Μανώλης Κολεζάκης: Η Φιλοσοφία της Μεταρρύθμισης στον Δημόσιο Τομέα

Rodiaki NewsRoom

Γράφει ο Μανώλης Κολεζάκης

manolisnkolezakis@hotmail.com

Η πρόκληση του ελέγχου και συντονισμού του κυβερνητικού πυρήνα είναι κοινή σε όλες τις κυβερνήσεις ανά τον κόσμο. Με τον όρο «κυβερνητικό πυρήνα» εννοούμε όλο το πλέγμα του δημόσιου τομέα. Η συζήτηση για τον κυβερνητικό πυρήνα υπαινίσσεται μία συγκεκριμένη κατανόηση του κράτους.

Το κράτος στην Ελλάδα είναι ένα νεφελώδες περιβάλλον μέσα στο οποίο δραστηριοποιούνται μία σειρά πολιτικών δρώντων. Στην πιο επίσημη εκδοχή του το κράτος, είναι ένα πολυδιάστατο πλαίσιο, μέσα στο οποίο η πολιτική δράση είναι ταυτόχρονα εξουσιοδοτημένη από τον λαό και θεσμοθετημένη. Είτε στο πιο ανώτατο πλαίσιο (διακυβέρνησης της χώρας) είτε στο μεσαίο ή κατώτατο (αυτό των στελεχών της δημόσιας διοίκησης).

Οι κυβερνητικοί θεσμοί αναπτύσσουν τα δικά τους πρότυπα, αξίες και πρακτικές, ανάλογα με την εκάστοτε κυβέρνηση, που δομούν την δράση των δρώντων. Φυσικά οι θεσμοί δεν μπορούν να απομονωθούν από τις αξίες και τα πρότυπα που υπάρχουν στην κοινωνία ευρύτερα. Ακόμα κάποιες αξίες και πρότυπα ενώ είναι δυναμικές στην δημιουργία τους, με το πέρασμα του χρόνου μπορούν να παγιωθούν και να εδραιωθούν όπως αναφέρει ο ιστορικός θεσμισμός (Historical Institutionalism) και να αντιστέκονται στην «αλλαγή».

Με απλά λόγια τα χαρακτηριστικά του θεσμικού περιβάλλοντος, όπως η «καχυποψία», «ο νομικός φορμαλισμός», «και οι πελατειακές σχέσεις», παραμένουν ανθεκτικές στο πέρασμα του χρόνου, παρά τις αλλαγές στο μικρό-επίπεδο, ακόμα και σε επίπεδο πρωθυπουργών.

Επίσης, πρέπει να πούμε δύο πράγματα: ότι η γραφειοκρατία και οι «ιδεολογίες» που τη συντηρούν βασίζονται σε δομές που χρησιμοποιούνται από τον απλό πολίτη. Και δεύτερον, τα εμπεδωμένα πολιτισμικά χαρακτηριστικά μπορούν να υποβιβάσουν τον ρόλο της εξουσίας για εξυγχρονισμό τους.

Η ανθεκτικότητα του θεσμικού πλαισίου αποτελεί ανάχωμα στην αλλαγή. Συχνά η αποτυχία μεταρρύθμισης ανάγεται σε «αδιέξοδα», «παράδοξα» και «οπισθοδρομήσεις». Τα υφιστάμενα μοντέλα και η ανθεκτικότητά τους, μπορούν να εξηγηθούν από τη δυσκαμψία του νομικού πλαισίου, από συνασπισμούς δρώντων που αντιστρατεύονται την αλλαγή, από θεσμισμό, και από οργανωτική αδράνεια.

Στο παρελθόν έχουμε δει τέτοιους περιορισμούς στην Ελληνική Πολιτική οικονομία και συγκεκριμένα, στη βάση δομικών μεταρρυθμίσεων. Η χαμηλή μεταρρυθμιστική ικανότητα του κράτους απορρέει από μία σειρά από παράδοξα όπως από μία πολύ ισχυρή συνταγματικά εκτελεστική εξουσία που δεν μπορεί να φέρει σε πέρας συμμαχίες για την πραγματοποίηση μεταρρυθμίσεων.

Τα αναχώματα αυτά δείχνουν μία μπλοκαρισμένη κοινωνία απέναντι στην αλλαγή και επιδεικνύουν μία θεσμική στασιμότητα τα τελευταία 35 χρόνια. Όταν οι Έλληνες κάποιες στιγμές φωνάζουν «Δεν έχουμε κράτος» αυτό δείχνει την επιθυμία τους για δικαιοσύνη.

Άρα, ο πραγματικός γρίφος δεν είναι η αλλαγή του status quo, αλλά η πραγματοποίηση των όποιων μεταρρυθμίσεων. Πρέπει να ισορροπήσουμε ανάμεσα στην ατομική δράση και την δομή. Δεν αίρονται οι συμβιωτικοί θεσμοί μεταξύ του πολιτισμικού πλαισίου και του στρατηγικού συμφέροντος (μη εμπιστοσύνη, ή πελατειακές σχέσεις). Επίσης, η αλλαγή κουλτούρας οριοθετεί ένα εύρος δράσεων και συμπεριφορών.

Σαν γενικό συμπέρασμα θα μπορούσαμε να πούμε πως ούτε η μοιρολατρία χωράει, ούτε η αδράνεια ,«ότι η ελληνική διοίκηση δεν μπορεί να ξεπεράσει τα προβλήματά της».