Τραμπ Vs Τσόμσκι

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο

Θάνος Ζέλκας

∆εν πρόλαβε καλά καλά να µπει το νέο έτος και οι αναταράξεις από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού είναι απανωτές. Μια τέτοια στιγµή ήταν και η φράση FAFO (Fuck Around and Find Out) που αναγράφηκε σε επίσηµο ποστάρισµα του Λευκού Οίκου, µε αφορµή την υπόθεση Μαδούρο. Το µήνυµα ήταν απόλυτα σαφές: παίξε µε τη φωτιά και θα το πληρώσεις. ∆εν χρειαζόταν ερµηνεία. Λειτούργησε αµέσως ως προειδοποίηση.

Υπό άλλες συνθήκες, το σοκ θα ήταν τεράστιο. Όµως η σκληρή και προκλητική ρητορική του Τραµπ έχει πλέον καταστήσει ακόµη και τέτοιες διατυπώσεις σχεδόν αναµενόµενες. Έτσι, η συζήτηση µετατοπίστηκε γρήγορα στο αν η στάση ήταν δικαιολογηµένη ή όχι, και όχι στο πιο ανησυχητικό ζήτηµα που είναι το τι σηµαίνει όταν η απειλή γίνεται επίσηµος τρόπος έκφρασης. Αξίζει να σηµειωθεί ότι το FAFO δεν είναι ουδέτερη φράση. Πριν εµφανιστεί σε θεσµικό επίπεδο, είχε ήδη χρησιµοποιηθεί σε κύκλους ακροδεξιών και εξτρεµιστικών οµάδων στις ΗΠΑ ως ωµό σύνθηµα εκφοβισµού και επίδειξης δύναµης. Το γεγονός ότι µια τέτοια γλώσσα περνά αυτούσια στον πολιτικό λόγο δεν είναι λεπτοµέρεια. ∆ηλώνει µετατόπιση ορίων. Ο Τραµπ δεν εισήγαγε απλώς έναν σκληρό τόνο. Η αλαζονεία, η οποία εκπορεύεται από την επανεκλογή του και την πλήρη σχεδόν ευθυγράµµιση γύρω του, γίνεται πλέον βασικό στοιχείο του λόγου του. ∆εν αισθάνεται την ανάγκη να εξηγήσει. Μέσα από το FAFO δεν επιδιώκει να πείσει ούτε να αναπτύξει σκέψη. ∆ηλώνει ισχύ και θεωρεί αυτονόητη τη συµµόρφωση. Εκεί που παλαιότερα υπήρχε επιχειρηµατολογία, τώρα υπάρχει στάση. Περισσότερο προβληµατισµό όµως από την ίδια τη φράση προκαλεί το γιατί αυτός ο τρόπος λόγου γίνεται αποδεκτός. Γιατί η ένταση καθησυχάζει περισσότερο από την ανάλυση. Γιατί η απειλή µοιάζει πιο σταθερή από τη σκέψη. Και γιατί η βεβαιότητα, ακόµη κι όταν εµπεριέχει βία, φαίνεται προτιµότερη από την αβεβαιότητα της λογικής.

Ίσως επειδή οι κοινωνίες είναι κουρασµένες. Από κρίσεις, από πληροφορία, από πολυπλοκότητα. Ο θυµός απλοποιεί. ∆εν ζητά συµµετοχή ούτε χρόνο. ∆είχνει κατεύθυνση και προσφέρει την αίσθηση ελέγχου. Σε αυτό το περιβάλλον, ο λόγος του Τραµπ δεν κυριαρχεί επειδή είναι βαθύς, αλλά επειδή είναι εύκολος. Ακριβώς απέναντι σε αυτή τη λογική στέκεται ο Νόαµ Τσόµσκι. Εδώ και δεκαετίες επιµένει ότι η εξουσία δεν πρέπει να φοβίζει, αλλά να ελέγχεται, και ότι η δηµοκρατία δεν λειτουργεί χωρίς ενηµερωµένους πολίτες. Είναι από τους ελάχιστους στις ΗΠΑ που όρθωσαν ανάστηµα απέναντι στον Τραµπ, χαρακτηρίζοντάς τον ίσως τον πιο επικίνδυνο άνθρωπο στην ανθρώπινη ιστορία - όχι για το ύφος του, αλλά για τη συστηµατική υποτίµηση της γνώσης, των θεσµών και της ευθύνης.

Η αντίθεση δεν είναι προσωπική. Είναι φιλοσοφική. Από τη µία, η εξουσία που µιλά κοφτά και απαιτεί υπακοή. Από την άλλη, η σκέψη που ζητά κατανόηση και συµµετοχή. Ο Τραµπ προσφέρει σιγουριά χωρίς κόπο. Ο Τσόµσκι ζητά κόπο χωρίς να υπόσχεται σιγουριά. ∆εν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς ποιος λόγος γίνεται πιο εύκολα αποδεκτός. Η σκέψη κουράζει. Η αµφιβολία δεν καθησυχάζει. Η ωµή διατύπωση µοιάζει καθαρή και άµεση. Η ανθρωπότητα το έχει ξαναζήσει αυτό µε τον Χίτλερ. Κι εκείνος εκλεγµένος ήταν. Το FAFO δεν ήταν απλώς µια φράση σε ένα ποστάρισµα. Ήταν µια δοκιµασία για την ανοχή της κοινωνίας. Για το πόσο εύκολα µια γλώσσα που γεννήθηκε στο περιθώριο µπορεί να εγκατασταθεί στο κέντρο, αρκεί να υπόσχεται τάξη και οµαλότητα, ασχέτως αν πίσω από τη µάσκα κρύβεται το πιο τροµακτικό πρόσωπο της βίας. Η αντιπαράθεση Τραµπ - Τσόµσκι θα µπορούσε από µόνη της να αποτελεί κεφάλαιο της κοινωνιολογίας. ∆εν αφορά µόνο την Αµερική. Αφορά όλους εκείνους που ενοχλούνται όταν τους ζητείται να σκεφτούν και να αντέξουν την πολυπλοκότητα. Και αφορά τη ροπή τους να µην παίρνουν στα σοβαρά το εκκολαπτόµενο κακό, αρκεί να παρουσιάζεται ως αναγκαίο ή φυσικό. Ακόµη κι όταν εµφανίζεται χωρίς προσχήµατα, επιλέγουν συχνά να το προσπεράσουν. Όχι επειδή δεν το βλέπουν, αλλά επειδή τους βολεύει να πιστεύουν ότι δεν τους αφορά.