθελε γεννήσει ανωμαλίας και κινδύνους. Ο λαός είχε πιστεύσει ότι απεστέλλετο διοικητής, ίνα επαναφέρη την ησυχίαν εν τη νήσω και απαλλάξη τούτον της τρομοκρατίας. Η συγκοινωνία μετά της έναντι Ανατολής είχε διακοπή από πενταμήνου και αι πολλαπλασιαζόμεναι εκ της ελλείψεως πολλών ειδών, άτινα επρομηθεύοντο εκείθεν, ανάγκαι του κόσμου ήθελον επιδεινώσει την θέσιν του. Ο λιμήν ήτο αποκλεισμένος και ο μη απόπλους κατά συνέπειαν των εν αυτώ ελλιμενισμένων πλοίων εζημίου υπερβαλλόντως το εμπόριον. »Η ζωή των επί της Ασιατικής ακτής κατοίκων των χωρίων Αντιφύλλου(6), Καλαμακίου(7), Μύρων(8) και Φοίνικος(9), πάντων αποίκων Μεγιστέων ηπειλείτο, ως μη γνωρόντων των εκεί Τούρκων ποία υπήρξεν η τύχη των εν Καστελλορίζω ομοεθνών των. Είχε πιστεύσει, επαναλαμβάνω, ο λαός ότι απεστέλλετο διοικητής και την πεποίθησιν ταύτην, ήτις αδιστάκτως εξεδηλούτο, μη θέλων να κλονίσω, ουδ` επιθυμών τον ενθουσιασμόν και την χαράν των δυστυχών ν` αφαιρέσω την κατήφειαν και τον φόβον ενσπείρων, έλαβον την απόφασιν να ευρύνω τα όρια της εντολής, επί τη ελπίδι ότι το Σεβαστόν Υπουργείον ήθελεν εύρει δεδικαιολογημένην εκ των πραγμάτων την απόφασίν μου ταύτην, αφού άπαξ έθετε υπό την προστασίαν του την ταλαίπωρον νήσον. ΑΥΡΙΟ: Το Γ΄ μέρος Σημειώσεις 1.Για την περιοδεία του στην Ευρώπη, θα αναφερθούμε σε άλλα σημειώματα. 2.Την ίδια περίοδο δίδασκαν οι Άννα Μ. Πισπινή, Άννα Βελλιάδου, Μαρία Σαμίου, Αναστασία Αρναούτογλου, Μαρία Γιαννούκου βοηθός, και Βαρβάρα Β. Σέχα επιμελήτρια. 3.Για την περίπτωση αυτή ο Πετρίδης δημοσίευσε άρθρο με τίτλο Εξεκκλησιασμός. Σ` αυτό κατηγορεί τους λογίους του Καστελλορίζου, τον εαυτό του, «…το 96[percent] απ` αυτούς είμεθα φορτωμένοι τας προλήψεις του τόπου μας. Τα γράμματα και το φως της προόδου δεν εισέδυσαν μέσα μας, δεν έσχον την δύναμιν ν` αποδιώξουν τας δεισιδαιμονίας από των ψυχών μας τα σκοτεινά βάθη…». 4.Περιοδικό «Η Φιλία», 115 Νοεμβρίου 1912, σελ. 219. 5.Φέρνει ημερομηνία 10 Αυγούστου και αριθμό πρωτοκόλλου 32. 6.Υπήρχαν 400 Έλληνες, μια εκκλησία, ένας απαίδευτος κληρικός, ένα τριτάξιο σχολείο με 50 μαθητές και ένα δάσκαλο. 7.Οι Έλληνες κάτοικοι ήταν 1000. Υπήρχε μία εκκλησία με ένα απαίδευτο κληρικό, ένα τετρατάξιο Αρρεναγωγείο με 80 μαθητές και ένα δάσκαλο, ένα τριτάξιο Παρθεναγωγείο όπου φοιτούσαν 40 μαθήτριες και δίδασκε μια δασκάλα. 8. 8.650 Έλληνες,, μια εκκλησία με ένα απαίδευτο κληρικό, ένα τετρατάξιο Σχολείο με 65 μαθητές και ένα δάσκαλο. 9. Στο Φοίνικα κατοικούσαν 800 Έλληνες, 2000 Τούρκοι και 150 ξένοι. Υπήρχε μια εκκλησία με ένα απαίδευτο κληρικό, ένα τετρατάξιο Αρρεναγωγείο με 40 μαθητές και ένα δάσκαλο και τριτάξιο Παρθεναγωγείο όπου φοιτούσαν 30 μαθήτριες και δίδασκε μια δασκάλα.