Αγαπητός Ξάνθης: Ο τουρισμός ως πόρος ή ως αγαθό; (διαλέχτε!)

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Αγαπητός Ξάνθης, αρχιτέκτονας-τ. Δ/ντης ΕΟΤ

Διαβάζω σε εγκριτική αθηναϊκή εφημερίδα από υπεύθυνη τουριστική παράγοντα περί συνέχισης της τουριστικής επιτυχίας στη βάση της ανταγωνιστικότητας και της αποδοχής του τουρισμού ως κεντρικός πόρος του ΑΕΠ της χώρας. Για τη συνέχιση δε αυτής της «προόδου» απαιτούνται δημόσιες επενδύσεις, νέες αγορές, επιμήκυνση της σεζόν, συνεχής ποιοτικός εμπλουτισμός του προϊόντος μαζί με τη σωστή προτεραιοποίηση και ορθή διαχείριση υπενδεδυμένη με δυναμική παραγωγικότητα του προϊόντος με την ανάλογη αποκτηθείσα αξία.

Σχόλια στα λεγόμενα:

Ο τουρισμός εκλαμβάνεται σήμερα κυρίως σαν «προϊόν» που δέχεται τους κανόνες του όποιου μάρκετινγκ, οι οποίοι στηρίζονται στα γνωστά: 4Ρ, (product, price, place, promotion).

Όμως στην πραγματικότητα κατ’ άλλους ο Τουρισμός αποτελεί κοινωνικοπολιτικό φαινόμενο στο οποίο εμπλέκεται ο ανθρώπινος παράγοντας, η κοινωνική συνοχή, η γεωπολιτική κατάσταση, οι μεταφορές και τέλος το «βαλάντιο» του κάθε εν δυνάμει ταξιδιώτη. Επίσης ο τουρίστας δεν είναι πλέον ένας αριθμός που προσμετρά στους δείκτες του ΑΕΠ και στη ημερήσια κατανάλωση αλλά είναι μια μονάδα που διερευνά και ψάχνεται μέσα από το διαδίκτυο για την καλύτερη επιλογή με κριτήρια και συσχετισμούς. Για να γίνει όμως η επιλογή χρειάζεται ένα κλίμα ασφάλειας και προσβασιμότητας ικανό να τον διεγείρει για το ταξίδι αναψυχής ή ακόμη και εναλλακτικών μορφών διαδρομών προς όφελος του.

Το ταξίδι σήμερα έχει αποκτήσει το χαρακτήρα δικαιώματος μιας και γεννιόμαστε ταξιδιώτες, εφόσον δεχτούμε ότι η ίδια η ζωή είναι ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα, προκλητικά και απρόβλεπτα ως προς την έκβαση και τη διάρκεια της ταξίδια [βλ. σχετ. Τσάρτας, Π. (2023). Τα ταξίδια της ζωής μου. Αθήνα: Κριτική, σ.41].

Διακρίνουμε τελευταία μια μονότονη συμπεριφορά του Τουρισμού ως οικονομικό λάβαρο της χώρας μας. Όλοι επιχαίρονται τονίζοντας για την «βαριά βιομηχανία της χώρας» που όμως ενέχει όλες τις ιδιότητες της αειφορίας και της ανθεκτικότητας που οφείλει ‘όμως να παρακολουθήσει.

Ο τουρισμός δεν είναι μόνο οικονομία, αλλά συντρέχει με την κοινωνική απεικόνιση, με την περιβαλλοντική κάλυψη αλλά και τη διάσταση του πολιτισμού.

Ειδικά για τον τέταρτο πυλώνα του πολιτισμού, η ζεύξη τουρισμού και πολιτισμού είναι μια δύσκολη πράξη που δεν μπορεί εύκολα να απαντηθεί.

Η σύνδεση αυτών των δύο πόλων οφείλει πρώτα να σέβεται τον τόπο δηλαδή το διαμορφωμένο χώρο από την ιστορία και τις ανάγκες των κατοίκων του. Και όπως έλεγε και η Σουζάνα Αντωνακάκη: «Το πνεύμα του τόπου είμαστε εμείς». Γιατί απλά ο τόπος αγκαλιάζει το τοπίο και το παραδίδει στο βλέμμα του τουρίστα ως αντίδωρο για την επίσκεψη στον τόπο. Η Ελλάδα είναι πλούσια σε τοπία που της χαρίζουν μια ξεχωριστή «προσωπικότητα». Η προστασία και η απειλή είναι δύο έννοιες κοντινές που εύκολα γίνονται μέρος των τοπίων. Η σχέση των αρχαίων μνημειακών συνόλων, οι παραδοσιακοί οικισμοί, η αρχιτεκτονική των κυκλαδονήσων, τα όρια, η φύση, η ακτογραμμή, η εδαφικότητα αποτελούν διαχρονικές πολιτιστικές αξίες τις οποίες οφείλουμε να διαφυλάξουμε από τους εμπορικούς πειρασμούς που κρύβονται στον μαζικό τουρισμό: τους κόστους και του οφέλους.

Η σημασία του «κτίζω ένα ξενοδοχείο» γράφει ο Martin Heidegger είναι ένα βαθύ νόημα του «κατοικώ», έστω για λίγες ημέρες, για έναν επισκέπτη. Έτσι ο επισκέπτης διαμένει στο χώρο του ξενοδοχείου λόγω της παρουσίας του σε πράγματα και τόπους σαν να είναι το σπίτι του.

Αυτή ακριβώς είναι η λεπτή γραμμή μεταξύ Τουρισμού των αριθμών και του Τουρισμού της αισθητικής και του τόπου.

Ο ανεξέλεγκτος μαζικός τουρισμός μπορεί να έχει σήμερα οδυνηρές συνέπειες στο περιβάλλον, στον πολιτισμό και στην ισοκατανομή των οικονομικών ωφελειών.

Ο ποιοτικός τουρισμός που όλοι εκφωνούμε και επιδιώκουμε δεν κτίζεται με τη μαζικότητα των επεμβάσεων και τη μεγέθυνση των αριθμών. Δεν μπορεί να είναι ένα κλάσμα ημερησίας δαπάνης ανά τουρίστα δια ενός κατοίκου του τόπου επίσκεψης. Είναι μια διαρκής μάχη έναντι της εμπορευματοποίησης των αγαθών και των πόρων σε αγοραστικά προϊόντα, πράγμα που συνηθίζεται από την τουριστική αγορά να προβάλλεται σήμερα, ειδικά μέσω της ΑΙ και των αναλόγων πλατφορμών.

Ο «τουρισμός του ματιού» δεν μπορεί να αντικαταστήσει τη γεύση της αίσθησης και της έρευνας ενός επισκέπτη που νοιάζεται για τον τόπο φιλοξενίας και τον αντιμετωπίζει σαν «κατοικία» και όχι σαν «οικοδομή» από μπετά με χρυσούς πιθανά πολυελαίους στο σαλόνι.

Αυτός ο ποιοτικός «Τουρισμός», ο Τουρισμός της αξίας έρχεται σαν αγαθό και ως όχι βέβαια σαν απλός ένας πόρος με την ανάλογη υπολογισμένη Φέρουσα Ικανότητα ή ακόμη σαν αριθμητικό προϊόν του μάρκετινγκ στα πλαίσιο της ανώνυμης, ανοιχτής αγοράς που σήμερα περιβάλλεται από αβεβαιότητα, συναλλακτικότητα και ρευστότητα.

Τα «πάντα ρέει και ουδέν μένει» ακόμη και ο τουρισμός των 3S,

μπορούμε επιτέλους τον αλλάξουμε.